UtshovChapter 6
6.1
संजय उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो मद्रराजः प्रतापवान्
दुर्योधनं तदा राजन्वाक्यमेतदुवाच ह
Sanjaya uvacha
Etachchhrutva vacho ragyo madrarajah pratapavan
Duryodhanam tada rajanvakyametaduvacha ha
6.2
दुर्योधन महाबाहो शृणु वाक्यविदां वर
यावेतौ मन्यसे कृष्णौ रथस्थौ रथिनां वरौ
न मे तुल्यावुभावेतौ बाहुवीर्ये कथंचन
Duryodhana mahabaho shrinu vakyavidam vara
Yavetau manyase krishnau rathasthau rathinam varau
Na me tulyavubhavetau bahuvirye kathanchana
6.3
उद्यतां पृथिवीं सर्वां ससुरासुरमानवाम्
योधयेयं रणमुखे संक्रुद्धः किमु पाण्डवान्
विजेष्ये च रणे पार्थान्सोमकांश्च समागतान्
Udyatam prithivim sarvam sasurasuramanavam
Yodhayeyam ranamukhe sankruddhah kimu pandavan
Vijeshye cha rane parthansomakanshcha samagatan
6.4
अहं सेनाप्रणेता ते भविष्यामि न संशयः
तं च व्यूहं विधास्यामि न तरिष्यन्ति यं परे
इति सत्यं ब्रवीम्येष दुर्योधन न संशयः
Aham senapraneta te bhavishyami na sanshayah
Tam cha vyuham vidhasyami na tarishyanti yam pare
Iti satyam bravimyesha duryodhana na sanshayah
6.5
एवमुक्तस्ततो राजा मद्राधिपतिमञ्जसा
अभ्यषिञ्चत सेनाया मध्ये भरतसत्तम
विधिना शास्त्रदृष्टेन हृष्टरूपो विशां पते
Evamuktastato raja madradhipatimanjasa
Abhyashinchata senaya madhye bharatasattama
Vidhina shastradrishtena hrishtarupo visham pate
6.6
अभिषिक्ते ततस्तस्मिन्सिंहनादो महानभूत्
तव सैन्येष्ववाद्यन्त वादित्राणि च भारत
Abhishikte tatastasminsinhanado mahanabhut
Tava sainyeshvavadyanta vaditrani cha bharata
6.7
हृष्टाश्चासंस्तदा योधा मद्रकाश्च महारथाः
तुष्टुवुश्चैव राजानं शल्यमाहवशोभिनम्
Hrishtashchasanstada yodha madrakashcha maharathah
Tushtuvushchaiva rajanam shalyamahavashobhinam
6.8
जय राजंश्चिरं जीव जहि शत्रून्समागतान्
तव बाहुबलं प्राप्य धार्तराष्ट्रा महाबलाः
निखिलां पृथिवीं सर्वां प्रशासन्तु हतद्विषः
Jaya rajanshchiram jiva jahi shatrunsamagatan
Tava bahubalam prapya dhartarashtra mahabalah
Nikhilam prithivim sarvam prashasantu hatadvishah
6.9
त्वं हि शक्तो रणे जेतुं ससुरासुरमानवान्
मर्त्यधर्माण इह तु किमु सोमकसृञ्जयान्
Tvam hi shakto rane jetum sasurasuramanavan
Martyadharmana iha tu kimu somakasrinjayan
6.10
एवं संस्तूयमानस्तु मद्राणामधिपो बली
हर्षं प्राप तदा वीरो दुरापमकृतात्मभिः
Evam sanstuyamanastu madranamadhipo bali
Harsham prapa tada viro durapamakritatmabhih
6.11
शल्य उवाच
अद्यैवाहं रणे सर्वान्पाञ्चालान्सह पाण्डवैः
निहनिष्यामि राजेन्द्र स्वर्गं यास्यामि वा हतः
Shalya uvacha
Adyaivaham rane sarvanpanchalansaha pandavaih
Nihanishyami rajendra svargam yasyami va hatah
6.12
अद्य पश्यन्तु मां लोका विचरन्तमभीतवत्
अद्य पाण्डुसुताः सर्वे वासुदेवः ससात्यकिः
Adya pashyantu mam loka vicharantamabhitavat
Adya pandusutah sarve vasudevah sasatyakih
6.13
पाञ्चालाश्चेदयश्चैव द्रौपदेयाश्च सर्वशः
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सर्वे चापि प्रभद्रकाः
Panchalashchedayashchaiva draupadeyashcha sarvashah
Dhrishtadyumnah shikhandi cha sarve chapi prabhadrakah
6.14
विक्रमं मम पश्यन्तु धनुषश्च महद्बलम्
लाघवं चास्त्रवीर्यं च भुजयोश्च बलं युधि
Vikramam mama pashyantu dhanushashcha mahadbalam
Laghavam chastraviryam cha bhujayoshcha balam yudhi
6.15
अद्य पश्यन्तु मे पार्थाः सिद्धाश्च सह चारणैः
यादृशं मे बलं बाह्वोः संपदस्त्रेषु या च मे
Adya pashyantu me parthah siddhashcha saha charanaih
Yadrisham me balam bahvoh sampadastreshu ya cha me
6.16
अद्य मे विक्रमं दृष्ट्वा पाण्डवानां महारथाः
प्रतीकारपरा भूत्वा चेष्टन्तां विविधाः क्रियाः
Adya me vikramam drishtva pandavanam maharathah
Pratikarapara bhutva cheshtantam vividhah kriyah
6.17
अद्य सैन्यानि पाण्डूनां द्रावयिष्ये समन्ततः
द्रोणभीष्मावति विभो सूतपुत्रं च संयुगे
विचरिष्ये रणे युध्यन्प्रियार्थं तव कौरव
Adya sainyani pandunam dravayishye samantatah
Dronabhishmavati vibho sutaputram cha sanyuge
Vicharishye rane yudhyanpriyartham tava kaurava
6.18
संजय उवाच
अभिषिक्ते तदा शल्ये तव सैन्येषु मानद
न कर्णव्यसनं किंचिन्मेनिरे तत्र भारत
Sanjaya uvacha
Abhishikte tada shalye tava sainyeshu manada
Na karnavyasanam kinchinmenire tatra bharata
6.19
हृष्टाः सुमनसश्चैव बभूवुस्तत्र सैनिकाः
मेनिरे निहतान्पार्थान्मद्रराजवशं गतान्
Hrishtah sumanasashchaiva babhuvustatra sainikah
Menire nihatanparthanmadrarajavasham gatan
6.20
प्रहर्षं प्राप्य सेना तु तावकी भरतर्षभ
तां रात्रिं सुखिनी सुप्ता स्वस्थचित्तेव साभवत्
Praharsham prapya sena tu tavaki bharatarshabha
Tam ratrim sukhini supta svasthachitteva sabhavat
6.21
सैन्यस्य तव तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः
वार्ष्णेयमब्रवीद्वाक्यं सर्वक्षत्रस्य शृण्वतः
Sainyasya tava tam shabdam shrutva raja yudhishthirah
Varshneyamabravidvakyam sarvakshatrasya shrinvatah
6.22
मद्रराजः कृतः शल्यो धार्तराष्ट्रेण माधव
सेनापतिर्महेष्वासः सर्वसैन्येषु पूजितः
Madrarajah kritah shalyo dhartarashtrena madhava
Senapatirmaheshvasah sarvasainyeshu pujitah
6.23
एतज्ज्ञात्वा यथाभूतं कुरु माधव यत्क्षमम्
भवान्नेता च गोप्ता च विधत्स्व यदनन्तरम्
Etajgyatva yathabhutam kuru madhava yatkshamam
Bhavanneta cha gopta cha vidhatsva yadanantaram
6.24
तमब्रवीन्महाराज वासुदेवो जनाधिपम्
आर्तायनिमहं जाने यथातत्त्वेन भारत
Tamabravinmaharaja vasudevo janadhipam
Artayanimaham jane yathatattvena bharata
6.25
वीर्यवांश्च महातेजा महात्मा च विशेषतः
कृती च चित्रयोधी च संयुक्तो लाघवेन च
Viryavanshcha mahateja mahatma cha visheshatah
Kriti cha chitrayodhi cha sanyukto laghavena cha
6.26
यादृग्भीष्मस्तथा द्रोणो यादृक्कर्णश्च संयुगे
तादृशस्तद्विशिष्टो वा मद्रराजो मतो मम
Yadrigbhishmastatha drono yadrikkarnashcha sanyuge
Tadrishastadvishishto va madrarajo mato mama
6.27
युध्यमानस्य तस्याजौ चिन्तयन्नेव भारत
योद्धारं नाधिगच्छामि तुल्यरूपं जनाधिप
Yudhyamanasya tasyajau chintayanneva bharata
Yoddharam nadhigachchhami tulyarupam janadhipa
6.28
शिखण्ड्यर्जुनभीमानां सात्वतस्य च भारत
धृष्टद्युम्नस्य च तथा बलेनाभ्यधिको रणे
Shikhandyarjunabhimanam satvatasya cha bharata
Dhrishtadyumnasya cha tatha balenabhyadhiko rane
6.29
मद्रराजो महाराज सिंहद्विरदविक्रमः
विचरिष्यत्यभीः काले कालः क्रुद्धः प्रजास्विव
Madrarajo maharaja sinhadviradavikramah
Vicharishyatyabhih kale kalah kruddhah prajasviva
6.30
तस्याद्य न प्रपश्यामि प्रतियोद्धारमाहवे
त्वामृते पुरुषव्याघ्र शार्दूलसमविक्रमम्
Tasyadya na prapashyami pratiyoddharamahave
Tvamrite purushavyaghra shardulasamavikramam
6.31
सदेवलोके कृत्स्नेऽस्मिन्नान्यस्त्वत्तः पुमान्भवेत्
मद्रराजं रणे क्रुद्धं यो हन्यात्कुरुनन्दन
अहन्यहनि युध्यन्तं क्षोभयन्तं बलं तव
Sadevaloke kritsnesminnanyastvattah pumanbhavet
Madrarajam rane kruddham yo hanyatkurunandana
Ahanyahani yudhyantam kshobhayantam balam tava
6.32
तस्माज्जहि रणे शल्यं मघवानिव शम्बरम्
अतिपश्चादसौ वीरो धार्तराष्ट्रेण सत्कृतः
Tasmajjahi rane shalyam maghavaniva shambaram
Atipashchadasau viro dhartarashtrena satkritah
6.33
तवैव हि जयो नूनं हते मद्रेश्वरे युधि
तस्मिन्हते हतं सर्वं धार्तराष्ट्रबलं महत्
Tavaiva hi jayo nunam hate madreshvare yudhi
Tasminhate hatam sarvam dhartarashtrabalam mahat
6.34
एतच्छ्रुत्वा महाराज वचनं मम सांप्रतम्
प्रत्युद्याहि रणे पार्थ मद्रराजं महाबलम्
जहि चैनं महाबाहो वासवो नमुचिं यथा
Etachchhrutva maharaja vachanam mama sampratam
Pratyudyahi rane partha madrarajam mahabalam
Jahi chainam mahabaho vasavo namuchim yatha
6.35
न चैवात्र दया कार्या मातुलोऽयं ममेति वै
क्षत्रधर्मं पुरस्कृत्य जहि मद्रजनेश्वरम्
Na chaivatra daya karya matuloyam mameti vai
Kshatradharmam puraskritya jahi madrajaneshvaram
6.36
भीष्मद्रोणार्णवं तीर्त्वा कर्णपातालसंभवम्
मा निमज्जस्व सगणः शल्यमासाद्य गोष्पदम्
Bhishmadronarnavam tirtva karnapatalasambhavam
Ma nimajjasva saganah shalyamasadya goshpadam
6.37
यच्च ते तपसो वीर्यं यच्च क्षात्रं बलं तव
तद्दर्शय रणे सर्वं जहि चैनं महारथम्
Yachcha te tapaso viryam yachcha kshatram balam tava
Taddarshaya rane sarvam jahi chainam maharatham
6.38
एतावदुक्त्वा वचनं केशवः परवीरहा
जगाम शिबिरं सायं पूज्यमानोऽथ पाण्डवैः
Etavaduktva vachanam keshavah paraviraha
Jagama shibiram sayam pujyamanotha pandavaih
6.39
केशवे तु तदा याते धर्मराजो युधिष्ठिरः
विसृज्य सर्वान्भ्रातॄंश्च पाञ्चालानथ सोमकान्
सुष्वाप रजनीं तां तु विशल्य इव कुञ्जरः
Keshave tu tada yate dharmarajo yudhishthirah
Visrijya sarvanbhratrinshcha panchalanatha somakan
Sushvapa rajanim tam tu vishalya iva kunjarah
6.40
ते च सर्वे महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवास्तथा
कर्णस्य निधने हृष्टाः सुषुपुस्तां निशां तदा
Te cha sarve maheshvasah panchalah pandavastatha
Karnasya nidhane hrishtah sushupustam nisham tada
6.41
गतज्वरं महेष्वासं तीर्णपारं महारथम्
बभूव पाण्डवेयानां सैन्यं प्रमुदितं निशि
सूतपुत्रस्य निधने जयं लब्ध्वा च मारिष
Gatajvaram maheshvasam tirnaparam maharatham
Babhuva pandaveyanam sainyam pramuditam nishi
Sutaputrasya nidhane jayam labdhva cha marisha