UtshovSarga 17
17.1
पुत्रत्वम् तु गते विष्णौ राज्ञः तस्य महात्मनः ।
उवाच देवताः सर्वाः स्वयंभूः भगवान् इदम् ॥१-१७-१॥
Putratvam tu gate vishnau ragyah tasya mahatmanah
Uvacha devatah sarvah svayambhuh bhagavan idam
17.2
सत्य संधस्य वीरस्य सर्वेषाम् नो हितैषिणः ।
विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वम् काम रूपिणः ॥१-१७-२॥
Satya sandhasya virasya sarvesham no hitaishinah
Vishnoh sahayan balinah srijadhvam kama rupinah
17.3
माया विदः च शूराम् च वायु वेग समान् जवे ।
नयज्ञान् बुद्धि संपन्नान् विष्णु तुल्य पराक्रमान् ॥१-१७-३॥
Maya vidah cha shuram cha vayu vega saman jave
Nayagyan buddhi sampannan vishnu tulya parakraman
17.4
असंहार्यान् उपायज्ञान् दिव्य संहनन अन्वितान् ।
सर्व अस्त्र गुण संपन्नानन् अमृत प्राशनान् इव ॥१-१७-४॥
Asanharyan upayagyan divya sanhanana anvitan
Sarva astra guna sampannanan amrita prashanan iva
17.5
अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणाम् तनूषु च ।
यक्ष पन्नग कन्यासु ऋक्ष विद्याधरीषु च ॥१-१७-५॥
Apsarassu cha mukhyasu gandharvanam tanushu cha
Yaksha pannaga kanyasu riksha vidyadharishu cha
17.6
किंनरीणाम् च गात्रेषु वानरीनाम् तनूसु च ।
सृजध्वम् हरि रूपेण पुत्रान् तुल्य पराक्रमान् ॥१-१७-६॥
Kinnarinam cha gatreshu vanarinam tanusu cha
Srijadhvam hari rupena putran tulya parakraman
17.7
पूर्वम् एव मया सृष्टो जांबवान् ऋक्ष पुङ्गवः ।
जृंभमाणस्य सहसा मम वक्रात् अजायत ॥१-१७-७॥
Purvam eva maya srishto jambavan riksha pungavah
Jrimbhamanasya sahasa mama vakrat ajayata
17.8
ते तथा उक्ताः भगवता तत् प्रति श्रुत्य शासनम् ।
जनयामासुः एवम् ते पुत्रान् वानर रूपिणः ॥१-१७-८॥
Te tatha uktah bhagavata tat prati shrutya shasanam
Janayamasuh evam te putran vanara rupinah
17.9
ऋषयः च महात्मानः सिद्ध विद्याधर उरगाः ।
चारणाः च सुतान् वीरान् ससृजुः वन चारिणः ॥१-१७-९॥
Rishayah cha mahatmanah siddha vidyadhara uragah
Charanah cha sutan viran sasrijuh vana charinah
17.10
वानरेन्द्रम् महेन्द्र आभम् इन्द्रः वालिनम् आत्मजम् ।
सुग्रीवम् जनयामास तपनः तपताम् वरः ॥१-१७-१०॥
Vanarendram mahendra abham indrah valinam atmajam
Sugrivam janayamasa tapanah tapatam varah
17.11
बृहस्पतिः तु अजनयत् तारम् नाम महा कपिम् ।
सर्व वानर मुख्यानाम् बुद्धिमन्तम् अनुत्तमम् ॥१-१७-११॥
Brihaspatih tu ajanayat taram nama maha kapim
Sarva vanara mukhyanam buddhimantam anuttamam
17.12
धनदस्य सुतः श्रीमान् वानरो गन्धमादनः ।
विश्वकर्मा तु अजनयन् नलम् नाम महा कपिम् ॥१-१७-१२॥
Dhanadasya sutah shriman vanaro gandhamadanah
Vishvakarma tu ajanayan nalam nama maha kapim
17.13
पावकस्य सुतः श्रीमान् नीलः अग्नि सदृश प्रभः ।
तेजसा यशसा वीर्यात् अत्यरिच्यत वीर्यवान् ॥१-१७-१३॥
Pavakasya sutah shriman nilah agni sadrisha prabhah
Tejasa yashasa viryat atyarichyata viryavan
17.14
रूप द्रविण संपन्नौ अश्विनौ रूपसंमतौ ।
मैन्दम् च द्विविदम् च एव जनयामासतुः स्वयम् ॥१-१७-१४॥
Rupa dravina sampannau ashvinau rupasammatau
Maindam cha dvividam cha eva janayamasatuh svayam
17.15
वरुणो जनयामास सुषेणम् नाम वानरम् ।
शरभम् जनयामास पर्जन्यः तु महाबलः ॥१-१७-१५॥
Varuno janayamasa sushenam nama vanaram
Sharabham janayamasa parjanyah tu mahabalah
17.16
मारुतस्य औरसः श्रीमान् हनुमान् नाम वानरः ।
वज्र संहननोपेतो वैनतेय समः जवे ॥१-१७-१६॥
Marutasya aurasah shriman hanuman nama vanarah
Vajra sanhananopeto vainateya samah jave
17.17
सर्व वानर मुख्येषु बुद्धिमान् बलवान् अपि ।
ते सृष्टा बहु साहस्रा दशग्रीव वधे उद्यताः ॥१-१७-१७॥
Sarva vanara mukhyeshu buddhiman balavan api
Te srishta bahu sahasra dashagriva vadhe udyatah
17.18
अप्रमेय बला वीरा विक्रान्ताः काम रूपिणः ।
ते गज अचल संकाशा वपुष्मंतो महाबलाः ॥१-१७-१८॥
Aprameya bala vira vikrantah kama rupinah
Te gaja achala sankasha vapushmanto mahabalah
17.19
ऋक्ष वानर गोपुच्छाः क्षिप्रम् एव अभिजज्ञिरे ।
यस्य देवस्य यद् रूपम् वेषो यः च पराक्रमः ॥१-१७-१९॥
Riksha vanara gopuchchhah kshipram eva abhijagyire
Yasya devasya yad rupam vesho yah cha parakramah
17.20
अजायत समम् तेन तस्य तस्य पृथक् पृथक् ।
गोलान्गूलेषु च उत्पन्नाः किंचिद् उन्नत विक्रमाः ॥१-१७-२०॥
Ajayata samam tena tasya tasya prithak prithak
Golanguleshu cha utpannah kinchid unnata vikramah
17.21
ऋक्षीषु च तथा जाता वानराः किंनरीषु च ।
देवा महर्षि गन्धर्वाः तार्क्ष्य यक्षा यशस्विनः ॥१-१७-२१॥
Rikshishu cha tatha jata vanarah kinnarishu cha
Deva maharshi gandharvah tarkshya yaksha yashasvinah
17.22
नागाः किम्पुरुषाः च एव सिद्ध विद्याधर उरगाः ।
बहवो जनयामासुः हृष्टाः तत्र सहस्रशः ॥१-१७-२२॥
Nagah kimpurushah cha eva siddha vidyadhara uragah
Bahavo janayamasuh hrishtah tatra sahasrashah
17.23
चारणाः च सुतान् वीरान् ससृजुः वन चारिणः ।
वानरान् सु महाकायान् सर्वान् वै वन चारिणः ॥१-१७-२३॥
Charanah cha sutan viran sasrijuh vana charinah
Vanaran su mahakayan sarvan vai vana charinah
17.24
अप्सरस्सु च मुख्यासु तदा विद्यधरीषु च ।
नाग कन्यासु च तदा गन्धर्वीणाम् तनूषु च ।काम रूप बलोपेता यथा काम विचारिणः ॥१-१७-२४॥
Apsarassu cha mukhyasu tada vidyadharishu cha
Naga kanyasu cha tada gandharvinam tanushu cha, kama rupa balopeta yatha kama vicharinah
17.25
सिंह शार्दूल सदृशा दर्पेण च बलेन च ।
शिला प्रहरणाः सर्वे सर्वे पर्वत योधिनः ॥१-१७-२५॥
Sinha shardula sadrisha darpena cha balena cha
Shila praharanah sarve sarve parvata yodhinah
17.26
नख दन्ष्ट्र आयुधाः सर्वे सर्वे सर्व अस्त्र कोविदाः ।
विचाल येयुः शैलेन्द्रान् भेद येयुः स्थिरान् द्रुमान् ॥१-१७-२६॥
Nakha danshtra ayudhah sarve sarve sarva astra kovidah
Vichala yeyuh shailendran bheda yeyuh sthiran druman
17.27
क्षोभ येयुः च वेगेन समुद्रम् सरिताम् पतिम् ।
दार येयुः क्षितिम् पद्भ्याम् आप्लवेयुः महा अर्णवन् ॥१-१७-२७॥
Kshobha yeyuh cha vegena samudram saritam patim
Dara yeyuh kshitim padbhyam aplaveyuh maha arnavan
17.28
नभस्थलम् विशेयुर् च गृह्णीयुर् अपि तोयदान् ।
गृह्णीयुर् अपि मातंगान् मत्तान् प्रव्रजतो वने ॥१-१७-२८॥
Nabhasthalam visheyur cha grihniyur api toyadan
Grihniyur api matangan mattan pravrajato vane
17.29
नर्दमानाः च नादेन पात येयुः विहंगमान् ।
ईदृशानाम् प्रसूतानि हरीणाम् काम रूपिणाम् ॥१-१७-२९॥
Nardamanah cha nadena pata yeyuh vihangaman
Idrishanam prasutani harinam kama rupinam
17.30
शतम् शत सहस्राणि यूथपानाम् महात्मनाम् ।
ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणाम् हरियूथपाः ॥१-१७-३०॥
Shatam shata sahasrani yuthapanam mahatmanam
Te pradhaneshu yutheshu harinam hariyuthapah
17.31
बभूवुर् यूथप श्रेष्ठान् वीराम् च अजनयन् हरीन् ।
अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थान् उपतस्थुः सहस्रशः ॥१-१७-३१॥
Babhuvur yuthapa shreshthan viram cha ajanayan harin
Anye rikshavatah prasthan upatasthuh sahasrashah
17.32
अन्ये नाना विधान् शैलान् काननानि च भेजिरे ।
सूर्य पुत्रम् च सुग्रीवम् शक्र पुत्रम् च वालिनम् ॥१-१७-३२॥
Anye nana vidhan shailan kananani cha bhejire
Surya putram cha sugrivam shakra putram cha valinam
17.33
भ्रातरौ उपतस्थुः ते सर्वे च हरि यूथपाअः ।
नलम् नीलम् हनूमन्तम् अन्यांश्च हरि यूथपान् ॥१-१७-३३॥
Bhratarau upatasthuh te sarve cha hari yuthapaah
Nalam nilam hanumantam anyanshcha hari yuthapan
17.34
ते तार्क्ष्य बल संपन्नाः सर्वे युद्ध विशारदाः ।
विचरन्तोऽर्दयन् सर्वान् सिंह व्याघ्र महोरगान् ॥१-१७-३४॥
Te tarkshya bala sampannah sarve yuddha visharadah
Vicharantordayan sarvan sinha vyaghra mahoragan
17.35
महाबलो महाबाहुः वाली विपुल विक्रमः ।
जुगोप भुज वीर्येण ऋक्ष गोपुच्छ वानरान् ॥१-१७-३५॥
Mahabalo mahabahuh vali vipula vikramah
Jugopa bhuja viryena riksha gopuchchha vanaran
17.36
तैः इयम् पृध्वी शूरैः सपर्वत वन अर्णवा ।
कीर्णा विविध संस्थानैः नाना व्यंजन लक्षणैः ॥१-१७-३६॥
Taih iyam pridhvi shuraih saparvata vana arnava
Kirna vividha sansthanaih nana vyanjana lakshanaih
17.37
तैः मेघ बृन्दाचल कूट संनिभैःमहाबलैः वानर यूथप अधिपैः ।
बभूव भूः भीम शरीर रूपैःसमावृता राम सहाय हेतोः ॥१-१७-३७॥
Taih megha brindachala kuta sannibhaihmahabalaih vanara yuthapa adhipaih
Babhuva bhuh bhima sharira rupaihsamavrita rama sahaya hetoh