UtshovSarga 13
13.1
पुनः प्राप्ते वसन्ते तु पूर्णः संवत्सरोऽभवत् ।
प्रसवार्थम् गतो यष्टुम् हयमेधेन वीर्यवान् ॥१-१३-१॥
Punah prapte vasante tu purnah sanvatsarobhavat
Prasavartham gato yashtum hayamedhena viryavan
13.2
अभिवाद्य वसिष्ठम् च न्यायतः प्रतिपूज्य च ।
अब्रवीत् प्रश्रितम् वाक्यम् प्रसवार्थम् द्विजोत्तमम् ॥१-१३-२॥
Abhivadya vasishtham cha nyayatah pratipujya cha
Abravit prashritam vakyam prasavartham dvijottamam
13.3
यज्ञो मे क्रियताम् ब्रह्मन् यथोक्तम् मुनिपुङ्गव ।
यथा न विघ्नाः क्रियन्ते यज्ञांगेषु विधीयताम् ॥१-१३-३॥
Yagyo me kriyatam brahman yathoktam munipungava
Yatha na vighnah kriyante yagyangeshu vidhiyatam
13.4
भवान् स्निग्धः सुहृन् मह्यम् गुरुः च परमो महान् ।
वोढव्यो भवता च एव भारो यज्ञस्य च उद्यतः ॥१-१३-४॥
Bhavan snigdhah suhrin mahyam guruh cha paramo mahan
Vodhavyo bhavata cha eva bharo yagyasya cha udyatah
13.5
तथा इति च स राजानम् अब्रवीत् द्विजसत्तमः ।
करिष्ये सर्वम् एव एतत् भवता यत् समर्थितम् ॥१-१३-५॥
Tatha iti cha sa rajanam abravit dvijasattamah
Karishye sarvam eva etat bhavata yat samarthitam
13.6
ततोऽब्रवीत् द्विजान् वृद्धान् यज्ञ कर्मसु निष्ठितान् ।
स्थापत्ये निष्ठिताम् च एव वृद्धान् परम धार्मिकान् ॥१-१३-६॥
Tatobravit dvijan vriddhan yagya karmasu nishthitan
Sthapatye nishthitam cha eva vriddhan parama dharmikan
13.7
कर्म अन्तिकान् शिल्पकारान् वर्धकीन् खनकान् अपि ।
गणकान् शिल्पिनः च एव तथा एव नट नर्तकान् ॥१-१३-७॥
Karma antikan shilpakaran vardhakin khanakan api
Ganakan shilpinah cha eva tatha eva nata nartakan
13.8
तथा शुचीन् शास्त्र विदः पुरुषान् सु बहु श्रुतान् ।
यज्ञ कर्म समीहन्ताम् भवन्तो राज शासनात् ॥१-१३-८॥
Tatha shuchin shastra vidah purushan su bahu shrutan
Yagya karma samihantam bhavanto raja shasanat
13.9
इष्टका बहु साहस्री शीघ्रम् आनीयताम् इति ।
उपकार्याः क्रियन्ताम् च राज्ञो बहु गुणान्विताः ॥१-१३-९॥
Ishtaka bahu sahasri shighram aniyatam iti
Upakaryah kriyantam cha ragyo bahu gunanvitah
13.10
ब्राह्मण आवसथाः चैव कर्तव्याः शतशः शुभाः ।
भक्ष्य अन्न पानैः बहुभिः समुपेताः सुनिष्ठिताः ॥१-१३-१०॥
Brahmana avasathah chaiva kartavyah shatashah shubhah
Bhakshya anna panaih bahubhih samupetah sunishthitah
13.11
तथा पौर जनस्य अपि कर्तव्याः च सुविस्तराः ।
आगतानाम् सुदूरात् च पार्थिवानाम् पृथक् पृथक् ॥१-१३-११॥
Tatha paura janasya api kartavyah cha suvistarah
Agatanam sudurat cha parthivanam prithak prithak
13.12
वाजिवारण शलाः च तथा शय्या गृहाणि च ।
भटानाम् महदावासम् वैदेशिक निवासिनाम् ॥१-१३-१२॥
Vajivarana shalah cha tatha shayya grihani cha
Bhatanam mahadavasam vaideshika nivasinam
13.13
आवासा बहु भक्ष्या वै सर्व कामैः उपस्थिताः ।
तथा पौरजन्स्य अपि जनस्य बहु शोभनम् ॥१-१३-१३॥
Avasa bahu bhakshya vai sarva kamaih upasthitah
Tatha paurajansya api janasya bahu shobhanam
13.14
दातव्यम् अन्नम् विधिवत् सत्कृत्य न तु लीलया ।
सर्वे वर्णा यथा पूजाम् प्राप्नुवन्ति सुसत्कृताः ॥१-१३-१४॥
Datavyam annam vidhivat satkritya na tu lilaya
Sarve varna yatha pujam prapnuvanti susatkritah
13.15
न च अवज्ञा प्रयोक्तव्या काम क्रोध वशात् अपि ।
यज्ञ कर्मसु ये व्यग्राः पुरुषाः शिल्पिनः तथा ॥१-१३-१५॥
Na cha avagya prayoktavya kama krodha vashat api
Yagya karmasu ye vyagrah purushah shilpinah tatha
13.16
तेषाम् अपि विशेषेण पूजा कार्या यथा क्रमम् ।
ये स्युः संपूजिता सर्वे वसुभिः भोजनेन च ॥१-१३-१६॥
Tesham api visheshena puja karya yatha kramam
Ye syuh sampujita sarve vasubhih bhojanena cha
13.17
यथा सर्वम् सुविहितम् न किंचित् परिहीयते ।
तथा भवन्तः कुर्वन्तु प्रीति युक्तेन चेतसा ॥१-१३-१७॥
Yatha sarvam suvihitam na kinchit parihiyate
Tatha bhavantah kurvantu priti yuktena chetasa
13.18
ततः सर्वे समागम्य वसिष्ठम् इदम् अब्रुवन् ।
यथेष्टम् तत् सुविहितम् न किंचित् परिहीयते ॥१-१३-१८॥
Tatah sarve samagamya vasishtham idam abruvan
Yatheshtam tat suvihitam na kinchit parihiyate
13.19
यथोक्तम् तत् करिष्यामो न किंचित् परिहीयते ।
ततः सुमंत्रम् आहूय वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् ॥१-१३-१९॥
Yathoktam tat karishyamo na kinchit parihiyate
Tatah sumantram ahuya vasishtho vakyam abravit
13.20
निमंत्रयस्व नृपतीन् पृथिव्याम् ये च धार्मिकाः ।
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्राम् च एव सहस्रशः ॥१-१३-२०॥
Nimantrayasva nripatin prithivyam ye cha dharmikah
Brahmanan kshatriyan vaishyan shudram cha eva sahasrashah
13.21
समानयस्व सत्कृत्य सर्व देशेषु मानवान् ।
मिथिलाधिपतिम् शूरम् जनकम् सत्य वादिनम् ॥१-१३-२१॥
Samanayasva satkritya sarva desheshu manavan
Mithiladhipatim shuram janakam satya vadinam
13.22
तम् आनय महाभागम् स्वयम् एव सुसत्कृतम् ।
पूर्व संबन्धिनम् ज्ञात्वा ततः पूर्वम् ब्रवीमि ते ॥१-१३-२२॥
Tam anaya mahabhagam svayam eva susatkritam
Purva sambandhinam gyatva tatah purvam bravimi te
13.23
तथा काशी पतिम् स्निग्धम् सततम् प्रिय वादिनम् ।
सद् वृत्तम् देवसंकाशम् स्वयम् एव अनयस्व ह ॥१-१३-२३॥
Tatha kashi patim snigdham satatam priya vadinam
Sad vrittam devasankasham svayam eva anayasva ha
13.24
तथा केकय राजानम् वृद्धम् परम धार्मिकम् ।
श्वशुरम् राज सिंहस्य सपुत्रम् त्वम् इह आनय ॥१-१३-२४॥
Tatha kekaya rajanam vriddham parama dharmikam
Shvashuram raja sinhasya saputram tvam iha anaya
13.25
अङ्गेश्वरम् महेष्वासम् रोमपादम् सु सत्कृतम् ।
वयस्यम् राज सिंहस्य सपुत्रम् तम् इह आनय ॥१-१३-२५॥
Angeshvaram maheshvasam romapadam su satkritam
Vayasyam raja sinhasya saputram tam iha anaya
13.26
तथा कोसल राजानम् भानुमंतम् सुसत्कृतम् ।
मगध अधिपतिम् शूरम् सर्व शास्त्र विशारदम् ॥१-१३-२६॥
Tatha kosala rajanam bhanumantam susatkritam
Magadha adhipatim shuram sarva shastra visharadam
13.27
प्राप्तिज्ञम् परमोदारम् सुसत्कृतम् पुरुषर्षभम् ।
राज्ञः शासनम् आदाय चोदयस्व नृपर्षभान् ।प्राचीनान् सिन्धु सौवीरान् सौराष्ठ्रेयाम् च पार्थिवान् ॥१-१३-२७॥
Praptigyam paramodaram susatkritam purusharshabham
Ragyah shasanam adaya chodayasva nriparshabhan, prachinan sindhu sauviran saurashthreyam cha parthivan
13.28
दाक्षिणात्यान् नरेन्द्राम् च समस्तान् आनयस्व ह ।
सन्ति स्निग्धाः च ये च अन्ये राजानः पृथिवी तले ॥१-१३-२८॥
Dakshinatyan narendram cha samastan anayasva ha
Santi snigdhah cha ye cha anye rajanah prithivi tale
13.29
तान् आनय यथा क्षिप्रम् स अनुगान् सह बान्धवान् ।
एतान् दूतैः महाभागैः आनयस्व नृप आज्ञ्या ॥१-१३-२९॥
Tan anaya yatha kshipram sa anugan saha bandhavan
Etan dutaih mahabhagaih anayasva nripa agyya
13.30
वसिष्ठ वाक्यम् तत् श्रुत्वा सुमंत्रः त्वरितः तदा ।
व्यादिशत् पुरुषान् तत्र राज्ञाम् आनयने शुभान् ॥१-१३-३०॥
Vasishtha vakyam tat shrutva sumantrah tvaritah tada
Vyadishat purushan tatra ragyam anayane shubhan
13.31
स्वयम् एव हि धर्मात्मा प्रयातो मुनि शासनात् ।
सुमंत्रः त्वरितो भूत्वा समानेतुम् महामतिः ॥१-१३-३१॥
Svayam eva hi dharmatma prayato muni shasanat
Sumantrah tvarito bhutva samanetum mahamatih
13.32
ते च कर्मान्तिकाः सर्वे वसिष्ठाय च महर्षये ।
सर्वम् निवेदयन्ति स्म यज्ञे यत् उपकल्पितम् ॥१-१३-३२॥
Te cha karmantikah sarve vasishthaya cha maharshaye
Sarvam nivedayanti sma yagye yat upakalpitam
13.33
ततः प्रीतो द्विज श्रेष्ठः तान् सर्वान् मुनिर् अब्रवीत् ।
अवज्ञया न दातव्यम् कस्य चित् लीलया अपि वा ॥१-१३-३३॥
Tatah prito dvija shreshthah tan sarvan munir abravit
Avagyaya na datavyam kasya chit lilaya api va
13.34
अवज्ञया कृतम् हन्यात् दातारम् न अत्र संशयः ।
ततः कैश्चित् अहो रात्रैः उपयाता महीक्षितः ॥१-१३-३४॥
Avagyaya kritam hanyat dataram na atra sanshayah
Tatah kaishchit aho ratraih upayata mahikshitah
13.35
बहूनि रत्नानि आदाय राज्ञो दशरथस्य ह ।
ततो वसिष्ठः सुप्रीतो राजानम् इदम् अब्रवीत् ॥१-१३-३५॥
Bahuni ratnani adaya ragyo dasharathasya ha
Tato vasishthah suprito rajanam idam abravit
13.36
उपयाता नर व्याघ्र राजानः तव शासनात् ।
मया अपि सत्कृताः सर्वे यथा अर्हम् राज सत्तम ॥१-१३-३६॥
Upayata nara vyaghra rajanah tava shasanat
Maya api satkritah sarve yatha arham raja sattama
13.37
यज्ञीयम् च कृतम् सर्वम् पुरुषैः सुसमाहितैः ।
निर्यातु च भवान् यष्टुम् यज्ञ आयतनम् अन्तिकात् ॥१-१३-३७॥
Yagyiyam cha kritam sarvam purushaih susamahitaih
Niryatu cha bhavan yashtum yagya ayatanam antikat
13.38
सर्वकामैः उपहृतैः उपेतम् वै समन्ततः ।
द्रष्टुम् अर्हसि राजेन्द्र मनसेव विनिर्मितम् ॥१-१३-३८॥
Sarvakamaih upahritaih upetam vai samantatah
Drashtum arhasi rajendra manaseva vinirmitam
13.39
तथा वसिष्ठ वचनात् ऋष्यशृन्गस्य च उभयोः ।
दिवसे शुभ नक्षत्रे निर्यातो जगतीपतिः ॥१-१३-३९॥
Tatha vasishtha vachanat rishyashringasya cha ubhayoh
Divase shubha nakshatre niryato jagatipatih
13.40
ततो वसिष्ठ प्रमुखाः सर्व एव द्विजोत्तमाः ।
ऋष्यशृन्गम् पुरस्कृत्य यज्ञ कर्म आरभन् तदा ॥१-१३-४०॥
Tato vasishtha pramukhah sarva eva dvijottamah
Rishyashringam puraskritya yagya karma arabhan tada
13.41
यज्ञ वाटम् गताः सर्वे यथा शास्त्रम् यथा विधि ।
श्रीमान् च सह पत्नीभी राजा दीक्षाम् उपाविशत् ॥१-१३-४१॥
Yagya vatam gatah sarve yatha shastram yatha vidhi
Shriman cha saha patnibhi raja diksham upavishat