UtshovChapter 38
38.1
धृतराष्ट्र उवाच
द्वैधीभवति मे चित्तं ह्रिया तुष्ट्या च संजय
मम पुत्रस्य यत्सैन्यं सौभद्रः समवारयत्
Dhritarashtra uvacha
Dvaidhibhavati me chittam hriya tushtya cha sanjaya
Mama putrasya yatsainyam saubhadrah samavarayat
38.2
विस्तरेणैव मे शंस सर्वं गावल्गणे पुनः
विक्रीडितं कुमारस्य स्कन्दस्येवासुरैः सह
Vistarenaiva me shansa sarvam gavalgane punah
Vikriditam kumarasya skandasyevasuraih saha
38.3
संजय उवाच
हन्त ते संप्रवक्ष्यामि विमर्दमतिदारुणम्
एकस्य च बहूनां च यथासीत्तुमुलो रणः
Sanjaya uvacha
Hanta te sampravakshyami vimardamatidarunam
Ekasya cha bahunam cha yathasittumulo ranah
38.4
अभिमन्युः कृतोत्साहः कृतोत्साहानरिंदमान्
रथस्थो रथिनः सर्वांस्तावकानप्यहर्षयत्
Abhimanyuh kritotsahah kritotsahanarindaman
Rathastho rathinah sarvanstavakanapyaharshayat
38.5
द्रोणं कर्णं कृपं शल्यं द्रौणिं भोजं बृहद्बलम्
दुर्योधनं सौमदत्तिं शकुनिं च महाबलम्
Dronam karnam kripam shalyam draunim bhojam brihadbalam
Duryodhanam saumadattim shakunim cha mahabalam
38.6
नानानृपान्नृपसुतान्सैन्यानि विविधानि च
अलातचक्रवत्सर्वांश्चरन्बाणैः समभ्ययात्
Nananripannripasutansainyani vividhani cha
Alatachakravatsarvanshcharanbanaih samabhyayat
38.7
निघ्नन्नमित्रान्सौभद्रः परमास्त्रः प्रतापवान्
अदर्शयत तेजस्वी दिक्षु सर्वासु भारत
Nighnannamitransaubhadrah paramastrah pratapavan
Adarshayata tejasvi dikshu sarvasu bharata
38.8
तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सौभद्रस्यामितौजसः
समकम्पन्त सैन्यानि त्वदीयानि पुनः पुनः
Taddrishtva charitam tasya saubhadrasyamitaujasah
Samakampanta sainyani tvadiyani punah punah
38.9
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो भारद्वाजः प्रतापवान्
हर्षेणोत्फुल्लनयनः कृपमाभाष्य सत्वरम्
Athabravinmahapragyo bharadvajah pratapavan
Harshenotphullanayanah kripamabhashya satvaram
38.10
घट्टयन्निव मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष
अभिमन्युं रणे दृष्ट्वा तदा रणविशारदम्
Ghattayanniva marmani tava putrasya marisha
Abhimanyum rane drishtva tada ranavisharadam
38.11
एष गच्छति सौभद्रः पार्थानामग्रतो युवा
नन्दयन्सुहृदः सर्वान्राजानं च युधिष्ठिरम्
Esha gachchhati saubhadrah parthanamagrato yuva
Nandayansuhridah sarvanrajanam cha yudhishthiram
38.12
नकुलं सहदेवं च भीमसेनं च पाण्डवम्
बन्धून्संबन्धिनश्चान्यान्मध्यस्थान्सुहृदस्तथा
Nakulam sahadevam cha bhimasenam cha pandavam
Bandhunsambandhinashchanyanmadhyasthansuhridastatha
38.13
नास्य युद्धे समं मन्ये कंचिदन्यं धनुर्धरम्
इच्छन्हन्यादिमां सेनां किमर्थमपि नेच्छति
Nasya yuddhe samam manye kanchidanyam dhanurdharam
Ichchhanhanyadimam senam kimarthamapi nechchhati
38.14
द्रोणस्य प्रीतिसंयुक्तं श्रुत्वा वाक्यं तवात्मजः
आर्जुनिं प्रति संक्रुद्धो द्रोणं दृष्ट्वा स्मयन्निव
Dronasya pritisanyuktam shrutva vakyam tavatmajah
Arjunim prati sankruddho dronam drishtva smayanniva
38.15
अथ दुर्योधनः कर्णमब्रवीद्बाह्लिकं कृपम्
दुःसासनं मद्रराजं तांस्तांश्चान्यान्महारथान्
Atha duryodhanah karnamabravidbahlikam kripam
Duhsasanam madrarajam tanstanshchanyanmaharathan
38.16
सर्वमूर्धावसिक्तानामाचार्यो ब्रह्मवित्तमः
अर्जुनस्य सुतं मूढं नाभिहन्तुमिहेच्छति
Sarvamurdhavasiktanamacharyo brahmavittamah
Arjunasya sutam mudham nabhihantumihechchhati
38.17
न ह्यस्य समरे मुच्येदन्तकोऽप्याततायिनः
किमङ्ग पुनरेवान्यो मर्त्यः सत्यं ब्रवीमि वः
Na hyasya samare muchyedantakopyatatayinah
Kimanga punarevanyo martyah satyam bravimi vah
38.18
अर्जुनस्य सुतं त्वेष शिष्यत्वादभिरक्षति
पुत्राः शिष्याश्च दयितास्तदपत्यं च धर्मिणाम्
Arjunasya sutam tvesha shishyatvadabhirakshati
Putrah shishyashcha dayitastadapatyam cha dharminam
38.19
संरक्ष्यमाणो द्रोणेन मन्यते वीर्यमात्मनः
आत्मसंभावितो मूढस्तं प्रमथ्नीत माचिरम्
Sanrakshyamano dronena manyate viryamatmanah
Atmasambhavito mudhastam pramathnita machiram
38.20
एवमुक्तास्तु ते राज्ञा सात्वतीपुत्रमभ्ययुः
संरब्धास्तं जिघांसन्तो भारद्वाजस्य पश्यतः
Evamuktastu te ragya satvatiputramabhyayuh
Sanrabdhastam jighansanto bharadvajasya pashyatah
38.21
दुःशासनस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनवचस्तदा
अब्रवीत्कुरुशार्दूलो दुर्योधनमिदं वचः
Duhshasanastu tachchhrutva duryodhanavachastada
Abravitkurushardulo duryodhanamidam vachah
38.22
अहमेनं हनिष्यामि महाराज ब्रवीमि ते
मिषतां पाण्डुपुत्राणां पाञ्चालानां च पश्यताम्
ग्रसिष्याम्यद्य सौभद्रं यथा राहुर्दिवाकरम्
Ahamenam hanishyami maharaja bravimi te
Mishatam panduputranam panchalanam cha pashyatam
Grasishyamyadya saubhadram yatha rahurdivakaram
38.23
उत्क्रुश्य चाब्रवीद्वाक्यं कुरुराजमिदं पुनः
श्रुत्वा कृष्णौ मया ग्रस्तं सौभद्रमतिमानिनौ
गमिष्यतः प्रेतलोकं जीवलोकान्न संशयः
Utkrushya chabravidvakyam kururajamidam punah
Shrutva krishnau maya grastam saubhadramatimaninau
Gamishyatah pretalokam jivalokanna sanshayah
38.24
तौ च श्रुत्वा मृतौ व्यक्तं पाण्डोः क्षेत्रोद्भवाः सुताः
एकाह्ना ससुहृद्वर्गाः क्लैब्याद्धास्यन्ति जीवितम्
Tau cha shrutva mritau vyaktam pandoh kshetrodbhavah sutah
Ekahna sasuhridvargah klaibyaddhasyanti jivitam
38.25
तस्मादस्मिन्हते शत्रौ हताः सर्वेऽहितास्तव
शिवेन ध्याहि मा राजन्नेष हन्मि रिपुं तव
Tasmadasminhate shatrau hatah sarvehitastava
Shivena dhyahi ma rajannesha hanmi ripum tava
38.26
एवमुक्त्वा नदन्राजन्पुत्रो दुःशासनस्तव
सौभद्रमभ्ययात्क्रुद्धः शरवर्षैरवाकिरन्
Evamuktva nadanrajanputro duhshasanastava
Saubhadramabhyayatkruddhah sharavarshairavakiran
38.27
तमभिक्रुद्धमायान्तं तव पुत्रमरिंदमः
अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैः षड्विंशत्या समर्पयत्
Tamabhikruddhamayantam tava putramarindamah
Abhimanyuh sharaistikshnaih shadvinshatya samarpayat
38.28
दुःशासनस्तु संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः
अयोधयत सौभद्रमभिमन्युश्च तं रणे
Duhshasanastu sankruddhah prabhinna iva kunjarah
Ayodhayata saubhadramabhimanyushcha tam rane
38.29
तौ मण्डलानि चित्राणि रथाभ्यां सव्यदक्षिणम्
चरमाणावयुध्येतां रथशिक्षाविशारदौ
Tau mandalani chitrani rathabhyam savyadakshinam
Charamanavayudhyetam rathashikshavisharadau
38.30
अथ पणवमृदङ्गदुन्दुभीनां; कृकरमहानकभेरिझर्झराणाम्
निनदमतिभृशं नराः प्रचक्रु;र्लवणजलोद्भवसिंहनादमिश्रम्
Atha panavamridangadundubhinam; krikaramahanakabherijharjharanam
Ninadamatibhrisham narah prachakru;rlavanajalodbhavasinhanadamishram