UtshovChapter 27
27.1
अर्जुन उवाच
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम्
Arjuna uvacha
Sannyasam karmanam krishna punaryogam cha shansasi
Yachchhreya etayorekam tanme bruhi sunishchitam
27.2
श्रीभगवानुवाच
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते
Shribhagavanuvacha
Sannyasah karmayogashcha nihshreyasakaravubhau
Tayostu karmasannyasatkarmayogo vishishyate
27.3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति
निर्द्वंद्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते
Gyeyah sa nityasannyasi yo na dveshti na kankshati
Nirdvandvo hi mahabaho sukham bandhatpramuchyate
27.4
सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम्
Sankhyayogau prithagbalah pravadanti na panditah
Ekamapyasthitah samyagubhayorvindate phalam
27.5
यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते
एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति
Yatsankhyaih prapyate sthanam tadyogairapi gamyate
Ekam sankhyam cha yogam cha yah pashyati sa pashyati
27.6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति
Sannyasastu mahabaho duhkhamaptumayogatah
Yogayukto munirbrahma nachirenadhigachchhati
27.7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते
Yogayukto vishuddhatma vijitatma jitendriyah
Sarvabhutatmabhutatma kurvannapi na lipyate
27.8
नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्
पश्यञ्शृण्वन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपञ्श्वसन्
Naiva kinchitkaromiti yukto manyeta tattvavit
Pashyanshrinvansprishanjighrannashnangachchhansvapanshvasan
27.9
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन्
Pralapanvisrijangrihnannunmishannimishannapi
Indriyanindriyartheshu vartanta iti dharayan
27.10
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा
Brahmanyadhaya karmani sangam tyaktva karoti yah
Lipyate na sa papena padmapatramivambhasa
27.11
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये
Kayena manasa buddhya kevalairindriyairapi
Yoginah karma kurvanti sangam tyaktvatmashuddhaye
27.12
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम्
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते
Yuktah karmaphalam tyaktva shantimapnoti naishthikim
Ayuktah kamakarena phale sakto nibadhyate
27.13
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन्
Sarvakarmani manasa sannyasyaste sukham vashi
Navadvare pure dehi naiva kurvanna karayan
27.14
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते
Na kartritvam na karmani lokasya srijati prabhuh
Na karmaphalasanyogam svabhavastu pravartate
27.15
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः
Nadatte kasyachitpapam na chaiva sukritam vibhuh
Agyanenavritam gyanam tena muhyanti jantavah
27.16
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम्
Gyanena tu tadagyanam yesham nashitamatmanah
Teshamadityavajgyanam prakashayati tatparam
27.17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः
Tadbuddhayastadatmanastannishthastatparayanah
Gachchhantyapunaravrittim gyananirdhutakalmashah
27.18
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः
Vidyavinayasampanne brahmane gavi hastini
Shuni chaiva shvapake cha panditah samadarshinah
27.19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः
Ihaiva tairjitah sargo yesham samye sthitam manah
Nirdosham hi samam brahma tasmadbrahmani te sthitah
27.20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम्
स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः
Na prahrishyetpriyam prapya nodvijetprapya chapriyam
Sthirabuddhirasammudho brahmavidbrahmani sthitah
27.21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम्
स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते
Bahyasparsheshvasaktatma vindatyatmani yatsukham
Sa brahmayogayuktatma sukhamakshayamashnute
27.22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः
Ye hi sansparshaja bhoga duhkhayonaya eva te
Adyantavantah kaunteya na teshu ramate budhah
27.23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात्
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः
Shaknotihaiva yah sodhum prakshariravimokshanat
Kamakrodhodbhavam vegam sa yuktah sa sukhi narah
27.24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति
Yontahsukhontararamastathantarjyotireva yah
Sa yogi brahmanirvanam brahmabhutodhigachchhati
27.25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः
Labhante brahmanirvanamrishayah kshinakalmashah
Chhinnadvaidha yatatmanah sarvabhutahite ratah
27.26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम्
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम्
Kamakrodhaviyuktanam yatinam yatachetasam
Abhito brahmanirvanam vartate viditatmanam
27.27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ
Sparshankritva bahirbahyanshchakshushchaivantare bhruvoh
Pranapanau samau kritva nasabhyantaracharinau
27.28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः
Yatendriyamanobuddhirmunirmokshaparayanah
Vigatechchhabhayakrodho yah sada mukta eva sah
27.29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम्
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति
Bhoktaram yagyatapasam sarvalokamaheshvaram
Suhridam sarvabhutanam gyatva mam shantimrichchhati