UtshovChapter 69
69.1
संजय उवाच
तथा निपातिते कर्णे तव सैन्ये च विद्रुते
आश्लिष्य पार्थं दाशार्हो हर्षाद्वचनमब्रवीत्
Sanjaya uvacha
Tatha nipatite karne tava sainye cha vidrute
Ashlishya partham dasharho harshadvachanamabravit
69.2
हतो बलभिदा वृत्रस्त्वया कर्णो धनंजय
वधं वै कर्णवृत्राभ्यां कथयिष्यन्ति मानवाः
Hato balabhida vritrastvaya karno dhananjaya
Vadham vai karnavritrabhyam kathayishyanti manavah
69.3
वज्रिणा निहतो वृत्रः संयुगे भूरितेजसा
त्वया तु निहतः कर्णो धनुषा निशितैः शरैः
Vajrina nihato vritrah sanyuge bhuritejasa
Tvaya tu nihatah karno dhanusha nishitaih sharaih
69.4
तमिमं विक्रमं लोके प्रथितं ते यशोवहम्
निवेदयावः कौन्तेय धर्मराजाय धीमते
Tamimam vikramam loke prathitam te yashovaham
Nivedayavah kaunteya dharmarajaya dhimate
69.5
वधं कर्णस्य संग्रामे दीर्घकालचिकीर्षितम्
निवेद्य धर्मराजस्य त्वमानृण्यं गमिष्यसि
Vadham karnasya sangrame dirghakalachikirshitam
Nivedya dharmarajasya tvamanrinyam gamishyasi
69.6
तथेत्युक्ते केशवस्तु पार्थेन यदुपुङ्गवः
पर्यवर्तयदव्यग्रो रथं रथवरस्य तम्
Tathetyukte keshavastu parthena yadupungavah
Paryavartayadavyagro ratham rathavarasya tam
69.7
धृष्टद्युम्नं युधामन्युं माद्रीपुत्रौ वृकोदरम्
युयुधानं च गोविन्द इदं वचनमब्रवीत्
Dhrishtadyumnam yudhamanyum madriputrau vrikodaram
Yuyudhanam cha govinda idam vachanamabravit
69.8
परानभिमुखा यत्तास्तिष्ठध्वं भद्रमस्तु वः
यावदावेद्यते राज्ञे हतः कर्णोऽर्जुनेन वै
Paranabhimukha yattastishthadhvam bhadramastu vah
Yavadavedyate ragye hatah karnorjunena vai
69.9
स तैः शूरैरनुज्ञातो ययौ राजनिवेशनम्
पार्थमादाय गोविन्दो ददर्श च युधिष्ठिरम्
Sa taih shurairanugyato yayau rajaniveshanam
Parthamadaya govindo dadarsha cha yudhishthiram
69.10
शयानं राजशार्दूलं काञ्चने शयनोत्तमे
अगृह्णीतां च चरणौ मुदितौ पार्थिवस्य तौ
Shayanam rajashardulam kanchane shayanottame
Agrihnitam cha charanau muditau parthivasya tau
69.11
तयोः प्रहर्षमालक्ष्य प्रहारांश्चातिमानुषान्
राधेयं निहतं मत्वा समुत्तस्थौ युधिष्ठिरः
Tayoh praharshamalakshya praharanshchatimanushan
Radheyam nihatam matva samuttasthau yudhishthirah
69.12
ततोऽस्मै तद्यथावृत्तं वासुदेवः प्रियंवदः
कथयामास कर्णस्य निधनं यदुनन्दनः
Tatosmai tadyathavrittam vasudevah priyanvadah
Kathayamasa karnasya nidhanam yadunandanah
69.13
ईषदुत्स्मयमानस्तु कृष्णो राजानमब्रवीत्
युधिष्ठिरं हतामित्रं कृताञ्जलिरथाच्युतः
Ishadutsmayamanastu krishno rajanamabravit
Yudhishthiram hatamitram kritanjalirathachyutah
69.14
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च पाण्डवश्च वृकोदरः
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
Dishtya gandivadhanva cha pandavashcha vrikodarah
Tvam chapi kushali rajanmadriputrau cha pandavau
69.15
मुक्ता वीरक्षयादस्मात्संग्रामाल्लोमहर्षणात्
क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि पार्थिव
Mukta virakshayadasmatsangramallomaharshanat
Kshipramuttarakalani kuru karyani parthiva
69.16
हतो वैकर्तनः क्रूरः सूतपुत्रो महाबलः
दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र दिष्ट्या वर्धसि पाण्डव
Hato vaikartanah krurah sutaputro mahabalah
Dishtya jayasi rajendra dishtya vardhasi pandava
69.17
यः स द्यूतजितां कृष्णां प्राहसत्पुरुषाधमः
तस्याद्य सूतपुत्रस्य भूमिः पिबति शोणितम्
Yah sa dyutajitam krishnam prahasatpurushadhamah
Tasyadya sutaputrasya bhumih pibati shonitam
69.18
शेतेऽसौ शरदीर्णाङ्गः शत्रुस्ते कुरुपुंगव
तं पश्य पुरुषव्याघ्र विभिन्नं बहुधा शरैः
Shetesau sharadirnangah shatruste kurupungava
Tam pashya purushavyaghra vibhinnam bahudha sharaih
69.19
युधिष्ठिरस्तु दाशार्हं प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत्
दिष्ट्या दिष्ट्येति राजेन्द्र प्रीत्या चेदमुवाच ह
Yudhishthirastu dasharham prahrishtah pratyapujayat
Dishtya dishtyeti rajendra pritya chedamuvacha ha
69.20
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दन
त्वया सारथिना पार्थो यत्कुर्यादद्य पौरुषम्
Naitachchitram mahabaho tvayi devakinandana
Tvaya sarathina partho yatkuryadadya paurusham
69.21
प्रगृह्य च कुरुश्रेष्ठः साङ्गदं दक्षिणं भुजम्
उवाच धर्मभृत्पार्थ उभौ तौ केशवार्जुनौ
Pragrihya cha kurushreshthah sangadam dakshinam bhujam
Uvacha dharmabhritpartha ubhau tau keshavarjunau
69.22
नरनारायणौ देवौ कथितौ नारदेन ह
धर्मसंस्थापने युक्तौ पुराणौ पुरुषोत्तमौ
Naranarayanau devau kathitau naradena ha
Dharmasansthapane yuktau puranau purushottamau
69.23
असकृच्चापि मेधावी कृष्णद्वैपायनो मम
कथामेतां महाबाहो दिव्यामकथयत्प्रभुः
Asakrichchapi medhavi krishnadvaipayano mama
Kathametam mahabaho divyamakathayatprabhuh
69.24
तव कृष्ण प्रभावेण गाण्डीवेन धनंजयः
जयत्यभिमुखाञ्शत्रून्न चासीद्विमुखः क्वचित्
Tava krishna prabhavena gandivena dhananjayah
Jayatyabhimukhanshatrunna chasidvimukhah kvachit
69.25
जयश्चैव ध्रुवोऽस्माकं न त्वस्माकं पराजयः
यदा त्वं युधि पार्थस्य सारथ्यमुपजग्मिवान्
Jayashchaiva dhruvosmakam na tvasmakam parajayah
Yada tvam yudhi parthasya sarathyamupajagmivan
69.26
एवमुक्त्वा महाराज तं रथं हेमभूषितम्
दन्तवर्णैर्हयैर्युक्तं कालवालैर्महारथः
Evamuktva maharaja tam ratham hemabhushitam
Dantavarnairhayairyuktam kalavalairmaharathah
69.27
आस्थाय पुरुषव्याघ्रः स्वबलेनाभिसंवृतः
कृष्णार्जुनाभ्यां वीराभ्यामनुमन्य ततः प्रियम्
Asthaya purushavyaghrah svabalenabhisanvritah
Krishnarjunabhyam virabhyamanumanya tatah priyam
69.28
आगतो बहुवृत्तान्तं द्रष्टुमायोधनं तदा
आभाषमाणस्तौ वीरावुभौ माधवफल्गुनौ
Agato bahuvrittantam drashtumayodhanam tada
Abhashamanastau viravubhau madhavaphalgunau
69.29
स ददर्श रणे कर्णं शयानं पुरुषर्षभम्
गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः सर्वतः शकलीकृतम्
Sa dadarsha rane karnam shayanam purusharshabham
Gandivamuktairvishikhaih sarvatah shakalikritam
69.30
सपुत्रं निहतं दृष्ट्वा कर्णं राजा युधिष्ठिरः
प्रशशंस नरव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ
Saputram nihatam drishtva karnam raja yudhishthirah
Prashashansa naravyaghravubhau madhavapandavau
69.31
अद्य राजास्मि गोविन्द पृथिव्यां भ्रातृभिः सह
त्वया नाथेन वीरेण विदुषा परिपालितः
Adya rajasmi govinda prithivyam bhratribhih saha
Tvaya nathena virena vidusha paripalitah
69.32
हतं दृष्ट्वा नरव्याघ्रं राधेयमभिमानिनम्
निराशोऽद्य दुरात्मासौ धार्तराष्ट्रो भविष्यति
जीविताच्चापि राज्याच्च हते कर्णे महारथे
Hatam drishtva naravyaghram radheyamabhimaninam
Nirashodya duratmasau dhartarashtro bhavishyati
Jivitachchapi rajyachcha hate karne maharathe
69.33
त्वत्प्रसादाद्वयं चैव कृतार्थाः पुरुषर्षभ
त्वं च गाण्डीवधन्वा च विजयी यदुनन्दन
दिष्ट्या जयसि गोविन्द दिष्ट्या कर्णो निपातितः
Tvatprasadadvayam chaiva kritarthah purusharshabha
Tvam cha gandivadhanva cha vijayi yadunandana
Dishtya jayasi govinda dishtya karno nipatitah
69.34
एवं स बहुशो हृष्टः प्रशशंस जनार्दनम्
अर्जुनं चापि राजेन्द्र धर्मराजो युधिष्ठिरः
Evam sa bahusho hrishtah prashashansa janardanam
Arjunam chapi rajendra dharmarajo yudhishthirah
69.35
ततो भीमप्रभृतिभिः सर्वैश्च भ्रातृभिर्वृतम्
वर्धयन्ति स्म राजानं हर्षयुक्ता महारथाः
Tato bhimaprabhritibhih sarvaishcha bhratribhirvritam
Vardhayanti sma rajanam harshayukta maharathah
69.36
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवश्च वृकोदरः
सात्यकिश्च महाराज वृष्णीनां प्रवरो रथः
Nakulah sahadevashcha pandavashcha vrikodarah
Satyakishcha maharaja vrishninam pravaro rathah
69.37
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः
पूजयन्ति स्म कौन्तेयं निहते सूतनन्दने
Dhrishtadyumnah shikhandi cha pandupanchalasrinjayah
Pujayanti sma kaunteyam nihate sutanandane
69.38
ते वर्धयित्वा नृपतिं पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम्
जितकाशिनो लब्धलक्षा युद्धशौण्डाः प्रहारिणः
Te vardhayitva nripatim panduputram yudhishthiram
Jitakashino labdhalaksha yuddhashaundah praharinah
69.39
स्तुवन्तः स्तवयुक्ताभिर्वाग्भिः कृष्णौ परंतपौ
जग्मुः स्वशिबिरायैव मुदा युक्ता महारथाः
Stuvantah stavayuktabhirvagbhih krishnau parantapau
Jagmuh svashibirayaiva muda yukta maharathah
69.40
एवमेष क्षयो वृत्तः सुमहाँल्लोमहर्षणः
तव दुर्मन्त्रिते राजन्नतीतं किं नु शोचसि
Evamesha kshayo vrittah sumahanllomaharshanah
Tava durmantrite rajannatitam kim nu shochasi
69.41
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा तदप्रियं राजन्धृतराष्ट्रो महीपतिः
पपात भूमौ निश्चेष्टः कौरव्यः परमार्तिवान्
तथा सत्यव्रता देवी गान्धारी धर्मदर्शिनी
Vaishampayana uvacha
Shrutva tadapriyam rajandhritarashtro mahipatih
Papata bhumau nishcheshtah kauravyah paramartivan
Tatha satyavrata devi gandhari dharmadarshini
69.42
तं प्रत्यगृह्णाद्विदुरो नृपतिं संजयस्तथा
पर्याश्वासयतश्चैवं तावुभावेव भूमिपम्
Tam pratyagrihnadviduro nripatim sanjayastatha
Paryashvasayatashchaivam tavubhaveva bhumipam
69.43
तथैवोत्थापयामासुर्गान्धारीं राजयोषितः
ताभ्यामाश्वासितो राजा तूष्णीमासीद्विचेतनः
Tathaivotthapayamasurgandharim rajayoshitah
Tabhyamashvasito raja tushnimasidvichetanah