UtshovChapter 39
39.1
अर्जुन उवाच
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः
Arjuna uvacha
Ye shastravidhimutsrijya yajante shraddhayanvitah
Tesham nishtha tu ka krishna sattvamaho rajastamah
39.2
श्रीभगवानुवाच
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु
Shribhagavanuvacha
Trividha bhavati shraddha dehinam sa svabhavaja
Sattviki rajasi chaiva tamasi cheti tam shrinu
39.3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः
Sattvanurupa sarvasya shraddha bhavati bharata
Shraddhamayoyam purusho yo yachchhraddhah sa eva sah
39.4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः
Yajante sattvika devanyaksharakshansi rajasah
Pretanbhutagananshchanye yajante tamasa janah
39.5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः
दम्भाहंकारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः
Ashastravihitam ghoram tapyante ye tapo janah
Dambhahankarasanyuktah kamaragabalanvitah
39.6
कर्शयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान्
Karshayantah sharirastham bhutagramamachetasah
Mam chaivantahsharirastham tanviddhyasuranishchayan
39.7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु
Aharastvapi sarvasya trividho bhavati priyah
Yagyastapastatha danam tesham bhedamimam shrinu
39.8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः
Ayuhsattvabalarogyasukhapritivivardhanah
Rasyah snigdhah sthira hridya aharah sattvikapriyah
39.9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः
Katvamlalavanatyushnatikshnarukshavidahinah
Ahara rajasasyeshta duhkhashokamayapradah
39.10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत्
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम्
Yatayamam gatarasam puti paryushitam cha yat
Uchchhishtamapi chamedhyam bhojanam tamasapriyam
39.11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः
Aphalakankshibhiryagyo vidhidrishto ya ijyate
Yashtavyameveti manah samadhaya sa sattvikah
39.12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम्
Abhisandhaya tu phalam dambharthamapi chaiva yat
Ijyate bharatashreshtha tam yagyam viddhi rajasam
39.13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम्
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते
Vidhihinamasrishtannam mantrahinamadakshinam
Shraddhavirahitam yagyam tamasam parichakshate
39.14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम्
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते
Devadvijagurupragyapujanam shauchamarjavam
Brahmacharyamahinsa cha shariram tapa uchyate
39.15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते
Anudvegakaram vakyam satyam priyahitam cha yat
Svadhyayabhyasanam chaiva vanmayam tapa uchyate
39.16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते
Manahprasadah saumyatvam maunamatmavinigrahah
Bhavasanshuddhirityetattapo manasamuchyate
39.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते
Shraddhaya paraya taptam tapastattrividham naraih
Aphalakankshibhiryuktaih sattvikam parichakshate
39.18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत्
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम्
Satkaramanapujartham tapo dambhena chaiva yat
Kriyate tadiha proktam rajasam chalamadhruvam
39.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम्
Mudhagrahenatmano yatpidaya kriyate tapah
Parasyotsadanartham va tattamasamudahritam
39.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम्
Datavyamiti yaddanam diyatenupakarine
Deshe kale cha patre cha taddanam sattvikam smritam
39.21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम्
Yattu pratyupakarartham phalamuddishya va punah
Diyate cha pariklishtam taddanam rajasam smritam
39.22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम्
Adeshakale yaddanamapatrebhyashcha diyate
Asatkritamavagyatam tattamasamudahritam
39.23
ओं तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा
Om tatsaditi nirdesho brahmanastrividhah smritah
Brahmanastena vedashcha yagyashcha vihitah pura
39.24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम्
Tasmadomityudahritya yagyadanatapahkriyah
Pravartante vidhanoktah satatam brahmavadinam
39.25
तदित्यनभिसंधाय फलं यज्ञतपःक्रियाः
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षिभिः
Tadityanabhisandhaya phalam yagyatapahkriyah
Danakriyashcha vividhah kriyante mokshakankshibhih
39.26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते
Sadbhave sadhubhave cha sadityetatprayujyate
Prashaste karmani tatha sachchhabdah partha yujyate
39.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते
Yagye tapasi dane cha sthitih saditi chochyate
Karma chaiva tadarthiyam sadityevabhidhiyate
39.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह
Ashraddhaya hutam dattam tapastaptam kritam cha yat
Asadityuchyate partha na cha tatpretya no iha