UtshovChapter 51
51.1
जनमेजय उवाच
कथं कुमारी भगवंस्तपोयुक्ता ह्यभूत्पुरा
किमर्थं च तपस्तेपे को वास्या नियमोऽभवत्
Janamejaya uvacha
Katham kumari bhagavanstapoyukta hyabhutpura
Kimartham cha tapastepe ko vasya niyamobhavat
51.2
सुदुष्करमिदं ब्रह्मंस्त्वत्तः श्रुतमनुत्तमम्
आख्याहि तत्त्वमखिलं यथा तपसि सा स्थिता
Sudushkaramidam brahmanstvattah shrutamanuttamam
Akhyahi tattvamakhilam yatha tapasi sa sthita
51.3
वैशंपायन उवाच
ऋषिरासीन्महावीर्यः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः
स तप्त्वा विपुलं राजंस्तपो वै तपतां वरः
मानसीं स सुतां सुभ्रूं समुत्पादितवान्विभुः
Vaishampayana uvacha
Rishirasinmahaviryah kunirgargyo mahayashah
Sa taptva vipulam rajanstapo vai tapatam varah
Manasim sa sutam subhrum samutpaditavanvibhuh
51.4
तां च दृष्ट्वा भृशं प्रीतः कुणिर्गार्ग्यो महायशाः
जगाम त्रिदिवं राजन्संत्यज्येह कलेवरम्
Tam cha drishtva bhrisham pritah kunirgargyo mahayashah
Jagama tridivam rajansantyajyeha kalevaram
51.5
सुभ्रूः सा ह्यथ कल्याणी पुण्डरीकनिभेक्षणा
महता तपसोग्रेण कृत्वाश्रममनिन्दिता
Subhruh sa hyatha kalyani pundarikanibhekshana
Mahata tapasogrena kritvashramamanindita
51.6
उपवासैः पूजयन्ती पितॄन्देवांश्च सा पुरा
तस्यास्तु तपसोग्रेण महान्कालोऽत्यगान्नृप
Upavasaih pujayanti pitrindevanshcha sa pura
Tasyastu tapasogrena mahankalotyagannripa
51.7
सा पित्रा दीयमानापि भर्त्रे नैच्छदनिन्दिता
आत्मनः सदृशं सा तु भर्तारं नान्वपश्यत
Sa pitra diyamanapi bhartre naichchhadanindita
Atmanah sadrisham sa tu bhartaram nanvapashyata
51.8
ततः सा तपसोग्रेण पीडयित्वात्मनस्तनुम्
पितृदेवार्चनरता बभूव विजने वने
Tatah sa tapasogrena pidayitvatmanastanum
Pitridevarchanarata babhuva vijane vane
51.9
सात्मानं मन्यमानापि कृतकृत्यं श्रमान्विता
वार्द्धकेन च राजेन्द्र तपसा चैव कर्शिता
Satmanam manyamanapi kritakrityam shramanvita
Varddhakena cha rajendra tapasa chaiva karshita
51.10
सा नाशकद्यदा गन्तुं पदात्पदमपि स्वयम्
चकार गमने बुद्धिं परलोकाय वै तदा
Sa nashakadyada gantum padatpadamapi svayam
Chakara gamane buddhim paralokaya vai tada
51.11
मोक्तुकामां तु तां दृष्ट्वा शरीरं नारदोऽब्रवीत्
असंस्कृतायाः कन्यायाः कुतो लोकास्तवानघे
Moktukamam tu tam drishtva shariram naradobravit
Asanskritayah kanyayah kuto lokastavanaghe
51.12
एवं हि श्रुतमस्माभिर्देवलोके महाव्रते
तपः परमकं प्राप्तं न तु लोकास्त्वया जिताः
Evam hi shrutamasmabhirdevaloke mahavrate
Tapah paramakam praptam na tu lokastvaya jitah
51.13
तन्नारदवचः श्रुत्वा साब्रवीदृषिसंसदि
तपसोऽर्धं प्रयच्छामि पाणिग्राहस्य सत्तमाः
Tannaradavachah shrutva sabravidrishisansadi
Tapasordham prayachchhami panigrahasya sattamah
51.14
इत्युक्ते चास्या जग्राह पाणिं गालवसंभवः
ऋषिः प्राक्शृङ्गवान्नाम समयं चेदमब्रवीत्
Ityukte chasya jagraha panim galavasambhavah
Rishih prakshringavannama samayam chedamabravit
51.15
समयेन तवाद्याहं पाणिं स्प्रक्ष्यामि शोभने
यद्येकरात्रं वस्तव्यं त्वया सह मयेति ह
Samayena tavadyaham panim sprakshyami shobhane
Yadyekaratram vastavyam tvaya saha mayeti ha
51.16
तथेति सा प्रतिश्रुत्य तस्मै पाणिं ददौ तदा
चक्रे च पाणिग्रहणं तस्योद्वाहं च गालविः
Tatheti sa pratishrutya tasmai panim dadau tada
Chakre cha panigrahanam tasyodvaham cha galavih
51.17
सा रात्रावभवद्राजंस्तरुणी देववर्णिनी
दिव्याभरणवस्त्रा च दिव्यस्रगनुलेपना
Sa ratravabhavadrajanstaruni devavarnini
Divyabharanavastra cha divyasraganulepana
51.18
तां दृष्ट्वा गालविः प्रीतो दीपयन्तीमिवात्मना
उवास च क्षपामेकां प्रभाते साब्रवीच्च तम्
Tam drishtva galavih prito dipayantimivatmana
Uvasa cha kshapamekam prabhate sabravichcha tam
51.19
यस्त्वया समयो विप्र कृतो मे तपतां वर
तेनोषितास्मि भद्रं ते स्वस्ति तेऽस्तु व्रजाम्यहम्
Yastvaya samayo vipra krito me tapatam vara
Tenoshitasmi bhadram te svasti testu vrajamyaham
51.20
सानुज्ञाताब्रवीद्भूयो योऽस्मिंस्तीर्थे समाहितः
वत्स्यते रजनीमेकां तर्पयित्वा दिवौकसः
Sanugyatabravidbhuyo yosminstirthe samahitah
Vatsyate rajanimekam tarpayitva divaukasah
51.21
चत्वारिंशतमष्टौ च द्वे चाष्टौ सम्यगाचरेत्
यो ब्रह्मचर्यं वर्षाणि फलं तस्य लभेत सः
एवमुक्त्वा ततः साध्वी देहं त्यक्त्वा दिवं गता
Chatvarinshatamashtau cha dve chashtau samyagacharet
Yo brahmacharyam varshani phalam tasya labheta sah
Evamuktva tatah sadhvi deham tyaktva divam gata
51.22
ऋषिरप्यभवद्दीनस्तस्या रूपं विचिन्तयन्
समयेन तपोऽर्धं च कृच्छ्रात्प्रतिगृहीतवान्
Rishirapyabhavaddinastasya rupam vichintayan
Samayena tapordham cha krichchhratpratigrihitavan
51.23
साधयित्वा तदात्मानं तस्याः स गतिमन्वयात्
दुःखितो भरतश्रेष्ठ तस्या रूपबलात्कृतः
एतत्ते वृद्धकन्याया व्याख्यातं चरितं महत्
Sadhayitva tadatmanam tasyah sa gatimanvayat
Duhkhito bharatashreshtha tasya rupabalatkritah
Etatte vriddhakanyaya vyakhyatam charitam mahat
51.24
तत्रस्थश्चापि शुश्राव हतं शल्यं हलायुधः
तत्रापि दत्त्वा दानानि द्विजातिभ्यः परंतप
शुशोच शल्यं संग्रामे निहतं पाण्डवैस्तदा
Tatrasthashchapi shushrava hatam shalyam halayudhah
Tatrapi dattva danani dvijatibhyah parantapa
Shushocha shalyam sangrame nihatam pandavaistada
51.25
समन्तपञ्चकद्वारात्ततो निष्क्रम्य माधवः
पप्रच्छर्षिगणान्रामः कुरुक्षेत्रस्य यत्फलम्
Samantapanchakadvarattato nishkramya madhavah
Paprachchharshigananramah kurukshetrasya yatphalam
51.26
ते पृष्टा यदुसिंहेन कुरुक्षेत्रफलं विभो
समाचख्युर्महात्मानस्तस्मै सर्वं यथातथम्
Te prishta yadusinhena kurukshetraphalam vibho
Samachakhyurmahatmanastasmai sarvam yathatatham