UtshovChapter 116
116.1
संजय उवाच
तमुद्यतं महाबाहुं दुःशासनरथं प्रति
त्वरितं त्वरणीयेषु धनंजयहितैषिणम्
Sanjaya uvacha
Tamudyatam mahabahum duhshasanaratham prati
Tvaritam tvaraniyeshu dhananjayahitaishinam
116.2
त्रिगर्तानां महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः
सेनासमुद्रमाविष्टमानर्तं पर्यवारयन्
Trigartanam maheshvasah suvarnavikritadhvajah
Senasamudramavishtamanartam paryavarayan
116.3
अथैनं रथवंशेन सर्वतः संनिवार्य ते
अवाकिरञ्शरव्रातैः क्रुद्धाः परमधन्विनः
Athainam rathavanshena sarvatah sannivarya te
Avakiransharavrataih kruddhah paramadhanvinah
116.4
अजयद्राजपुत्रांस्तान्यतमानान्महारणे
एकः पञ्चाशतं शत्रून्सात्यकिः सत्यविक्रमः
Ajayadrajaputranstanyatamananmaharane
Ekah panchashatam shatrunsatyakih satyavikramah
116.5
संप्राप्य भारतीमध्यं तलघोषसमाकुलम्
असिशक्तिगदापूर्णमप्लवं सलिलं यथा
Samprapya bharatimadhyam talaghoshasamakulam
Asishaktigadapurnamaplavam salilam yatha
116.6
तत्राद्भुतमपश्याम शैनेयचरितं रणे
प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्याम लाघवात्
Tatradbhutamapashyama shaineyacharitam rane
Pratichyam dishi tam drishtva prachyam pashyama laghavat
116.7
उदीचीं दक्षिणां प्राचीं प्रतीचीं प्रसृतस्तथा
नृत्यन्निवाचरच्छूरो यथा रथशतं तथा
Udichim dakshinam prachim pratichim prasritastatha
Nrityannivacharachchhuro yatha rathashatam tatha
116.8
तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सिंहविक्रान्तगामिनः
त्रिगर्ताः संन्यवर्तन्त संतप्ताः स्वजनं प्रति
Taddrishtva charitam tasya sinhavikrantagaminah
Trigartah sannyavartanta santaptah svajanam prati
116.9
तमन्ये शूरसेनानां शूराः संख्ये न्यवारयन्
नियच्छन्तः शरव्रातैर्मत्तं द्विपमिवाङ्कुशैः
Tamanye shurasenanam shurah sankhye nyavarayan
Niyachchhantah sharavratairmattam dvipamivankushaih
116.10
तान्न्यवारयदायस्तान्मुहूर्तमिव सात्यकिः
ततः कलिङ्गैर्युयुधे सोऽचिन्त्यबलविक्रमः
Tannyavarayadayastanmuhurtamiva satyakih
Tatah kalingairyuyudhe sochintyabalavikramah
116.11
तां च सेनामतिक्रम्य कलिङ्गानां दुरत्ययाम्
अथ पार्थं महाबाहुर्धनंजयमुपासदत्
Tam cha senamatikramya kalinganam duratyayam
Atha partham mahabahurdhananjayamupasadat
116.12
तरन्निव जले श्रान्तो यथा स्थलमुपेयिवान्
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं युयुधानः समाश्वसत्
Taranniva jale shranto yatha sthalamupeyivan
Tam drishtva purushavyaghram yuyudhanah samashvasat
116.13
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य केशवोऽर्जुनमब्रवीत्
असावायाति शैनेयस्तव पार्थ पदानुगः
Tamayantamabhiprekshya keshavorjunamabravit
Asavayati shaineyastava partha padanugah
116.14
एष शिष्यः सखा चैव तव सत्यपराक्रमः
सर्वान्योधांस्तृणीकृत्य विजिग्ये पुरुषर्षभः
Esha shishyah sakha chaiva tava satyaparakramah
Sarvanyodhanstrinikritya vijigye purusharshabhah
116.15
एष कौरवयोधानां कृत्वा घोरमुपद्रवम्
तव प्राणैः प्रियतरः किरीटिन्नेति सात्यकिः
Esha kauravayodhanam kritva ghoramupadravam
Tava pranaih priyatarah kiritinneti satyakih
116.16
एष द्रोणं तथा भोजं कृतवर्माणमेव च
कदर्थीकृत्य विशिखैः फल्गुनाभ्येति सात्यकिः
Esha dronam tatha bhojam kritavarmanameva cha
Kadarthikritya vishikhaih phalgunabhyeti satyakih
116.17
धर्मराजप्रियान्वेषी हत्वा योधान्वरान्वरान्
शूरश्चैव कृतास्त्रश्च फल्गुनाभ्येति सात्यकिः
Dharmarajapriyanveshi hatva yodhanvaranvaran
Shurashchaiva kritastrashcha phalgunabhyeti satyakih
116.18
कृत्वा सुदुष्करं कर्म सैन्यमध्ये महाबलः
तव दर्शनमन्विच्छन्पाण्डवाभ्येति सात्यकिः
Kritva sudushkaram karma sainyamadhye mahabalah
Tava darshanamanvichchhanpandavabhyeti satyakih
116.19
बहूनेकरथेनाजौ योधयित्वा महारथान्
आचार्यप्रमुखान्पार्थ आयात्येष हि सात्यकिः
Bahunekarathenajau yodhayitva maharathan
Acharyapramukhanpartha ayatyesha hi satyakih
116.20
स्वबाहुबलमाश्रित्य विदार्य च वरूथिनीम्
प्रेषितो धर्मपुत्रेण पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः
Svabahubalamashritya vidarya cha varuthinim
Preshito dharmaputrena parthaishobhyeti satyakih
116.21
यस्य नास्ति समो योधः कौरवेषु कथंचन
सोऽयमायाति कौन्तेय सात्यकिः सत्यविक्रमः
Yasya nasti samo yodhah kauraveshu kathanchana
Soyamayati kaunteya satyakih satyavikramah
116.22
कुरुसैन्याद्विमुक्तो वै सिंहो मध्याद्गवामिव
निहत्य बहुलाः सेनाः पार्थैषोऽभ्येति सात्यकिः
Kurusainyadvimukto vai sinho madhyadgavamiva
Nihatya bahulah senah parthaishobhyeti satyakih
116.23
एष राजसहस्राणां वक्त्रैः पङ्कजसंनिभैः
आस्तीर्य वसुधां पार्थ क्षिप्रमायाति सात्यकिः
Esha rajasahasranam vaktraih pankajasannibhaih
Astirya vasudham partha kshipramayati satyakih
116.24
एष दुर्योधनं जित्वा भ्रातृभिः सहितं रणे
निहत्य जलसंधं च क्षिप्रमायाति सात्यकिः
Esha duryodhanam jitva bhratribhih sahitam rane
Nihatya jalasandham cha kshipramayati satyakih
116.25
रुधिरौघवतीं कृत्वा नदीं शोणितकर्दमाम्
तृणवन्न्यस्य कौरव्यानेष आयाति सात्यकिः
Rudhiraughavatim kritva nadim shonitakardamam
Trinavannyasya kauravyanesha ayati satyakih
116.26
ततोऽप्रहृष्टः कौन्तेयः केशवं वाक्यमब्रवीत्
न मे प्रियं महाबाहो यन्मामभ्येति सात्यकिः
Tatoprahrishtah kaunteyah keshavam vakyamabravit
Na me priyam mahabaho yanmamabhyeti satyakih
116.27
न हि जानामि वृत्तान्तं धर्मराजस्य केशव
सात्वतेन विहीनः स यदि जीवति वा न वा
Na hi janami vrittantam dharmarajasya keshava
Satvatena vihinah sa yadi jivati va na va
116.28
एतेन हि महाबाहो रक्षितव्यः स पार्थिवः
तमेष कथमुत्सृज्य मम कृष्ण पदानुगः
Etena hi mahabaho rakshitavyah sa parthivah
Tamesha kathamutsrijya mama krishna padanugah
116.29
राजा द्रोणाय चोत्सृष्टः सैन्धवश्चानिपातितः
प्रत्युद्यातश्च शैनेयमेष भूरिश्रवा रणे
Raja dronaya chotsrishtah saindhavashchanipatitah
Pratyudyatashcha shaineyamesha bhurishrava rane
116.30
सोऽयं गुरुतरो भारः सैन्धवान्मे समाहितः
ज्ञातव्यश्च हि मे राजा रक्षितव्यश्च सात्यकिः
Soyam gurutaro bharah saindhavanme samahitah
Gyatavyashcha hi me raja rakshitavyashcha satyakih
116.31
जयद्रथश्च हन्तव्यो लम्बते च दिवाकरः
श्रान्तश्चैष महाबाहुरल्पप्राणश्च सांप्रतम्
Jayadrathashcha hantavyo lambate cha divakarah
Shrantashchaisha mahabahuralpapranashcha sampratam
116.32
परिश्रान्ता हयाश्चास्य हययन्ता च माधव
न च भूरिश्रवाः श्रान्तः ससहायश्च केशव
Parishranta hayashchasya hayayanta cha madhava
Na cha bhurishravah shrantah sasahayashcha keshava
116.33
अपीदानीं भवेदस्य क्षेममस्मिन्समागमे
कच्चिन्न सागरं तीर्त्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः
गोष्पदं प्राप्य सीदेत महौजाः शिनिपुंगवः
Apidanim bhavedasya kshemamasminsamagame
Kachchinna sagaram tirtva satyakih satyavikramah
Goshpadam prapya sideta mahaujah shinipungavah
116.34
अपि कौरवमुख्येन कृतास्त्रेण महात्मना
समेत्य भूरिश्रवसा स्वस्तिमान्सात्यकिर्भवेत्
Api kauravamukhyena kritastrena mahatmana
Sametya bhurishravasa svastimansatyakirbhavet
116.35
व्यतिक्रममिमं मन्ये धर्मराजस्य केशव
आचार्याद्भयमुत्सृज्य यः प्रेषयति सात्यकिम्
Vyatikramamimam manye dharmarajasya keshava
Acharyadbhayamutsrijya yah preshayati satyakim
116.36
ग्रहणं धर्मराजस्य खगः श्येन इवामिषम्
नित्यमाशंसते द्रोणः कच्चित्स्यात्कुशली नृपः
Grahanam dharmarajasya khagah shyena ivamisham
Nityamashansate dronah kachchitsyatkushali nripah