UtshovChapter 113
113.1
धृतराष्ट्र उवाच
महानपनयः सूत ममैवात्र विशेषतः
स इदानीमनुप्राप्तो मन्ये संजय शोचतः
Dhritarashtra uvacha
Mahanapanayah suta mamaivatra visheshatah
Sa idanimanuprapto manye sanjaya shochatah
113.2
यद्गतं तद्गतमिति ममासीन्मनसि स्थितम्
इदानीमत्र किं कार्यं प्रकरिष्यामि संजय
Yadgatam tadgatamiti mamasinmanasi sthitam
Idanimatra kim karyam prakarishyami sanjaya
113.3
यथा त्वेष क्षयो वृत्तो ममापनयसंभवः
वीराणां तन्ममाचक्ष्व स्थिरीभूतोऽस्मि संजय
Yatha tvesha kshayo vritto mamapanayasambhavah
Viranam tanmamachakshva sthiribhutosmi sanjaya
113.4
संजय उवाच
कर्णभीमौ महाराज पराक्रान्तौ महाहवे
बाणवर्षाण्यवर्षेतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ
Sanjaya uvacha
Karnabhimau maharaja parakrantau mahahave
Banavarshanyavarshetam vrishtimantavivambudau
113.5
भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः
विविशुः कर्णमासाद्य भिन्दन्त इव जीवितम्
Bhimanamankita banah svarnapunkhah shilashitah
Vivishuh karnamasadya bhindanta iva jivitam
113.6
तथैव कर्णनिर्मुक्तैः सविषैरिव पन्नगैः
आकीर्यत रणे भीमः शतशोऽथ सहस्रशः
Tathaiva karnanirmuktaih savishairiva pannagaih
Akiryata rane bhimah shatashotha sahasrashah
113.7
तयोः शरैर्महाराज संपतद्भिः समन्ततः
बभूव तव सैन्यानां संक्षोभः सागरोपमः
Tayoh sharairmaharaja sampatadbhih samantatah
Babhuva tava sainyanam sankshobhah sagaropamah
113.8
भीमचापच्युतैर्बाणैस्तव सैन्यमरिंदम
अवध्यत चमूमध्ये घोरैराशीविषोपमैः
Bhimachapachyutairbanaistava sainyamarindama
Avadhyata chamumadhye ghorairashivishopamaih
113.9
वारणैः पतितै राजन्वाजिभिश्च नरैः सह
अदृश्यत मही कीर्णा वातनुन्नैर्द्रुमैरिव
Varanaih patitai rajanvajibhishcha naraih saha
Adrishyata mahi kirna vatanunnairdrumairiva
113.10
ते वध्यमानाः समरे भीमचापच्युतैः शरैः
प्राद्रवंस्तावका योधाः किमेतदिति चाब्रुवन्
Te vadhyamanah samare bhimachapachyutaih sharaih
Pradravanstavaka yodhah kimetaditi chabruvan
113.11
ततो व्युदस्तं तत्सैन्यं सिन्धुसौवीरकौरवम्
प्रोत्सारितं महावेगैः कर्णपाण्डवयोः शरैः
Tato vyudastam tatsainyam sindhusauvirakauravam
Protsaritam mahavegaih karnapandavayoh sharaih
113.12
ते शरातुरभूयिष्ठा हताश्वनरवाहनाः
उत्सृज्य कर्णं भीमं च प्राद्रवन्सर्वतोदिशम्
Te sharaturabhuyishtha hatashvanaravahanah
Utsrijya karnam bhimam cha pradravansarvatodisham
113.13
नूनं पार्थार्थमेवास्मान्मोहयन्ति दिवौकसः
यत्कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बलं शरैः
Nunam partharthamevasmanmohayanti divaukasah
Yatkarnabhimaprabhavairvadhyate no balam sharaih
113.14
एवं ब्रुवन्तो योधास्ते तावका भयपीडिताः
शरपातं समुत्सृज्य स्थिता युद्धदिदृक्षवः
Evam bruvanto yodhaste tavaka bhayapiditah
Sharapatam samutsrijya sthita yuddhadidrikshavah
113.15
ततः प्रावर्तत नदी घोररूपा महाहवे
बभूव च विशेषेण भीरूणां भयवर्धिनी
Tatah pravartata nadi ghorarupa mahahave
Babhuva cha visheshena bhirunam bhayavardhini
113.16
वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्भवा
संवृता गतसत्त्वैश्च मनुष्यगजवाजिभिः
Varanashvamanushyanam rudhiraughasamudbhava
Sanvrita gatasattvaishcha manushyagajavajibhih
113.17
सानुकर्षपताकैश्च द्विपाश्वरथभूषणैः
स्यन्दनैरपविद्धैश्च भग्नचक्राक्षकूबरैः
Sanukarshapatakaishcha dvipashvarathabhushanaih
Syandanairapaviddhaishcha bhagnachakrakshakubaraih
113.18
जातरूपपरिष्कारैर्धनुर्भिः सुमहाधनैः
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्नाराचैश्च सहस्रशः
Jatarupaparishkarairdhanurbhih sumahadhanaih
Suvarnapunkhairishubhirnarachaishcha sahasrashah
113.19
कर्णपाण्डवनिर्मुक्तैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः
प्रासतोमरसंघातैः खड्गैश्च सपरश्वधैः
Karnapandavanirmuktairnirmuktairiva pannagaih
Prasatomarasanghataih khadgaishcha saparashvadhaih
113.20
सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टिशैः
वज्रैश्च विविधाकारैः शक्तिभिः परिघैरपि
शतघ्नीभिश्च चित्राभिर्बभौ भारत मेदिनी
Suvarnavikritaishchapi gadamusalapattishaih
Vajraishcha vividhakaraih shaktibhih parighairapi
Shataghnibhishcha chitrabhirbabhau bharata medini
113.21
कनकाङ्गदकेयूरैः कुण्डलैर्मणिभिः शुभैः
तनुत्रैः सतलत्रैश्च हारैर्निष्कैश्च भारत
Kanakangadakeyuraih kundalairmanibhih shubhaih
Tanutraih satalatraishcha harairnishkaishcha bharata
113.22
वस्त्रैश्छत्रैश्च विध्वस्तैश्चामरव्यजनैरपि
गजाश्वमनुजैर्भिन्नैः शस्त्रैः स्यन्दनभूषणैः
Vastraishchhatraishcha vidhvastaishchamaravyajanairapi
Gajashvamanujairbhinnaih shastraih syandanabhushanaih
113.23
तैस्तैश्च विविधैर्भावैस्तत्र तत्र वसुंधरा
पतितैरपविद्धैश्च संबभौ द्यौरिव ग्रहैः
Taistaishcha vividhairbhavaistatra tatra vasundhara
Patitairapaviddhaishcha sambabhau dyauriva grahaih
113.24
अचिन्त्यमद्भुतं चैव तयोः कर्मातिमानुषम्
दृष्ट्वा चारणसिद्धानां विस्मयः समपद्यत
Achintyamadbhutam chaiva tayoh karmatimanusham
Drishtva charanasiddhanam vismayah samapadyata
113.25
अग्नेर्वायुसहायस्य गतिः कक्ष इवाहवे
आसीद्भीमसहायस्य रौद्रमाधिरथेर्गतम्
निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्विपम्
Agnervayusahayasya gatih kaksha ivahave
Asidbhimasahayasya raudramadhirathergatam
Nipatitadhvajaratham hatavajinaradvipam
113.26
गजाभ्यां संप्रयुक्ताभ्यामासीन्नडवनं यथा
तथाभूतं महत्सैन्यमासीद्भारत संयुगे
विमर्दः कर्णभीमाभ्यामासीच्च परमो रणे
Gajabhyam samprayuktabhyamasinnadavanam yatha
Tathabhutam mahatsainyamasidbharata sanyuge
Vimardah karnabhimabhyamasichcha paramo rane