UtshovSarga 22
22.1
तथा वसिष्टे ब्रुवति राजा दशरथः स्वयम् ।
प्रहृष्ट वदनो रामम् आजुहाव स लक्ष्मणम् ॥१-२२-१॥
Tatha vasishte bruvati raja dasharathah svayam
Prahrishta vadano ramam ajuhava sa lakshmanam
22.2
कृतः स्वस्त्ययनम् मात्रा पित्रा दशरथेन च ।
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैः अभिमंत्रितम् ॥१-२२-२॥
Kritah svastyayanam matra pitra dasharathena cha
Purodhasa vasishthena mangalaih abhimantritam
22.3
स पुत्रम् मूर्ध्नि उपाघ्राय राजा दशरथः तदा ।
ददौ कुशिक पुत्राय सुप्रीतेन अंतरात्मना ॥१-२२-३॥
Sa putram murdhni upaghraya raja dasharathah tada
Dadau kushika putraya supritena antaratmana
22.4
ततो वायुः सुख स्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा ।
विश्वामित्र गतम् रामम् दृष्ट्वा राजीव लोचनम् ॥१-२२-४॥
Tato vayuh sukha sparsho nirajasko vavau tada
Vishvamitra gatam ramam drishtva rajiva lochanam
22.5
पुष्प वृष्टिः महती आसीत् देव दुन्दुभि निःस्वनैः ।
शङ्ख दुन्दुभि निर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥१-२२-५॥
Pushpa vrishtih mahati asit deva dundubhi nihsvanaih
Shankha dundubhi nirghoshah prayate tu mahatmani
22.6
विश्वामित्रो ययौ अग्रे ततो रामो महायशाः ।
काक पक्ष धरो धन्वी तम् च सौमित्रिः अन्वगात् ॥१-२२-६॥
Vishvamitro yayau agre tato ramo mahayashah
Kaka paksha dharo dhanvi tam cha saumitrih anvagat
22.7
कलापिनौ धनुष् पाणी शोभयानौ दिशो दश ।
विश्वामित्रम् महात्मानम् त्रि शीर्षौ इव पन्नगौ ।अनुजग्मतुः अक्षुद्रौ पितामहम् इव अश्विनौ ॥१-२२-७॥
Kalapinau dhanush pani shobhayanau disho dasha
Vishvamitram mahatmanam tri shirshau iva pannagau, anujagmatuh akshudrau pitamaham iva ashvinau
22.8
तदा कुशिक पुत्रम् तु धनुष् पाणी स्वलंकृतौ ।
बद्ध गोध अंगुलि त्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ॥१-२२-८॥
Tada kushika putram tu dhanush pani svalankritau
Baddha godha anguli tranau khadgavantau mahadyuti
22.9
कुमारौ चारु वपुषौ भ्रातरौ राम लक्ष्मणौ ।
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेताम् अनिन्दितौ ॥१-२२-९॥
Kumarau charu vapushau bhratarau rama lakshmanau
Anuyatau shriya diptau shobhayetam aninditau
22.10
स्थाणुम् देवम् इव अचिन्त्यम् कुमारौ इव पावकी ।
अध्यर्ध योजनम् गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे ॥१-२२-१०॥
Sthanum devam iva achintyam kumarau iva pavaki
Adhyardha yojanam gatva sarayva dakshine tate
22.11
रामा इति मधुराम् वाणीम् विश्वामित्रः अभ्यभाषत ।
गृहाण वत्स सलिलम् मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥१-२२-११॥
Rama iti madhuram vanim vishvamitrah abhyabhashata
Grihana vatsa salilam ma bhut kalasya paryayah
22.12
मंत्र ग्रामम् गृहाण त्वम् बलाम् अतिबलाम् तथा ।
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः ॥१-२२-१२॥
Mantra gramam grihana tvam balam atibalam tatha
Na shramo na jvaro va te na rupasya viparyayah
22.13
न च सुप्तम् प्रमत्तम् वा धर्ष इष्यन्ति नैरृताः ।
न बाह्वोः सदृशो वीर्ये पृथिव्याम् अस्ति कश्चन ॥१-२२-१३॥
Na cha suptam pramattam va dharsha ishyanti nairritah
Na bahvoh sadrisho virye prithivyam asti kashchana
22.14
त्रिषु लोकेषु वा राम न भवेत् सदृशः तव ।
बलाम् अतिबलाम् चैव पठतः तात राघव ॥१-२२-१४॥
Trishu lokeshu va rama na bhavet sadrishah tava
Balam atibalam chaiva pathatah tata raghava
22.15
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धि निश्चये ।
न उत्तरे प्रति वक्तव्ये समो लोके तव अनघ ॥१-२२-१५॥
Na saubhagye na dakshinye na gyane buddhi nishchaye
Na uttare prati vaktavye samo loke tava anagha
22.16
एतत् विद्या द्वये लब्धे न भवेत् सदृशः तव ।
बला च अतिबला चैव सर्व ज्ञानस्य मातरौ ॥१-२२-१६॥
Etat vidya dvaye labdhe na bhavet sadrishah tava
Bala cha atibala chaiva sarva gyanasya matarau
22.17
क्षुत् पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।
बलाम् अतिबलाम् चैव पठतः तात राघव ॥१-२२-१७॥
Kshut pipase na te rama bhavishyete narottama
Balam atibalam chaiva pathatah tata raghava
22.18
गृहाण सर्व लोकस्य गुप्तये रघु नन्दन ।
विद्या द्वयम् अधीयाने यशः च अथ भवेत् भुवि ।पितामह सुते हि एते विद्ये तेजः समन्विते ॥१-२२-१८॥
Grihana sarva lokasya guptaye raghu nandana
Vidya dvayam adhiyane yashah cha atha bhavet bhuvi, pitamaha sute hi ete vidye tejah samanvite
22.19
प्रदातुम् तव काकुत्थ्स सदृअशः त्वम् हि पार्थिव ।
कामम् बहुगुणाः सर्वे त्वयि एते न अत्र संशयः ॥१-२२-१९॥
Pradatum tava kakutthsa sadriashah tvam hi parthiva
Kamam bahugunah sarve tvayi ete na atra sanshayah
22.20
तपसा संभृते च एते बहु रूपे भविष्यतः ।
ततो रामो जलम् स्पृष्ट्वा प्रहृष्ट वदनः शुचिः ॥१-२२-२०॥
Tapasa sambhrite cha ete bahu rupe bhavishyatah
Tato ramo jalam sprishtva prahrishta vadanah shuchih
22.21
प्रति जग्राह ते विद्ये महर्षेर् भावित आत्मनः ।
विद्या समुदितो रामः शुशुभे भीम विक्रमः ॥१-२२-२१॥
Prati jagraha te vidye maharsher bhavita atmanah
Vidya samudito ramah shushubhe bhima vikramah
22.22
सहस्र रश्मिः भग्वान् शरदीव दिवाकरः ।
गुरु कार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिक आत्मजे ।ऊषुः ताम् रजनीम् तत्र सरय्वाम् सुसुखम् त्रयः ॥१-२२-२२॥
Sahasra rashmih bhagvan sharadiva divakarah
Guru karyani sarvani niyujya kushika atmaje, ushuh tam rajanim tatra sarayvam susukham trayah
22.23
दशरथ नृइप सूनु सत्तमाभ्याम्तृण शयने अनुचिते तदा उषिताभ्याम् ।
कुशिक सुत वचोऽनुलालिताभ्याम् ।सुखमिव सा विबभौ विभावरी च ॥१-२२-२३॥
Dasharatha nriipa sunu sattamabhyamtrina shayane anuchite tada ushitabhyam
Kushika suta vachonulalitabhyam, sukhamiva sa vibabhau vibhavari cha