UtshovChapter 7
7.1
धृतराष्ट्र उवाच
सेनापत्यं तु संप्राप्य कर्णो वैकर्तनस्तदा
तथोक्तश्च स्वयं राज्ञा स्निग्धं भ्रातृसमं वचः
Dhritarashtra uvacha
Senapatyam tu samprapya karno vaikartanastada
Tathoktashcha svayam ragya snigdham bhratrisamam vachah
7.2
योगमाज्ञाप्य सेनाया आदित्येऽभ्युदिते तदा
अकरोत्किं महाप्राज्ञस्तन्ममाचक्ष्व संजय
Yogamagyapya senaya adityebhyudite tada
Akarotkim mahapragyastanmamachakshva sanjaya
7.3
संजय उवाच
कर्णस्य मतमाज्ञाय पुत्रस्ते भरतर्षभ
योगमाज्ञापयामास नान्दीतूर्यपुरःसरम्
Sanjaya uvacha
Karnasya matamagyaya putraste bharatarshabha
Yogamagyapayamasa nandituryapurahsaram
7.4
महत्यपररात्रे तु तव पुत्रस्य मारिष
योगो योगेति सहसा प्रादुरासीन्महास्वनः
Mahatyapararatre tu tava putrasya marisha
Yogo yogeti sahasa pradurasinmahasvanah
7.5
नागानां कल्पमानानां रथानां च वरूथिनाम्
संनह्यतां पदातीनां वाजिनां च विशां पते
Naganam kalpamananam rathanam cha varuthinam
Sannahyatam padatinam vajinam cha visham pate
7.6
क्रोशतां चापि योधानां त्वरितानां परस्परम्
बभूव तुमुलः शब्दो दिवस्पृक्सुमहांस्तदा
Kroshatam chapi yodhanam tvaritanam parasparam
Babhuva tumulah shabdo divaspriksumahanstada
7.7
ततः श्वेतपताकेन बालार्काकारवाजिना
हेमपृष्ठेन धनुषा हस्तिकक्ष्येण केतुना
Tatah shvetapatakena balarkakaravajina
Hemaprishthena dhanusha hastikakshyena ketuna
7.8
तूणेन शरपूर्णेन साङ्गदेन वरूथिना
शतघ्नीकिङ्किणीशक्तिशूलतोमरधारिणा
Tunena sharapurnena sangadena varuthina
Shataghnikinkinishaktishulatomaradharina
7.9
कार्मुकेणोपपन्नेन विमलादित्यवर्चसा
रथेनातिपताकेन सूतपुत्रो व्यदृश्यत
Karmukenopapannena vimaladityavarchasa
Rathenatipatakena sutaputro vyadrishyata
7.10
धमन्तं वारिजं तात हेमजालविभूषितम्
विधुन्वानं महच्चापं कार्तस्वरविभूषितम्
Dhamantam varijam tata hemajalavibhushitam
Vidhunvanam mahachchapam kartasvaravibhushitam
7.11
दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं रथस्थं रथिनां वरम्
भानुमन्तमिवोद्यन्तं तमो घ्नन्तं सहस्रशः
Drishtva karnam maheshvasam rathastham rathinam varam
Bhanumantamivodyantam tamo ghnantam sahasrashah
7.12
न भीष्मव्यसनं केचिन्नापि द्रोणस्य मारिष
नान्येषां पुरुषव्याघ्र मेनिरे तत्र कौरवाः
Na bhishmavyasanam kechinnapi dronasya marisha
Nanyesham purushavyaghra menire tatra kauravah
7.13
ततस्तु त्वरयन्योधाञ्शङ्खशब्देन मारिष
कर्णो निष्कासयामास कौरवाणां वरूथिनीम्
Tatastu tvarayanyodhanshankhashabdena marisha
Karno nishkasayamasa kauravanam varuthinim
7.14
व्यूहं व्यूह्य महेष्वासो माकरं शत्रुतापनः
प्रत्युद्ययौ तदा कर्णः पाण्डवान्विजिगीषया
Vyuham vyuhya maheshvaso makaram shatrutapanah
Pratyudyayau tada karnah pandavanvijigishaya
7.15
मकरस्य तु तुण्डे वै कर्णो राजन्व्यवस्थितः
नेत्राभ्यां शकुनिः शूर उलूकश्च महारथः
Makarasya tu tunde vai karno rajanvyavasthitah
Netrabhyam shakunih shura ulukashcha maharathah
7.16
द्रोणपुत्रस्तु शिरसि ग्रीवायां सर्वसोदराः
मध्ये दुर्योधनो राजा बलेन महता वृतः
Dronaputrastu shirasi grivayam sarvasodarah
Madhye duryodhano raja balena mahata vritah
7.17
वामे पादे तु राजेन्द्र कृतवर्मा व्यवस्थितः
नारायणबलैर्युक्तो गोपालैर्युद्धदुर्मदः
Vame pade tu rajendra kritavarma vyavasthitah
Narayanabalairyukto gopalairyuddhadurmadah
7.18
पादे तु दक्षिणे राजन्गौतमः सत्यविक्रमः
त्रिगर्तैश्च महेष्वासैर्दाक्षिणात्यैश्च संवृतः
Pade tu dakshine rajangautamah satyavikramah
Trigartaishcha maheshvasairdakshinatyaishcha sanvritah
7.19
अनुपादस्तु यो वामस्तत्र शल्यो व्यवस्थितः
महत्या सेनया सार्धं मद्रदेशसमुत्थया
Anupadastu yo vamastatra shalyo vyavasthitah
Mahatya senaya sardham madradeshasamutthaya
7.20
दक्षिणे तु महाराज सुषेणः सत्यसंगरः
वृतो रथसहस्रैश्च दन्तिनां च शतैस्तथा
Dakshine tu maharaja sushenah satyasangarah
Vrito rathasahasraishcha dantinam cha shataistatha
7.21
पुच्छे आस्तां महावीरौ भ्रातरौ पार्थिवौ तदा
चित्रसेनश्च चित्रश्च महत्या सेनया वृतौ
Puchchhe astam mahavirau bhratarau parthivau tada
Chitrasenashcha chitrashcha mahatya senaya vritau
7.22
ततः प्रयाते राजेन्द्र कर्णे नरवरोत्तमे
धनंजयमभिप्रेक्ष्य धर्मराजोऽब्रवीदिदम्
Tatah prayate rajendra karne naravarottame
Dhananjayamabhiprekshya dharmarajobravididam
7.23
पश्य पार्थ महासेनां धार्तराष्ट्रस्य संयुगे
कर्णेन निर्मितां वीर गुप्तां वीरैर्महारथैः
Pashya partha mahasenam dhartarashtrasya sanyuge
Karnena nirmitam vira guptam virairmaharathaih
7.24
हतवीरतमा ह्येषा धार्तराष्ट्री महाचमूः
फल्गुशेषा महाबाहो तृणैस्तुल्या मता मम
Hataviratama hyesha dhartarashtri mahachamuh
Phalgushesha mahabaho trinaistulya mata mama
7.25
एको ह्यत्र महेष्वासः सूतपुत्रो व्यवस्थितः
सदेवासुरगन्धर्वैः सकिंनरमहोरगैः
चराचरैस्त्रिभिर्लोकैर्योऽजय्यो रथिनां वरः
Eko hyatra maheshvasah sutaputro vyavasthitah
Sadevasuragandharvaih sakinnaramahoragaih
Characharaistribhirlokairyojayyo rathinam varah
7.26
तं हत्वाद्य महाबाहो विजयस्तव फल्गुन
उद्धृतश्च भवेच्छल्यो मम द्वादशवार्षिकः
एवं ज्ञात्वा महाबाहो व्यूहं व्यूह यथेच्छसि
Tam hatvadya mahabaho vijayastava phalguna
Uddhritashcha bhavechchhalyo mama dvadashavarshikah
Evam gyatva mahabaho vyuham vyuha yathechchhasi
7.27
भ्रातुस्तद्वचनं श्रुत्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः
अर्धचन्द्रेण व्यूहेन प्रत्यव्यूहत तां चमूम्
Bhratustadvachanam shrutva pandavah shvetavahanah
Ardhachandrena vyuhena pratyavyuhata tam chamum
7.28
वामपार्श्वेऽभवद्राजन्भीमसेनो व्यवस्थितः
दक्षिणे च महेष्वासो धृष्टद्युम्नो महाबलः
Vamaparshvebhavadrajanbhimaseno vyavasthitah
Dakshine cha maheshvaso dhrishtadyumno mahabalah
7.29
मध्ये व्यूहस्य साक्षात्तु पाण्डवः कृष्णसारथिः
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च पृष्ठतः
Madhye vyuhasya sakshattu pandavah krishnasarathih
Nakulah sahadevashcha dharmarajashcha prishthatah
7.30
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ
नार्जुनं जहतुर्युद्धे पाल्यमानौ किरीटिना
Chakrarakshau tu panchalyau yudhamanyuttamaujasau
Narjunam jahaturyuddhe palyamanau kiritina
7.31
शेषा नृपतयो वीराः स्थिता व्यूहस्य दंशिताः
यथाभावं यथोत्साहं यथासत्त्वं च भारत
Shesha nripatayo virah sthita vyuhasya danshitah
Yathabhavam yathotsaham yathasattvam cha bharata
7.32
एवमेतन्महाव्यूहं व्यूह्य भारत पाण्डवाः
तावकाश्च महेष्वासा युद्धायैव मनो दधुः
Evametanmahavyuham vyuhya bharata pandavah
Tavakashcha maheshvasa yuddhayaiva mano dadhuh
7.33
दृष्ट्वा व्यूढां तव चमूं सूतपुत्रेण संयुगे
निहतान्पाण्डवान्मेने तव पुत्रः सहान्वयः
Drishtva vyudham tava chamum sutaputrena sanyuge
Nihatanpandavanmene tava putrah sahanvayah
7.34
तथैव पाण्डवीं सेनां व्यूढां दृष्ट्वा युधिष्ठिरः
धार्तराष्ट्रान्हतान्मेने सकर्णान्वै जनाधिप
Tathaiva pandavim senam vyudham drishtva yudhishthirah
Dhartarashtranhatanmene sakarnanvai janadhipa
7.35
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः
सहसैवाभ्यहन्यन्त सशब्दाश्च समन्ततः
Tatah shankhashcha bheryashcha panavanakagomukhah
Sahasaivabhyahanyanta sashabdashcha samantatah
7.36
सेनयोरुभयो राजन्प्रावाद्यन्त महास्वनाः
सिंहनादश्च संजज्ञे शूराणां जयगृद्धिनाम्
Senayorubhayo rajanpravadyanta mahasvanah
Sinhanadashcha sanjagye shuranam jayagriddhinam
7.37
हयहेषितशब्दाश्च वारणानां च बृंहितम्
रथनेमिस्वनाश्चोग्राः संबभूवुर्जनाधिप
Hayaheshitashabdashcha varananam cha brinhitam
Rathanemisvanashchograh sambabhuvurjanadhipa
7.38
न द्रोणव्यसनं कश्चिज्जानीते भरतर्षभ
दृष्ट्वा कर्णं महेष्वासं मुखे व्यूहस्य दंशितम्
Na dronavyasanam kashchijjanite bharatarshabha
Drishtva karnam maheshvasam mukhe vyuhasya danshitam
7.39
उभे सेने महासत्त्वे प्रहृष्टनरकुञ्जरे
योद्धुकामे स्थिते राजन्हन्तुमन्योन्यमञ्जसा
Ubhe sene mahasattve prahrishtanarakunjare
Yoddhukame sthite rajanhantumanyonyamanjasa
7.40
तत्र यत्तौ सुसंरब्धौ दृष्ट्वान्योन्यं व्यवस्थितौ
अनीकमध्ये राजेन्द्र रेजतुः कर्णपाण्डवौ
Tatra yattau susanrabdhau drishtvanyonyam vyavasthitau
Anikamadhye rajendra rejatuh karnapandavau
7.41
नृत्यमाने तु ते सेने समेयातां परस्परम्
तयोः पक्षैः प्रपक्षैश्च निर्जग्मुर्वै युयुत्सवः
Nrityamane tu te sene sameyatam parasparam
Tayoh pakshaih prapakshaishcha nirjagmurvai yuyutsavah
7.42
ततः प्रववृते युद्धं नरवारणवाजिनाम्
रथिनां च महाराज अन्योन्यं निघ्नतां दृढम्
Tatah pravavrite yuddham naravaranavajinam
Rathinam cha maharaja anyonyam nighnatam dridham