UtshovChapter 49
49.1
संजय उवाच
तस्मिंस्तु निहते वीरे सौभद्रे रथयूथपे
विमुक्तरथसंनाहाः सर्वे निक्षिप्तकार्मुकाः
Sanjaya uvacha
Tasminstu nihate vire saubhadre rathayuthape
Vimuktarathasannahah sarve nikshiptakarmukah
49.2
उपोपविष्टा राजानं परिवार्य युधिष्ठिरम्
तदेव दुःखं ध्यायन्तः सौभद्रगतमानसाः
Upopavishta rajanam parivarya yudhishthiram
Tadeva duhkham dhyayantah saubhadragatamanasah
49.3
ततो युधिष्ठिरो राजा विललाप सुदुःखितः
अभिमन्यौ हते वीरे भ्रातुः पुत्रे महारथे
Tato yudhishthiro raja vilalapa suduhkhitah
Abhimanyau hate vire bhratuh putre maharathe
49.4
द्रोणानीकमसंबाधं मम प्रियचिकीर्षया
भित्त्वा व्यूहं प्रविष्टोऽसौ गोमध्यमिव केसरी
Dronanikamasambadham mama priyachikirshaya
Bhittva vyuham pravishtosau gomadhyamiva kesari
49.5
यस्य शूरा महेष्वासाः प्रत्यनीकगता रणे
प्रभग्ना विनिवर्तन्ते कृतास्त्रा युद्धदुर्मदाः
Yasya shura maheshvasah pratyanikagata rane
Prabhagna vinivartante kritastra yuddhadurmadah
49.6
अत्यन्तशत्रुरस्माकं येन दुःशासनः शरैः
क्षिप्रं ह्यभिमुखः संख्ये विसंज्ञो विमुखीकृतः
Atyantashatrurasmakam yena duhshasanah sharaih
Kshipram hyabhimukhah sankhye visangyo vimukhikritah
49.7
स तीर्त्वा दुस्तरं वीरो द्रोणानीकमहार्णवम्
प्राप्य दौःशासनिं कार्ष्णिर्यातो वैवस्वतक्षयम्
Sa tirtva dustaram viro dronanikamaharnavam
Prapya dauhshasanim karshniryato vaivasvatakshayam
49.8
कथं द्रक्ष्यामि कौन्तेयं सौभद्रे निहतेऽर्जुनम्
सुभद्रां वा महाभागां प्रियं पुत्रमपश्यतीम्
Katham drakshyami kaunteyam saubhadre nihaterjunam
Subhadram va mahabhagam priyam putramapashyatim
49.9
किं स्विद्वयमपेतार्थमश्लिष्टमसमञ्जसम्
तावुभौ प्रतिवक्ष्यामो हृषीकेशधनंजयौ
Kim svidvayamapetarthamashlishtamasamanjasam
Tavubhau prativakshyamo hrishikeshadhananjayau
49.10
अहमेव सुभद्रायाः केशवार्जुनयोरपि
प्रियकामो जयाकाङ्क्षी कृतवानिदमप्रियम्
Ahameva subhadrayah keshavarjunayorapi
Priyakamo jayakankshi kritavanidamapriyam
49.11
न लुब्धो बुध्यते दोषान्मोहाल्लोभः प्रवर्तते
मधु लिप्सुर्हि नापश्यं प्रपातमिदमीदृशम्
Na lubdho budhyate doshanmohallobhah pravartate
Madhu lipsurhi napashyam prapatamidamidrisham
49.12
यो हि भोज्ये पुरस्कार्यो यानेषु शयनेषु च
भूषणेषु च सोऽस्माभिर्बालो युधि पुरस्कृतः
Yo hi bhojye puraskaryo yaneshu shayaneshu cha
Bhushaneshu cha sosmabhirbalo yudhi puraskritah
49.13
कथं हि बालस्तरुणो युद्धानामविशारदः
सदश्व इव संबाधे विषमे क्षेममर्हति
Katham hi balastaruno yuddhanamavisharadah
Sadashva iva sambadhe vishame kshemamarhati
49.14
नो चेद्धि वयमप्येनं महीमनुशयीमहि
बीभत्सोः कोपदीप्तस्य दग्धाः कृपणचक्षुषा
No cheddhi vayamapyenam mahimanushayimahi
Bibhatsoh kopadiptasya dagdhah kripanachakshusha
49.15
अलुब्धो मतिमान्ह्रीमान्क्षमावान्रूपवान्बली
वपुष्मान्मानकृद्वीरः प्रियः सत्यपरायणः
Alubdho matimanhrimankshamavanrupavanbali
Vapushmanmanakridvirah priyah satyaparayanah
49.16
यस्य श्लाघन्ति विबुधाः कर्माण्यूर्जितकर्मणः
निवातकवचाञ्जघ्ने कालकेयांश्च वीर्यवान्
Yasya shlaghanti vibudhah karmanyurjitakarmanah
Nivatakavachanjaghne kalakeyanshcha viryavan
49.17
महेन्द्रशत्रवो येन हिरण्यपुरवासिनः
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण पौलोमाः सगणा हताः
Mahendrashatravo yena hiranyapuravasinah
Akshnornimeshamatrena paulomah sagana hatah
49.18
परेभ्योऽप्यभयार्थिभ्यो यो ददात्यभयं विभुः
तस्यास्माभिर्न शकितस्त्रातुमद्यात्मजो भयात्
Parebhyopyabhayarthibhyo yo dadatyabhayam vibhuh
Tasyasmabhirna shakitastratumadyatmajo bhayat
49.19
भयं तु सुमहत्प्राप्तं धार्तराष्ट्रं महद्बलम्
पार्थः पुत्रवधात्क्रुद्धः कौरवाञ्शोषयिष्यति
Bhayam tu sumahatpraptam dhartarashtram mahadbalam
Parthah putravadhatkruddhah kauravanshoshayishyati
49.20
क्षुद्रः क्षुद्रसहायश्च स्वपक्षक्षयमातुरः
व्यक्तं दुर्योधनो दृष्ट्वा शोचन्हास्यति जीवितम्
Kshudrah kshudrasahayashcha svapakshakshayamaturah
Vyaktam duryodhano drishtva shochanhasyati jivitam
49.21
न मे जयः प्रीतिकरो न राज्यं; न चामरत्वं न सुरैः सलोकता
इमं समीक्ष्याप्रतिवीर्यपौरुषं; निपातितं देववरात्मजात्मजम्
Na me jayah pritikaro na rajyam; na chamaratvam na suraih salokata
Imam samikshyaprativiryapaurusham; nipatitam devavaratmajatmajam