UtshovChapter 139
139.1
संजय उवाच
प्रकाशिते तथा लोके रजसा च तमोवृते
समाजग्मुरथो वीराः परस्परवधैषिणः
Sanjaya uvacha
Prakashite tatha loke rajasa cha tamovrite
Samajagmuratho virah parasparavadhaishinah
139.2
ते समेत्य रणे राजञ्शस्त्रप्रासासिधारिणः
परस्परमुदैक्षन्त परस्परकृतागसः
Te sametya rane rajanshastraprasasidharinah
Parasparamudaikshanta parasparakritagasah
139.3
प्रदीपानां सहस्रैश्च दीप्यमानैः समन्ततः
विरराज तदा भूमिर्द्यौर्ग्रहैरिव भारत
Pradipanam sahasraishcha dipyamanaih samantatah
Viraraja tada bhumirdyaurgrahairiva bharata
139.4
उल्काशतैः प्रज्वलितै रणभूमिर्व्यराजत
दह्यमानेव लोकानामभावे वै वसुंधरा
Ulkashataih prajvalitai ranabhumirvyarajata
Dahyamaneva lokanamabhave vai vasundhara
139.5
प्रादीप्यन्त दिशः सर्वाः प्रदीपैस्तैः समन्ततः
वर्षाप्रदोषे खद्योतैर्वृता वृक्षा इवाबभुः
Pradipyanta dishah sarvah pradipaistaih samantatah
Varshapradoshe khadyotairvrita vriksha ivababhuh
139.6
असज्जन्त ततो वीरा वीरेष्वेव पृथक्पृथक्
नागा नागैः समाजग्मुस्तुरगाः सह वाजिभिः
Asajjanta tato vira vireshveva prithakprithak
Naga nagaih samajagmusturagah saha vajibhih
139.7
रथा रथवरैरेव समाजग्मुर्मुदान्विताः
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पुत्रस्य तव शासनात्
Ratha rathavaraireva samajagmurmudanvitah
Tasminratrimukhe ghore putrasya tava shasanat
139.8
ततोऽर्जुनो महाराज कौरवाणामनीकिनीम्
व्यधमत्त्वरया युक्तः क्षपयन्सर्वपार्थिवान्
Tatorjuno maharaja kauravanamanikinim
Vyadhamattvaraya yuktah kshapayansarvaparthivan
139.9
धृतराष्ट्र उवाच
तस्मिन्प्रविष्टे संरब्धे मम पुत्रस्य वाहिनीम्
अमृष्यमाणे दुर्धर्षे किं व आसीन्मनस्तदा
Dhritarashtra uvacha
Tasminpravishte sanrabdhe mama putrasya vahinim
Amrishyamane durdharshe kim va asinmanastada
139.10
किममन्यन्त सैन्यानि प्रविष्टे शत्रुतापने
दुर्योधनश्च किं कृत्यं प्राप्तकालममन्यत
Kimamanyanta sainyani pravishte shatrutapane
Duryodhanashcha kim krityam praptakalamamanyata
139.11
के चैनं समरे वीरं प्रत्युद्ययुररिंदमम्
केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं के च द्रोणस्य सव्यतः
Ke chainam samare viram pratyudyayurarindamam
Kerakshandakshinam chakram ke cha dronasya savyatah
139.12
के पृष्ठतोऽस्य ह्यभवन्वीरा वीरस्य युध्यतः
के पुरस्तादगच्छन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
Ke prishthatosya hyabhavanvira virasya yudhyatah
Ke purastadagachchhanta nighnatah shatravanrane
139.13
यत्प्राविशन्महेष्वासः पाञ्चालानपराजितः
नृत्यन्निव नरव्याघ्रो रथमार्गेषु वीर्यवान्
Yatpravishanmaheshvasah panchalanaparajitah
Nrityanniva naravyaghro rathamargeshu viryavan
139.14
ददाह च शरैर्द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजान्
धूमकेतुरिव क्रुद्धः स कथं मृत्युमीयिवान्
Dadaha cha sharairdronah panchalanam rathavrajan
Dhumaketuriva kruddhah sa katham mrityumiyivan
139.15
अव्यग्रानेव हि परान्कथयस्यपराजितान्
हतांश्चैव विषण्णांश्च विप्रकीर्णांश्च शंससि
रथिनो विरथांश्चैव कृतान्युद्धेषु मामकान्
Avyagraneva hi parankathayasyaparajitan
Hatanshchaiva vishannanshcha viprakirnanshcha shansasi
Rathino virathanshchaiva kritanyuddheshu mamakan
139.16
संजय उवाच
द्रोणस्य मतमाज्ञाय योद्धुकामस्य तां निशाम्
दुर्योधनो महाराज वश्यान्भ्रातॄनभाषत
Sanjaya uvacha
Dronasya matamagyaya yoddhukamasya tam nisham
Duryodhano maharaja vashyanbhratrinabhashata
139.17
विकर्णं चित्रसेनं च महाबाहुं च कौरवम्
दुर्धर्षं दीर्घबाहुं च ये च तेषां पदानुगाः
Vikarnam chitrasenam cha mahabahum cha kauravam
Durdharsham dirghabahum cha ye cha tesham padanugah
139.18
द्रोणं यत्ताः पराक्रान्ताः सर्वे रक्षत पृष्ठतः
हार्दिक्यो दक्षिणं चक्रं शल्यश्चैवोत्तरं तथा
Dronam yattah parakrantah sarve rakshata prishthatah
Hardikyo dakshinam chakram shalyashchaivottaram tatha
139.19
त्रिगर्तानां च ये शूरा हतशिष्टा महारथाः
तांश्चैव सर्वान्पुत्रस्ते समचोदयदग्रतः
Trigartanam cha ye shura hatashishta maharathah
Tanshchaiva sarvanputraste samachodayadagratah
139.20
आचार्यो हि सुसंयत्तो भृशं यत्ताश्च पाण्डवाः
तं रक्षत सुसंयत्ता निघ्नन्तं शात्रवान्रणे
Acharyo hi susanyatto bhrisham yattashcha pandavah
Tam rakshata susanyatta nighnantam shatravanrane
139.21
द्रोणो हि बलवान्युद्धे क्षिप्रहस्तः पराक्रमी
निर्जयेत्त्रिदशान्युद्धे किमु पार्थान्ससोमकान्
Drono hi balavanyuddhe kshiprahastah parakrami
Nirjayettridashanyuddhe kimu parthansasomakan
139.22
ते यूयं सहिताः सर्वे भृशं यत्ता महारथाः
द्रोणं रक्षत पाञ्चाल्याद्धृष्टद्युम्नान्महारथात्
Te yuyam sahitah sarve bhrisham yatta maharathah
Dronam rakshata panchalyaddhrishtadyumnanmaharathat
139.23
पाण्डवेयेषु सैन्येषु योधं पश्याम्यहं न तम्
यो जयेत रणे द्रोणं धृष्टद्युम्नादृते नृपाः
Pandaveyeshu sainyeshu yodham pashyamyaham na tam
Yo jayeta rane dronam dhrishtadyumnadrite nripah
139.24
तस्य सर्वात्मना मन्ये भारद्वाजस्य रक्षणम्
स गुप्तः सोमकान्हन्यात्सृञ्जयांश्च सराजकान्
Tasya sarvatmana manye bharadvajasya rakshanam
Sa guptah somakanhanyatsrinjayanshcha sarajakan
139.25
सृञ्जयेष्वथ सर्वेषु निहतेषु चमूमुखे
धृष्टद्युम्नं रणे द्रौणिर्नाशयिष्यत्यसंशयम्
Srinjayeshvatha sarveshu nihateshu chamumukhe
Dhrishtadyumnam rane draunirnashayishyatyasanshayam
139.26
तथार्जुनं रणे कर्णो विजेष्यति महारथः
भीमसेनमहं चापि युद्धे जेष्यामि दंशितः
Tatharjunam rane karno vijeshyati maharathah
Bhimasenamaham chapi yuddhe jeshyami danshitah
139.27
सोऽयं मम जयो व्यक्तं दीर्घकालं भविष्यति
तस्माद्रक्षत संग्रामे द्रोणमेव महारथाः
Soyam mama jayo vyaktam dirghakalam bhavishyati
Tasmadrakshata sangrame dronameva maharathah
139.28
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ पुत्रो दुर्योधनस्तव
व्यादिदेश ततः सैन्यं तस्मिंस्तमसि दारुणे
Ityuktva bharatashreshtha putro duryodhanastava
Vyadidesha tatah sainyam tasminstamasi darune
139.29
ततः प्रववृते युद्धं रात्रौ तद्भरतर्षभ
उभयोः सेनयोर्घोरं विजयं प्रति काङ्क्षिणोः
Tatah pravavrite yuddham ratrau tadbharatarshabha
Ubhayoh senayorghoram vijayam prati kankshinoh
139.30
अर्जुनः कौरवं सैन्यमर्जुनं चापि कौरवाः
नानाशस्त्रसमावापैरन्योन्यं पर्यपीडयन्
Arjunah kauravam sainyamarjunam chapi kauravah
Nanashastrasamavapairanyonyam paryapidayan
139.31
द्रौणिः पाञ्चालराजानं भारद्वाजश्च सृञ्जयान्
छादयामासतुः संख्ये शरैः संनतपर्वभिः
Draunih panchalarajanam bharadvajashcha srinjayan
Chhadayamasatuh sankhye sharaih sannataparvabhih
139.32
पाण्डुपाञ्चालसेनानां कौरवाणां च मारिष
आसीन्निष्टानको घोरो निघ्नतामितरेतरम्
Pandupanchalasenanam kauravanam cha marisha
Asinnishtanako ghoro nighnatamitaretaram
139.33
नैवास्माभिर्न पूर्वैर्नो दृष्टं पूर्वं तथाविधम्
युद्धं यादृशमेवासीत्तां रात्रिं सुमहाभयम्
Naivasmabhirna purvairno drishtam purvam tathavidham
Yuddham yadrishamevasittam ratrim sumahabhayam