UtshovChapter 74
74.1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा मोहात्प्रत्यागतस्तदा
शरवर्षैः पुनर्भीमं प्रत्यवारयदच्युतम्
Sanjaya uvacha
Tato duryodhano raja mohatpratyagatastada
Sharavarshaih punarbhimam pratyavarayadachyutam
74.2
एकीभूताः पुनश्चैव तव पुत्रा महारथाः
समेत्य समरे भीमं योधयामासुरुद्यताः
Ekibhutah punashchaiva tava putra maharathah
Sametya samare bhimam yodhayamasurudyatah
74.3
भीमसेनोऽपि समरे संप्राप्य स्वरथं पुनः
समारुह्य महाबाहुर्ययौ येन तवात्मजः
Bhimasenopi samare samprapya svaratham punah
Samaruhya mahabahuryayau yena tavatmajah
74.4
प्रगृह्य च महावेगं परासुकरणं दृढम्
चित्रं शरासनं संख्ये शरैर्विव्याध ते सुतान्
Pragrihya cha mahavegam parasukaranam dridham
Chitram sharasanam sankhye sharairvivyadha te sutan
74.5
ततो दुर्योधनो राजा भीमसेनं महाबलम्
नाराचेन सुतीक्ष्णेन भृशं मर्मण्यताडयत्
Tato duryodhano raja bhimasenam mahabalam
Narachena sutikshnena bhrisham marmanyatadayat
74.6
सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तव पुत्रेण धन्विना
क्रोधसंरक्तनयनो वेगेनोत्क्षिप्य कार्मुकम्
Sotividdho maheshvasastava putrena dhanvina
Krodhasanraktanayano vegenotkshipya karmukam
74.7
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत्
स तथाभिहतो राजा नाचलद्गिरिराडिव
Duryodhanam tribhirbanairbahvorurasi charpayat
Sa tathabhihato raja nachaladgiriradiva
74.8
तौ दृष्ट्वा समरे क्रुद्धौ विनिघ्नन्तौ परस्परम्
दुर्योधनानुजाः सर्वे शूराः संत्यक्तजीविताः
Tau drishtva samare kruddhau vinighnantau parasparam
Duryodhananujah sarve shurah santyaktajivitah
74.9
संस्मृत्य मन्त्रितं पूर्वं निग्रहे भीमकर्मणः
निश्चयं मनसा कृत्वा निग्रहीतुं प्रचक्रमुः
Sansmritya mantritam purvam nigrahe bhimakarmanah
Nishchayam manasa kritva nigrahitum prachakramuh
74.10
तानापतत एवाजौ भीमसेनो महाबलः
प्रत्युद्ययौ महाराज गजः प्रतिगजानिव
Tanapatata evajau bhimaseno mahabalah
Pratyudyayau maharaja gajah pratigajaniva
74.11
भृशं क्रुद्धश्च तेजस्वी नाराचेन समर्पयत्
चित्रसेनं महाराज तव पुत्रं महायशाः
Bhrisham kruddhashcha tejasvi narachena samarpayat
Chitrasenam maharaja tava putram mahayashah
74.12
तथेतरांस्तव सुतांस्ताडयामास भारत
शरैर्बहुविधैः संख्ये रुक्मपुङ्खैः सुवेगितैः
Tathetaranstava sutanstadayamasa bharata
Sharairbahuvidhaih sankhye rukmapunkhaih suvegitaih
74.13
ततः संस्थाप्य समरे स्वान्यनीकानि सर्वशः
अभिमन्युप्रभृतयस्ते द्वादश महारथाः
Tatah sansthapya samare svanyanikani sarvashah
Abhimanyuprabhritayaste dvadasha maharathah
74.14
प्रेषिता धर्मराजेन भीमसेनपदानुगाः
प्रत्युद्ययुर्महाराज तव पुत्रान्महाबलान्
Preshita dharmarajena bhimasenapadanugah
Pratyudyayurmaharaja tava putranmahabalan
74.15
दृष्ट्वा रथस्थांस्ताञ्शूरान्सूर्याग्निसमतेजसः
सर्वानेव महेष्वासान्भ्राजमानाञ्श्रिया वृतान्
Drishtva rathasthanstanshuransuryagnisamatejasah
Sarvaneva maheshvasanbhrajamananshriya vritan
74.16
महाहवे दीप्यमानान्सुवर्णकवचोज्ज्वलान्
तत्यजुः समरे भीमं तव पुत्रा महाबलाः
Mahahave dipyamanansuvarnakavachojjvalan
Tatyajuh samare bhimam tava putra mahabalah
74.17
तान्नामृष्यत कौन्तेयो जीवमाना गता इति
अन्वीय च पुनः सर्वांस्तव पुत्रानपीडयत्
Tannamrishyata kaunteyo jivamana gata iti
Anviya cha punah sarvanstava putranapidayat
74.18
अथाभिमन्युं समरे भीमसेनेन संगतम्
पार्षतेन च संप्रेक्ष्य तव सैन्ये महारथाः
Athabhimanyum samare bhimasenena sangatam
Parshatena cha samprekshya tava sainye maharathah
74.19
दुर्योधनप्रभृतयः प्रगृहीतशरासनाः
भृशमश्वैः प्रजवितैः प्रययुर्यत्र ते रथाः
Duryodhanaprabhritayah pragrihitasharasanah
Bhrishamashvaih prajavitaih prayayuryatra te rathah
74.20
अपराह्णे ततो राजन्प्रावर्तत महान्रणः
तावकानां च बलिनां परेषां चैव भारत
Aparahne tato rajanpravartata mahanranah
Tavakanam cha balinam paresham chaiva bharata
74.21
अभिमन्युर्विकर्णस्य हयान्हत्वा महाजवान्
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समाचिनोत्
Abhimanyurvikarnasya hayanhatva mahajavan
Athainam panchavinshatya kshudrakanam samachinot
74.22
हताश्वं रथमुत्सृज्य विकर्णस्तु महारथः
आरुरोह रथं राजंश्चित्रसेनस्य भास्वरम्
Hatashvam rathamutsrijya vikarnastu maharathah
Aruroha ratham rajanshchitrasenasya bhasvaram
74.23
स्थितावेकरथे तौ तु भ्रातरौ कुरुवर्धनौ
आर्जुनिः शरजालेन छादयामास भारत
Sthitavekarathe tau tu bhratarau kuruvardhanau
Arjunih sharajalena chhadayamasa bharata
74.24
दुर्जयोऽथ विकर्णश्च कार्ष्णिं पञ्चभिरायसैः
विव्यधाते न चाकम्पत्कार्ष्णिर्मेरुरिवाचलः
Durjayotha vikarnashcha karshnim panchabhirayasaih
Vivyadhate na chakampatkarshnirmerurivachalah
74.25
दुःशासनस्तु समरे केकयान्पञ्च मारिष
योधयामास राजेन्द्र तदद्भुतमिवाभवत्
Duhshasanastu samare kekayanpancha marisha
Yodhayamasa rajendra tadadbhutamivabhavat
74.26
द्रौपदेया रणे क्रुद्धा दुर्योधनमवारयन्
एकैकस्त्रिभिरानर्छत्पुत्रं तव विशां पते
Draupadeya rane kruddha duryodhanamavarayan
Ekaikastribhiranarchhatputram tava visham pate
74.27
पुत्रोऽपि तव दुर्धर्षो द्रौपद्यास्तनयान्रणे
सायकैर्निशितै राजन्नाजघान पृथक्पृथक्
Putropi tava durdharsho draupadyastanayanrane
Sayakairnishitai rajannajaghana prithakprithak
74.28
तैश्चापि विद्धः शुशुभे रुधिरेण समुक्षितः
गिरिप्रस्रवणैर्यद्वद्गिरिर्धातुविमिश्रितैः
Taishchapi viddhah shushubhe rudhirena samukshitah
Giriprasravanairyadvadgirirdhatuvimishritaih
74.29
भीष्मोऽपि समरे राजन्पाण्डवानामनीकिनीम्
कालयामास बलवान्पालः पशुगणानिव
Bhishmopi samare rajanpandavanamanikinim
Kalayamasa balavanpalah pashugananiva
74.30
ततो गाण्डीवनिर्घोषः प्रादुरासीद्विशां पते
दक्षिणेन वरूथिन्याः पार्थस्यारीन्विनिघ्नतः
Tato gandivanirghoshah pradurasidvisham pate
Dakshinena varuthinyah parthasyarinvinighnatah
74.31
उत्तस्थुः समरे तत्र कबन्धानि समन्ततः
कुरूणां चापि सैन्येषु पाण्डवानां च भारत
Uttasthuh samare tatra kabandhani samantatah
Kurunam chapi sainyeshu pandavanam cha bharata
74.32
शोणितोदं रथावर्तं गजद्वीपं हयोर्मिणम्
रथनौभिर्नरव्याघ्राः प्रतेरुः सैन्यसागरम्
Shonitodam rathavartam gajadvipam hayorminam
Rathanaubhirnaravyaghrah prateruh sainyasagaram
74.33
छिन्नहस्ता विकवचा विदेहाश्च नरोत्तमाः
पतितास्तत्र दृश्यन्ते शतशोऽथ सहस्रशः
Chhinnahasta vikavacha videhashcha narottamah
Patitastatra drishyante shatashotha sahasrashah
74.34
निहतैर्मत्तमातङ्गैः शोणितौघपरिप्लुतैः
भूर्भाति भरतश्रेष्ठ पर्वतैराचिता यथा
Nihatairmattamatangaih shonitaughapariplutaih
Bhurbhati bharatashreshtha parvatairachita yatha
74.35
तत्राद्भुतमपश्याम तव तेषां च भारत
न तत्रासीत्पुमान्कश्चिद्यो योद्धुं नाभिकाङ्क्षति
Tatradbhutamapashyama tava tesham cha bharata
Na tatrasitpumankashchidyo yoddhum nabhikankshati
74.36
एवं युयुधिरे वीराः प्रार्थयाना महद्यशः
तावकाः पाण्डवैः सार्धं काङ्क्षमाणा जयं युधि
Evam yuyudhire virah prarthayana mahadyashah
Tavakah pandavaih sardham kankshamana jayam yudhi