UtshovChapter 37
37.1
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम्
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्
Shribhagavanuvacha
Urdhvamulamadhahshakhamashvattham prahuravyayam
Chhandansi yasya parnani yastam veda sa vedavit
37.2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा; गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः
अधश्च मूलान्यनुसंततानि; कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके
Adhashchordhvam prasritastasya shakha; gunapravriddha vishayapravalah
Adhashcha mulanyanusantatani; karmanubandhini manushyaloke
37.3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते; नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल;मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा
Na rupamasyeha tathopalabhyate; nanto na chadirna cha sampratishtha
Ashvatthamenam suvirudhamula;masangashastrena dridhena chhittva
37.4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं; यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये; यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी
Tatah padam tatparimargitavyam; yasmingata na nivartanti bhuyah
Tameva chadyam purusham prapadye; yatah pravrittih prasrita purani
37.5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा; अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः
द्वंद्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै;र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत्
Nirmanamoha jitasangadosha; adhyatmanitya vinivrittakamah
Dvandvairvimuktah sukhaduhkhasangyai;rgachchhantyamudhah padamavyayam tat
37.6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम
Na tadbhasayate suryo na shashanko na pavakah
Yadgatva na nivartante taddhama paramam mama
37.7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति
Mamaivansho jivaloke jivabhutah sanatanah
Manahshashthanindriyani prakritisthani karshati
37.8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात्
Shariram yadavapnoti yachchapyutkramatishvarah
Grihitvaitani sanyati vayurgandhanivashayat
37.9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते
Shrotram chakshuh sparshanam cha rasanam ghranameva cha
Adhishthaya manashchayam vishayanupasevate
37.10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम्
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः
Utkramantam sthitam vapi bhunjanam va gunanvitam
Vimudha nanupashyanti pashyanti gyanachakshushah
37.11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः
Yatanto yoginashchainam pashyantyatmanyavasthitam
Yatantopyakritatmano nainam pashyantyachetasah
37.12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम्
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम्
Yadadityagatam tejo jagadbhasayatekhilam
Yachchandramasi yachchagnau tattejo viddhi mamakam
37.13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः
Gamavishya cha bhutani dharayamyahamojasa
Pushnami chaushadhih sarvah somo bhutva rasatmakah
37.14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम्
Aham vaishvanaro bhutva praninam dehamashritah
Pranapanasamayuktah pachamyannam chaturvidham
37.15
सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो; मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो; वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम्
Sarvasya chaham hridi sannivishto; mattah smritirgyanamapohanam cha
Vedaishcha sarvairahameva vedyo; vedantakridvedavideva chaham
37.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते
Dvavimau purushau loke ksharashchakshara eva cha
Ksharah sarvani bhutani kutasthokshara uchyate
37.17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः
Uttamah purushastvanyah paramatmetyudahritah
Yo lokatrayamavishya bibhartyavyaya ishvarah
37.18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः
Yasmatksharamatitohamaksharadapi chottamah
Atosmi loke vede cha prathitah purushottamah
37.19
यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम्
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत
Yo mamevamasammudho janati purushottamam
Sa sarvavidbhajati mam sarvabhavena bharata
37.20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत
Iti guhyatamam shastramidamuktam mayanagha
Etadbuddhva buddhimansyatkritakrityashcha bharata