UtshovChapter 95
95.1
संजय उवाच
ततः स सात्यकिर्धीमान्महात्मा वृष्णिपुंगवः
सुदर्शनं निहत्याजौ यन्तारमिदमब्रवीत्
Sanjaya uvacha
Tatah sa satyakirdhimanmahatma vrishnipungavah
Sudarshanam nihatyajau yantaramidamabravit
95.2
रथाश्वनागकलिलं शरशक्त्यूर्मिमालिनम्
खड्गमत्स्यं गदाग्राहं शूरायुधमहास्वनम्
Rathashvanagakalilam sharashaktyurmimalinam
Khadgamatsyam gadagraham shurayudhamahasvanam
95.3
प्राणापहारिणं रौद्रं वादित्रोत्क्रुष्टनादितम्
योधानामसुखस्पर्शं दुर्धर्षमजयैषिणाम्
Pranapaharinam raudram vaditrotkrushtanaditam
Yodhanamasukhasparsham durdharshamajayaishinam
95.4
तीर्णाः स्म दुस्तरं तात द्रोणानीकमहार्णवम्
जलसंधबलेनाजौ पुरुषादैरिवावृतम्
Tirnah sma dustaram tata dronanikamaharnavam
Jalasandhabalenajau purushadairivavritam
95.5
अतोऽन्यं पृतनाशेषं मन्ये कुनदिकामिव
तर्तव्यामल्पसलिलां चोदयाश्वानसंभ्रमम्
Atonyam pritanashesham manye kunadikamiva
Tartavyamalpasalilam chodayashvanasambhramam
95.6
हस्तप्राप्तमहं मन्ये सांप्रतं सव्यसाचिनम्
निर्जित्य दुर्धरं द्रोणं सपदानुगमाहवे
Hastapraptamaham manye sampratam savyasachinam
Nirjitya durdharam dronam sapadanugamahave
95.7
हार्दिक्यं योधवर्यं च प्राप्तं मन्ये धनंजयम्
न हि मे जायते त्रासो दृष्ट्वा सैन्यान्यनेकशः
वह्नेरिव प्रदीप्तस्य ग्रीष्मे शुष्कं तृणोलपम्
Hardikyam yodhavaryam cha praptam manye dhananjayam
Na hi me jayate traso drishtva sainyanyanekashah
Vahneriva pradiptasya grishme shushkam trinolapam
95.8
पश्य पाण्डवमुख्येन यातां भूमिं किरीटिना
पत्त्यश्वरथनागौघैः पतितैर्विषमीकृताम्
Pashya pandavamukhyena yatam bhumim kiritina
Pattyashvarathanagaughaih patitairvishamikritam
95.9
अभ्याशस्थमहं मन्ये श्वेताश्वं कृष्णसारथिम्
स एष श्रूयते शब्दो गाण्डीवस्यामितौजसः
Abhyashasthamaham manye shvetashvam krishnasarathim
Sa esha shruyate shabdo gandivasyamitaujasah
95.10
यादृशानि निमित्तानि मम प्रादुर्भवन्ति वै
अनस्तंगत आदित्ये हन्ता सैन्धवमर्जुनः
Yadrishani nimittani mama pradurbhavanti vai
Anastangata aditye hanta saindhavamarjunah
95.11
शनैर्विश्रम्भयन्नश्वान्याहि यत्तोऽरिवाहिनीम्
यत्रैते सतनुत्राणाः सुयोधनपुरोगमाः
Shanairvishrambhayannashvanyahi yattorivahinim
Yatraite satanutranah suyodhanapurogamah
95.12
दंशिताः क्रूरकर्माणः काम्बोजा युद्धदुर्मदाः
शरबाणासनधरा यवनाश्च प्रहारिणः
Danshitah krurakarmanah kamboja yuddhadurmadah
Sharabanasanadhara yavanashcha praharinah
95.13
शकाः किराता दरदा बर्बरास्ताम्रलिप्तकाः
अन्ये च बहवो म्लेच्छा विविधायुधपाणयः
मामेवाभिमुखाः सर्वे तिष्ठन्ति समरार्थिनः
Shakah kirata darada barbarastamraliptakah
Anye cha bahavo mlechchha vividhayudhapanayah
Mamevabhimukhah sarve tishthanti samararthinah
95.14
एतान्सरथनागाश्वान्निहत्याजौ सपत्तिनः
इदं दुर्गं महाघोरं तीर्णमेवोपधारय
Etansarathanagashvannihatyajau sapattinah
Idam durgam mahaghoram tirnamevopadharaya
95.15
सूत उवाच
न संभ्रमो मे वार्ष्णेय विद्यते सत्यविक्रम
यद्यपि स्यात्सुसंक्रुद्धो जामदग्न्योऽग्रतः स्थितः
Suta uvacha
Na sambhramo me varshneya vidyate satyavikrama
Yadyapi syatsusankruddho jamadagnyogratah sthitah
95.16
द्रोणो वा रथिनां श्रेष्ठः कृपो मद्रेश्वरोऽपि वा
तथापि संभ्रमो न स्यात्त्वामाश्रित्य महाभुज
Drono va rathinam shreshthah kripo madreshvaropi va
Tathapi sambhramo na syattvamashritya mahabhuja
95.17
त्वया सुबहवो युद्धे निर्जिताः शत्रुसूदन
न च मे संभ्रमः कश्चिद्भूतपूर्वः कदाचन
किमु चैतत्समासाद्य वीर संयुगगोष्पदम्
Tvaya subahavo yuddhe nirjitah shatrusudana
Na cha me sambhramah kashchidbhutapurvah kadachana
Kimu chaitatsamasadya vira sanyugagoshpadam
95.18
आयुष्मन्कतरेण त्वा प्रापयामि धनंजयम्
केषां क्रुद्धोऽसि वार्ष्णेय केषां मृत्युरुपस्थितः
केषां संयमनीमद्य गन्तुमुत्सहते मनः
Ayushmankatarena tva prapayami dhananjayam
Kesham kruddhosi varshneya kesham mrityurupasthitah
Kesham sanyamanimadya gantumutsahate manah
95.19
के त्वां युधि पराक्रान्तं कालान्तकयमोपमम्
दृष्ट्वा विक्रमसंपन्नं विद्रविष्यन्ति संयुगे
केषां वैवस्वतो राजा स्मरतेऽद्य महाभुज
Ke tvam yudhi parakrantam kalantakayamopamam
Drishtva vikramasampannam vidravishyanti sanyuge
Kesham vaivasvato raja smaratedya mahabhuja
95.20
सात्यकिरुवाच
मुण्डानेतान्हनिष्यामि दानवानिव वासवः
प्रतिज्ञां पारयिष्यामि काम्बोजानेव मा वह
अद्यैषां कदनं कृत्वा क्षिप्रं यास्यामि पाण्डवम्
Satyakiruvacha
Mundanetanhanishyami danavaniva vasavah
Pratigyam parayishyami kambojaneva ma vaha
Adyaisham kadanam kritva kshipram yasyami pandavam
95.21
अद्य द्रक्ष्यन्ति मे वीर्यं कौरवाः ससुयोधनाः
मुण्डानीके हते सूत सर्वसैन्येषु चासकृत्
Adya drakshyanti me viryam kauravah sasuyodhanah
Mundanike hate suta sarvasainyeshu chasakrit
95.22
अद्य कौरवसैन्यस्य दीर्यमाणस्य संयुगे
श्रुत्वा विरावं बहुधा संतप्स्यति सुयोधनः
Adya kauravasainyasya diryamanasya sanyuge
Shrutva viravam bahudha santapsyati suyodhanah
95.23
अद्य पाण्डवमुख्यस्य श्वेताश्वस्य महात्मनः
आचार्यककृतं मार्गं दर्शयिष्यामि संयुगे
Adya pandavamukhyasya shvetashvasya mahatmanah
Acharyakakritam margam darshayishyami sanyuge
95.24
अद्य मद्बाणनिहतान्योधमुख्यान्सहस्रशः
दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा पश्चात्तापं गमिष्यति
Adya madbananihatanyodhamukhyansahasrashah
Drishtva duryodhano raja pashchattapam gamishyati
95.25
अद्य मे क्षिप्रहस्तस्य क्षिपतः सायकोत्तमान्
अलातचक्रप्रतिमं धनुर्द्रक्ष्यन्ति कौरवाः
Adya me kshiprahastasya kshipatah sayakottaman
Alatachakrapratimam dhanurdrakshyanti kauravah
95.26
मत्सायकचिताङ्गानां रुधिरं स्रवतां बहु
सैनिकानां वधं दृष्ट्वा संतप्स्यति सुयोधनः
Matsayakachitanganam rudhiram sravatam bahu
Sainikanam vadham drishtva santapsyati suyodhanah
95.27
अद्य मे क्रुद्धरूपस्य निघ्नतश्च वरान्वरान्
द्विरर्जुनमिमं लोकं मंस्यते स सुयोधनः
Adya me kruddharupasya nighnatashcha varanvaran
Dvirarjunamimam lokam mansyate sa suyodhanah
95.28
अद्य राजसहस्राणि निहतानि मया रणे
दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा संतप्स्यति महामृधे
Adya rajasahasrani nihatani maya rane
Drishtva duryodhano raja santapsyati mahamridhe
95.29
अद्य स्नेहं च भक्तिं च पाण्डवेषु महात्मसु
हत्वा राजसहस्राणि दर्शयिष्यामि राजसु
Adya sneham cha bhaktim cha pandaveshu mahatmasu
Hatva rajasahasrani darshayishyami rajasu
95.30
संजय उवाच
एवमुक्तस्तदा सूतः शिक्षितान्साधुवाहिनः
शशाङ्कसंनिकाशान्वै वाजिनोऽचूचुदद्भृशम्
Sanjaya uvacha
Evamuktastada sutah shikshitansadhuvahinah
Shashankasannikashanvai vajinochuchudadbhrisham
95.31
ते पिबन्त इवाकाशं युयुधानं हयोत्तमाः
प्रापयन्यवनाञ्शीघ्रं मनःपवनरंहसः
Te pibanta ivakasham yuyudhanam hayottamah
Prapayanyavananshighram manahpavanaranhasah
95.32
सात्यकिं ते समासाद्य पृतनास्वनिवर्तिनम्
बहवो लघुहस्ताश्च शरवर्षैरवाकिरन्
Satyakim te samasadya pritanasvanivartinam
Bahavo laghuhastashcha sharavarshairavakiran
95.33
तेषामिषूनथास्त्राणि वेगवन्नतपर्वभिः
अच्छिनत्सात्यकी राजन्नैनं ते प्राप्नुवञ्शराः
Teshamishunathastrani vegavannataparvabhih
Achchhinatsatyaki rajannainam te prapnuvansharah
95.34
रुक्मपुङ्खैः सुनिशितैर्गार्ध्रपत्रैरजिह्मगैः
उच्चकर्त शिरांस्युग्रो यवनानां भुजानपि
Rukmapunkhaih sunishitairgardhrapatrairajihmagaih
Uchchakarta shiransyugro yavananam bhujanapi
95.35
शैक्यायसानि वर्माणि कांस्यानि च समन्ततः
भित्त्वा देहांस्तथा तेषां शरा जग्मुर्महीतलम्
Shaikyayasani varmani kansyani cha samantatah
Bhittva dehanstatha tesham shara jagmurmahitalam
95.36
ते हन्यमाना वीरेण म्लेच्छाः सात्यकिना रणे
शतशो न्यपतंस्तत्र व्यसवो वसुधातले
Te hanyamana virena mlechchhah satyakina rane
Shatasho nyapatanstatra vyasavo vasudhatale
95.37
सुपूर्णायतमुक्तैस्तानव्यवच्छिन्नपिण्डितैः
पञ्च षट्सप्त चाष्टौ च बिभेद यवनाञ्शरैः
Supurnayatamuktaistanavyavachchhinnapinditaih
Pancha shatsapta chashtau cha bibheda yavanansharaih
95.38
काम्बोजानां सहस्रैस्तु शकानां च विशां पते
शबराणां किरातानां बर्बराणां तथैव च
Kambojanam sahasraistu shakanam cha visham pate
Shabaranam kiratanam barbaranam tathaiva cha
95.39
अगम्यरूपां पृथिवीं मांसशोणितकर्दमाम्
कृतवांस्तत्र शैनेयः क्षपयंस्तावकं बलम्
Agamyarupam prithivim mansashonitakardamam
Kritavanstatra shaineyah kshapayanstavakam balam
95.40
दस्यूनां सशिरस्त्राणैः शिरोभिर्लूनमूर्धजैः
तत्र तत्र मही कीर्णा विबर्हैरण्डजैरिव
Dasyunam sashirastranaih shirobhirlunamurdhajaih
Tatra tatra mahi kirna vibarhairandajairiva
95.41
रुधिरोक्षितसर्वाङ्गैस्तैस्तदायोधनं बभौ
कबन्धैः संवृतं सर्वं ताम्राभ्रैः खमिवावृतम्
Rudhirokshitasarvangaistaistadayodhanam babhau
Kabandhaih sanvritam sarvam tamrabhraih khamivavritam
95.42
वज्राशनिसमस्पर्शैः सुपर्वभिरजिह्मगैः
ते साश्वयाना निहताः समावव्रुर्वसुंधराम्
Vajrashanisamasparshaih suparvabhirajihmagaih
Te sashvayana nihatah samavavrurvasundharam
95.43
अल्पावशिष्टाः संभग्नाः कृच्छ्रप्राणा विचेतसः
जिताः संख्ये महाराज युयुधानेन दंशिताः
Alpavashishtah sambhagnah krichchhraprana vichetasah
Jitah sankhye maharaja yuyudhanena danshitah
95.44
पार्ष्णिभिश्च कशाभिश्च ताडयन्तस्तुरंगमान्
जवमुत्तममास्थाय सर्वतः प्राद्रवन्भयात्
Parshnibhishcha kashabhishcha tadayantasturangaman
Javamuttamamasthaya sarvatah pradravanbhayat
95.45
काम्बोजसैन्यं विद्राव्य दुर्जयं युधि भारत
यवनानां च तत्सैन्यं शकानां च महद्बलम्
Kambojasainyam vidravya durjayam yudhi bharata
Yavananam cha tatsainyam shakanam cha mahadbalam
95.46
स ततः पुरुषव्याघ्रः सात्यकिः सत्यविक्रमः
प्रहृष्टस्तावकाञ्जित्वा सूतं याहीत्यचोदयत्
Sa tatah purushavyaghrah satyakih satyavikramah
Prahrishtastavakanjitva sutam yahityachodayat
95.47
तं यान्तं पृष्ठगोप्तारमर्जुनस्य विशां पते
चारणाः प्रेक्ष्य संहृष्टास्त्वदीयाश्चाप्यपूजयन्
Tam yantam prishthagoptaramarjunasya visham pate
Charanah prekshya sanhrishtastvadiyashchapyapujayan