UtshovChapter 32
32.1
संजय उवाच
एवं दुर्योधने राजन्गर्जमाने मुहुर्मुहुः
युधिष्ठिरस्य संक्रुद्धो वासुदेवोऽब्रवीदिदम्
Sanjaya uvacha
Evam duryodhane rajangarjamane muhurmuhuh
Yudhishthirasya sankruddho vasudevobravididam
32.2
यदि नाम ह्ययं युद्धे वरयेत्त्वां युधिष्ठिर
अर्जुनं नकुलं वापि सहदेवमथापि वा
Yadi nama hyayam yuddhe varayettvam yudhishthira
Arjunam nakulam vapi sahadevamathapi va
32.3
किमिदं साहसं राजंस्त्वया व्याहृतमीदृशम्
एकमेव निहत्याजौ भव राजा कुरुष्विति
Kimidam sahasam rajanstvaya vyahritamidrisham
Ekameva nihatyajau bhava raja kurushviti
32.4
एतेन हि कृता योग्या वर्षाणीह त्रयोदश
आयसे पुरुषे राजन्भीमसेनजिघांसया
Etena hi krita yogya varshaniha trayodasha
Ayase purushe rajanbhimasenajighansaya
32.5
कथं नाम भवेत्कार्यमस्माभिर्भरतर्षभ
साहसं कृतवांस्त्वं तु ह्यनुक्रोशान्नृपोत्तम
Katham nama bhavetkaryamasmabhirbharatarshabha
Sahasam kritavanstvam tu hyanukroshannripottama
32.6
नान्यमस्यानुपश्यामि प्रतियोद्धारमाहवे
ऋते वृकोदरात्पार्थात्स च नातिकृतश्रमः
Nanyamasyanupashyami pratiyoddharamahave
Rite vrikodaratparthatsa cha natikritashramah
32.7
तदिदं द्यूतमारब्धं पुनरेव यथा पुरा
विषमं शकुनेश्चैव तव चैव विशां पते
Tadidam dyutamarabdham punareva yatha pura
Vishamam shakuneshchaiva tava chaiva visham pate
32.8
बली भीमः समर्थश्च कृती राजा सुयोधनः
बलवान्वा कृती वेति कृती राजन्विशिष्यते
Bali bhimah samarthashcha kriti raja suyodhanah
Balavanva kriti veti kriti rajanvishishyate
32.9
सोऽयं राजंस्त्वया शत्रुः समे पथि निवेशितः
न्यस्तश्चात्मा सुविषमे कृच्छ्रमापादिता वयम्
Soyam rajanstvaya shatruh same pathi niveshitah
Nyastashchatma suvishame krichchhramapadita vayam
32.10
को नु सर्वान्विनिर्जित्य शत्रूनेकेन वैरिणा
पणित्वा चैकपाणेन रोचयेदेवमाहवम्
Ko nu sarvanvinirjitya shatrunekena vairina
Panitva chaikapanena rochayedevamahavam
32.11
न हि पश्यामि तं लोके गदाहस्तं नरोत्तमम्
युध्येद्दुर्योधनं संख्ये कृतित्वाद्धि विशेषयेत्
Na hi pashyami tam loke gadahastam narottamam
Yudhyedduryodhanam sankhye krititvaddhi visheshayet
32.12
फल्गुनं वा भवन्तं वा माद्रीपुत्रावथापि वा
न समर्थानहं मन्ये गदाहस्तस्य संयुगे
Phalgunam va bhavantam va madriputravathapi va
Na samarthanaham manye gadahastasya sanyuge
32.13
स कथं वदसे शत्रुं युध्यस्व गदयेति ह
एकं च नो निहत्याजौ भव राजेति भारत
Sa katham vadase shatrum yudhyasva gadayeti ha
Ekam cha no nihatyajau bhava rajeti bharata
32.14
वृकोदरं समासाद्य संशयो विजये हि नः
न्यायतो युध्यमानानां कृती ह्येष महाबलः
Vrikodaram samasadya sanshayo vijaye hi nah
Nyayato yudhyamananam kriti hyesha mahabalah
32.15
भीम उवाच
मधुसूदन मा कार्षीर्विषादं यदुनन्दन
अद्य पारं गमिष्यामि वैरस्य भृशदुर्गमम्
Bhima uvacha
Madhusudana ma karshirvishadam yadunandana
Adya param gamishyami vairasya bhrishadurgamam
32.16
अहं सुयोधनं संख्ये हनिष्यामि न संशयः
विजयो वै ध्रुवं कृष्ण धर्मराजस्य दृश्यते
Aham suyodhanam sankhye hanishyami na sanshayah
Vijayo vai dhruvam krishna dharmarajasya drishyate
32.17
अध्यर्धेन गुणेनेयं गदा गुरुतरी मम
न तथा धार्तराष्ट्रस्य मा कार्षीर्माधव व्यथाम्
Adhyardhena guneneyam gada gurutari mama
Na tatha dhartarashtrasya ma karshirmadhava vyatham
32.18
सामरानपि लोकांस्त्रीन्नानाशस्त्रधरान्युधि
योधयेयं रणे हृष्टः किमुताद्य सुयोधनम्
Samaranapi lokanstrinnanashastradharanyudhi
Yodhayeyam rane hrishtah kimutadya suyodhanam
32.19
संजय उवाच
तथा संभाषमाणं तु वासुदेवो वृकोदरम्
हृष्टः संपूजयामास वचनं चेदमब्रवीत्
Sanjaya uvacha
Tatha sambhashamanam tu vasudevo vrikodaram
Hrishtah sampujayamasa vachanam chedamabravit
32.20
त्वामाश्रित्य महाबाहो धर्मराजो युधिष्ठिरः
निहतारिः स्वकां दीप्तां श्रियं प्राप्तो न संशयः
Tvamashritya mahabaho dharmarajo yudhishthirah
Nihatarih svakam diptam shriyam prapto na sanshayah
32.21
त्वया विनिहताः सर्वे धृतराष्ट्रसुता रणे
राजानो राजपुत्राश्च नागाश्च विनिपातिताः
Tvaya vinihatah sarve dhritarashtrasuta rane
Rajano rajaputrashcha nagashcha vinipatitah
32.22
कलिङ्गा मागधाः प्राच्या गान्धाराः कुरवस्तथा
त्वामासाद्य महायुद्धे निहताः पाण्डुनन्दन
Kalinga magadhah prachya gandharah kuravastatha
Tvamasadya mahayuddhe nihatah pandunandana
32.23
हत्वा दुर्योधनं चापि प्रयच्छोर्वीं ससागराम्
धर्मराजाय कौन्तेय यथा विष्णुः शचीपतेः
Hatva duryodhanam chapi prayachchhorvim sasagaram
Dharmarajaya kaunteya yatha vishnuh shachipateh
32.24
त्वां च प्राप्य रणे पापो धार्तराष्ट्रो विनङ्क्ष्यति
त्वमस्य सक्थिनी भङ्क्त्वा प्रतिज्ञां पारयिष्यसि
Tvam cha prapya rane papo dhartarashtro vinankshyati
Tvamasya sakthini bhanktva pratigyam parayishyasi
32.25
यत्नेन तु सदा पार्थ योद्धव्यो धृतराष्ट्रजः
कृती च बलवांश्चैव युद्धशौण्डश्च नित्यदा
Yatnena tu sada partha yoddhavyo dhritarashtrajah
Kriti cha balavanshchaiva yuddhashaundashcha nityada
32.26
ततस्तु सात्यकी राजन्पूजयामास पाण्डवम्
विविधाभिश्च तां वाग्भिः पूजयामास माधवः
Tatastu satyaki rajanpujayamasa pandavam
Vividhabhishcha tam vagbhih pujayamasa madhavah
32.27
पाञ्चालाः पाण्डवेयाश्च धर्मराजपुरोगमाः
तद्वचो भीमसेनस्य सर्व एवाभ्यपूजयन्
Panchalah pandaveyashcha dharmarajapurogamah
Tadvacho bhimasenasya sarva evabhyapujayan
32.28
ततो भीमबलो भीमो युधिष्ठिरमथाब्रवीत्
सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तमिव भास्करम्
Tato bhimabalo bhimo yudhishthiramathabravit
Srinjayaih saha tishthantam tapantamiva bhaskaram
32.29
अहमेतेन संगम्य संयुगे योद्धुमुत्सहे
न हि शक्तो रणे जेतुं मामेष पुरुषाधमः
Ahametena sangamya sanyuge yoddhumutsahe
Na hi shakto rane jetum mamesha purushadhamah
32.30
अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निहितं हृदये भृशम्
सुयोधने धार्तराष्ट्रे खाण्डवेऽग्निमिवार्जुनः
Adya krodham vimokshyami nihitam hridaye bhrisham
Suyodhane dhartarashtre khandavegnimivarjunah
32.31
शल्यमद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम्
निहत्य गदया पापमद्य राजन्सुखी भव
Shalyamadyoddharishyami tava pandava hrichchhayam
Nihatya gadaya papamadya rajansukhi bhava
32.32
अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्ये तवानघ
प्राणाञ्श्रियं च राज्यं च मोक्ष्यतेऽद्य सुयोधनः
Adya kirtimayim malam pratimokshye tavanagha
Prananshriyam cha rajyam cha mokshyatedya suyodhanah
32.33
राजा च धृतराष्ट्रोऽद्य श्रुत्वा पुत्रं मया हतम्
स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्
Raja cha dhritarashtrodya shrutva putram maya hatam
Smarishyatyashubham karma yattachchhakunibuddhijam
32.34
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठो गदामुद्यम्य वीर्यवान्
उदतिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रमिवाह्वयन्
Ityuktva bharatashreshtho gadamudyamya viryavan
Udatishthata yuddhaya shakro vritramivahvayan
32.35
तमेकाकिनमासाद्य धार्तराष्ट्रं महाबलम्
निर्यूथमिव मातङ्गं समहृष्यन्त पाण्डवाः
Tamekakinamasadya dhartarashtram mahabalam
Niryuthamiva matangam samahrishyanta pandavah
32.36
तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम्
भीमसेनस्तदा राजन्दुर्योधनमथाब्रवीत्
Tamudyatagadam drishtva kailasamiva shringinam
Bhimasenastada rajanduryodhanamathabravit
32.37
राज्ञापि धृतराष्ट्रेण त्वया चास्मासु यत्कृतम्
स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते
Ragyapi dhritarashtrena tvaya chasmasu yatkritam
Smara taddushkritam karma yadvrittam varanavate
32.38
द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभामध्ये रजस्वला
द्यूते यद्विजितो राजा शकुनेर्बुद्धिनिश्चयात्
Draupadi cha pariklishta sabhamadhye rajasvala
Dyute yadvijito raja shakunerbuddhinishchayat
32.39
यानि चान्यानि दुष्टात्मन्पापानि कृतवानसि
अनागःसु च पार्थेषु तस्य पश्य महत्फलम्
Yani chanyani dushtatmanpapani kritavanasi
Anagahsu cha partheshu tasya pashya mahatphalam
32.40
त्वत्कृते निहतः शेते शरतल्पे महायशाः
गाङ्गेयो भरतश्रेष्ठः सर्वेषां नः पितामहः
Tvatkrite nihatah shete sharatalpe mahayashah
Gangeyo bharatashreshthah sarvesham nah pitamahah
32.41
हतो द्रोणश्च कर्णश्च हतः शल्यः प्रतापवान्
वैरस्य चादिकर्तासौ शकुनिर्निहतो युधि
Hato dronashcha karnashcha hatah shalyah pratapavan
Vairasya chadikartasau shakunirnihato yudhi
32.42
भ्रातरस्ते हताः शूराः पुत्राश्च सहसैनिकाः
राजानश्च हताः शूराः समरेष्वनिवर्तिनः
Bhrataraste hatah shurah putrashcha sahasainikah
Rajanashcha hatah shurah samareshvanivartinah
32.43
एते चान्ये च निहता बहवः क्षत्रियर्षभाः
प्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद्धतः
Ete chanye cha nihata bahavah kshatriyarshabhah
Pratikami tatha papo draupadyah kleshakriddhatah
32.44
अवशिष्टस्त्वमेवैकः कुलघ्नोऽधमपूरुषः
त्वामप्यद्य हनिष्यामि गदया नात्र संशयः
Avashishtastvamevaikah kulaghnodhamapurushah
Tvamapyadya hanishyami gadaya natra sanshayah
32.45
अद्य तेऽहं रणे दर्पं सर्वं नाशयिता नृप
राज्याशां विपुलां राजन्पाण्डवेषु च दुष्कृतम्
Adya teham rane darpam sarvam nashayita nripa
Rajyasham vipulam rajanpandaveshu cha dushkritam
32.46
दुर्योधन उवाच
किं कत्थितेन बहुधा युध्यस्वाद्य मया सह
अद्य तेऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां वृकोदर
Duryodhana uvacha
Kim katthitena bahudha yudhyasvadya maya saha
Adya teham vineshyami yuddhashraddham vrikodara
32.47
किं न पश्यसि मां पाप गदायुद्धे व्यवस्थितम्
हिमवच्छिखराकारां प्रगृह्य महतीं गदाम्
Kim na pashyasi mam papa gadayuddhe vyavasthitam
Himavachchhikharakaram pragrihya mahatim gadam
32.48
गदिनं कोऽद्य मां पाप जेतुमुत्सहते रिपुः
न्यायतो युध्यमानस्य देवेष्वपि पुरंदरः
Gadinam kodya mam papa jetumutsahate ripuh
Nyayato yudhyamanasya deveshvapi purandarah
32.49
मा वृथा गर्ज कौन्तेय शारदाभ्रमिवाजलम्
दर्शयस्व बलं युद्धे यावत्तत्तेऽद्य विद्यते
Ma vritha garja kaunteya sharadabhramivajalam
Darshayasva balam yuddhe yavattattedya vidyate
32.50
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पाञ्चालाः सहसृञ्जयाः
सर्वे संपूजयामासुस्तद्वचो विजिगीषवः
Tasya tadvachanam shrutva panchalah sahasrinjayah
Sarve sampujayamasustadvacho vijigishavah
32.51
तं मत्तमिव मातङ्गं तलशब्देन मानवाः
भूयः संहर्षयामासू राजन्दुर्योधनं नृपम्
Tam mattamiva matangam talashabdena manavah
Bhuyah sanharshayamasu rajanduryodhanam nripam
32.52
बृंहन्ति कुञ्जरास्तत्र हया हेषन्ति चासकृत्
शस्त्राणि संप्रदीप्यन्ते पाण्डवानां जयैषिणाम्
Brinhanti kunjarastatra haya heshanti chasakrit
Shastrani sampradipyante pandavanam jayaishinam