UtshovChapter 53
53.1
वैशंपायन उवाच
कुरुक्षेत्रं ततो दृष्ट्वा दत्त्वा दायांश्च सात्वतः
आश्रमं सुमहद्दिव्यमगमज्जनमेजय
Vaishampayana uvacha
Kurukshetram tato drishtva dattva dayanshcha satvatah
Ashramam sumahaddivyamagamajjanamejaya
53.2
मधूकाम्रवनोपेतं प्लक्षन्यग्रोधसंकुलम्
चिरिबिल्वयुतं पुण्यं पनसार्जुनसंकुलम्
Madhukamravanopetam plakshanyagrodhasankulam
Chiribilvayutam punyam panasarjunasankulam
53.3
तं दृष्ट्वा यादवश्रेष्ठः प्रवरं पुण्यलक्षणम्
पप्रच्छ तानृषीन्सर्वान्कस्याश्रमवरस्त्वयम्
Tam drishtva yadavashreshthah pravaram punyalakshanam
Paprachchha tanrishinsarvankasyashramavarastvayam
53.4
ते तु सर्वे महात्मानमूचू राजन्हलायुधम्
शृणु विस्तरतो राम यस्यायं पूर्वमाश्रमः
Te tu sarve mahatmanamuchu rajanhalayudham
Shrinu vistarato rama yasyayam purvamashramah
53.5
अत्र विष्णुः पुरा देवस्तप्तवांस्तप उत्तमम्
अत्रास्य विधिवद्यज्ञाः सर्वे वृत्ताः सनातनाः
Atra vishnuh pura devastaptavanstapa uttamam
Atrasya vidhivadyagyah sarve vrittah sanatanah
53.6
अत्रैव ब्राह्मणी सिद्धा कौमारब्रह्मचारिणी
योगयुक्ता दिवं याता तपःसिद्धा तपस्विनी
Atraiva brahmani siddha kaumarabrahmacharini
Yogayukta divam yata tapahsiddha tapasvini
53.7
बभूव श्रीमती राजञ्शाण्डिल्यस्य महात्मनः
सुता धृतव्रता साध्वी नियता ब्रह्मचारिणी
Babhuva shrimati rajanshandilyasya mahatmanah
Suta dhritavrata sadhvi niyata brahmacharini
53.8
सा तु प्राप्य परं योगं गता स्वर्गमनुत्तमम्
भुक्त्वाश्रमेऽश्वमेधस्य फलं फलवतां शुभा
गता स्वर्गं महाभागा पूजिता नियतात्मभिः
Sa tu prapya param yogam gata svargamanuttamam
Bhuktvashrameshvamedhasya phalam phalavatam shubha
Gata svargam mahabhaga pujita niyatatmabhih
53.9
अभिगम्याश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा च यदुपुंगवः
ऋषींस्तानभिवाद्याथ पार्श्वे हिमवतोऽच्युतः
स्कन्धावाराणि सर्वाणि निवर्त्यारुरुहेऽचलम्
Abhigamyashramam punyam drishtva cha yadupungavah
Rishinstanabhivadyatha parshve himavatochyutah
Skandhavarani sarvani nivartyaruruhechalam
53.10
नातिदूरं ततो गत्वा नगं तालध्वजो बली
पुण्यं तीर्थवरं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः
Natiduram tato gatva nagam taladhvajo bali
Punyam tirthavaram drishtva vismayam paramam gatah
53.11
प्रभवं च सरस्वत्याः प्लक्षप्रस्रवणं बलः
संप्राप्तः कारपचनं तीर्थप्रवरमुत्तमम्
Prabhavam cha sarasvatyah plakshaprasravanam balah
Sampraptah karapachanam tirthapravaramuttamam
53.12
हलायुधस्तत्र चापि दत्त्वा दानं महाबलः
आप्लुतः सलिले शीते तस्माच्चापि जगाम ह
आश्रमं परमप्रीतो मित्रस्य वरुणस्य च
Halayudhastatra chapi dattva danam mahabalah
Aplutah salile shite tasmachchapi jagama ha
Ashramam paramaprito mitrasya varunasya cha
53.13
इन्द्रोऽग्निरर्यमा चैव यत्र प्राक्प्रीतिमाप्नुवन्
तं देशं कारपचनाद्यमुनायां जगाम ह
Indrogniraryama chaiva yatra prakpritimapnuvan
Tam desham karapachanadyamunayam jagama ha
53.14
स्नात्वा तत्रापि धर्मात्मा परां तुष्टिमवाप्य च
ऋषिभिश्चैव सिद्धैश्च सहितो वै महाबलः
उपविष्टः कथाः शुभ्राः शुश्राव यदुपुंगवः
Snatva tatrapi dharmatma param tushtimavapya cha
Rishibhishchaiva siddhaishcha sahito vai mahabalah
Upavishtah kathah shubhrah shushrava yadupungavah
53.15
तथा तु तिष्ठतां तेषां नारदो भगवानृषिः
आजगामाथ तं देशं यत्र रामो व्यवस्थितः
Tatha tu tishthatam tesham narado bhagavanrishih
Ajagamatha tam desham yatra ramo vyavasthitah
53.16
जटामण्डलसंवीतः स्वर्णचीरी महातपाः
हेमदण्डधरो राजन्कमण्डलुधरस्तथा
Jatamandalasanvitah svarnachiri mahatapah
Hemadandadharo rajankamandaludharastatha
53.17
कच्छपीं सुखशब्दां तां गृह्य वीणां मनोरमाम्
नृत्ये गीते च कुशलो देवब्राह्मणपूजितः
Kachchhapim sukhashabdam tam grihya vinam manoramam
Nritye gite cha kushalo devabrahmanapujitah
53.18
प्रकर्ता कलहानां च नित्यं च कलहप्रियः
तं देशमगमद्यत्र श्रीमान्रामो व्यवस्थितः
Prakarta kalahanam cha nityam cha kalahapriyah
Tam deshamagamadyatra shrimanramo vyavasthitah
53.19
प्रत्युत्थाय तु ते सर्वे पूजयित्वा यतव्रतम्
देवर्षिं पर्यपृच्छन्त यथावृत्तं कुरून्प्रति
Pratyutthaya tu te sarve pujayitva yatavratam
Devarshim paryaprichchhanta yathavrittam kurunprati
53.20
ततोऽस्याकथयद्राजन्नारदः सर्वधर्मवित्
सर्वमेव यथावृत्तमतीतं कुरुसंक्षयम्
Tatosyakathayadrajannaradah sarvadharmavit
Sarvameva yathavrittamatitam kurusankshayam
53.21
ततोऽब्रवीद्रौहिणेयो नारदं दीनया गिरा
किमवस्थं तु तत्क्षत्रं ये च तत्राभवन्नृपाः
Tatobravidrauhineyo naradam dinaya gira
Kimavastham tu tatkshatram ye cha tatrabhavannripah
53.22
श्रुतमेतन्मया पूर्वं सर्वमेव तपोधन
विस्तरश्रवणे जातं कौतूहलमतीव मे
Shrutametanmaya purvam sarvameva tapodhana
Vistarashravane jatam kautuhalamativa me
53.23
नारद उवाच
पूर्वमेव हतो भीष्मो द्रोणः सिन्धुपतिस्तथा
हतो वैकर्तनः कर्णः पुत्राश्चास्य महारथाः
Narada uvacha
Purvameva hato bhishmo dronah sindhupatistatha
Hato vaikartanah karnah putrashchasya maharathah
53.24
भूरिश्रवा रौहिणेय मद्रराजश्च वीर्यवान्
एते चान्ये च बहवस्तत्र तत्र महाबलाः
Bhurishrava rauhineya madrarajashcha viryavan
Ete chanye cha bahavastatra tatra mahabalah
53.25
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य प्रियार्थं कौरवस्य वै
राजानो राजपुत्राश्च समरेष्वनिवर्तिनः
Priyanprananparityajya priyartham kauravasya vai
Rajano rajaputrashcha samareshvanivartinah
53.26
अहतांस्तु महाबाहो शृणु मे तत्र माधव
धार्तराष्ट्रबले शेषाः कृपो भोजश्च वीर्यवान्
अश्वत्थामा च विक्रान्तो भग्नसैन्या दिशो गताः
Ahatanstu mahabaho shrinu me tatra madhava
Dhartarashtrabale sheshah kripo bhojashcha viryavan
Ashvatthama cha vikranto bhagnasainya disho gatah
53.27
दुर्योधनो हते सैन्ये प्रद्रुतेषु कृपादिषु
ह्रदं द्वैपायनं नाम विवेश भृशदुःखितः
Duryodhano hate sainye pradruteshu kripadishu
Hradam dvaipayanam nama vivesha bhrishaduhkhitah
53.28
शयानं धार्तराष्ट्रं तु स्तम्भिते सलिले तदा
पाण्डवाः सह कृष्णेन वाग्भिरुग्राभिरार्दयन्
Shayanam dhartarashtram tu stambhite salile tada
Pandavah saha krishnena vagbhirugrabhirardayan
53.29
स तुद्यमानो बलवान्वाग्भी राम समन्ततः
उत्थितः प्राग्घ्रदाद्वीरः प्रगृह्य महतीं गदाम्
Sa tudyamano balavanvagbhi rama samantatah
Utthitah pragghradadvirah pragrihya mahatim gadam
53.30
स चाप्युपगतो युद्धं भीमेन सह सांप्रतम्
भविष्यति च तत्सद्यस्तयो राम सुदारुणम्
Sa chapyupagato yuddham bhimena saha sampratam
Bhavishyati cha tatsadyastayo rama sudarunam
53.31
यदि कौतूहलं तेऽस्ति व्रज माधव मा चिरम्
पश्य युद्धं महाघोरं शिष्ययोर्यदि मन्यसे
Yadi kautuhalam testi vraja madhava ma chiram
Pashya yuddham mahaghoram shishyayoryadi manyase
53.32
वैशंपायन उवाच
नारदस्य वचः श्रुत्वा तानभ्यर्च्य द्विजर्षभान्
सर्वान्विसर्जयामास ये तेनाभ्यागताः सह
गम्यतां द्वारकां चेति सोऽन्वशादनुयायिनः
Vaishampayana uvacha
Naradasya vachah shrutva tanabhyarchya dvijarshabhan
Sarvanvisarjayamasa ye tenabhyagatah saha
Gamyatam dvarakam cheti sonvashadanuyayinah
53.33
सोऽवतीर्याचलश्रेष्ठात्प्लक्षप्रस्रवणाच्छुभात्
ततः प्रीतमना रामः श्रुत्वा तीर्थफलं महत्
विप्राणां संनिधौ श्लोकमगायदिदमच्युतः
Sovatiryachalashreshthatplakshaprasravanachchhubhat
Tatah pritamana ramah shrutva tirthaphalam mahat
Vipranam sannidhau shlokamagayadidamachyutah
53.34
सरस्वतीवाससमा कुतो रतिः; सरस्वतीवाससमाः कुतो गुणाः
सरस्वतीं प्राप्य दिवं गता जनाः; सदा स्मरिष्यन्ति नदीं सरस्वतीम्
Sarasvativasasama kuto ratih; sarasvativasasamah kuto gunah
Sarasvatim prapya divam gata janah; sada smarishyanti nadim sarasvatim
53.35
सरस्वती सर्वनदीषु पुण्या; सरस्वती लोकसुखावहा सदा
सरस्वतीं प्राप्य जनाः सुदुष्कृताः; सदा न शोचन्ति परत्र चेह च
Sarasvati sarvanadishu punya; sarasvati lokasukhavaha sada
Sarasvatim prapya janah sudushkritah; sada na shochanti paratra cheha cha
53.36
ततो मुहुर्मुहुः प्रीत्या प्रेक्षमाणः सरस्वतीम्
हयैर्युक्तं रथं शुभ्रमातिष्ठत परंतपः
Tato muhurmuhuh pritya prekshamanah sarasvatim
Hayairyuktam ratham shubhramatishthata parantapah
53.37
स शीघ्रगामिना तेन रथेन यदुपुंगवः
दिदृक्षुरभिसंप्राप्तः शिष्ययुद्धमुपस्थितम्
Sa shighragamina tena rathena yadupungavah
Didrikshurabhisampraptah shishyayuddhamupasthitam