UtshovChapter 105
105.1
धृतराष्ट्र उवाच
कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यधावत्पितामहम्
पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम्
Dhritarashtra uvacha
Katham shikhandi gangeyamabhyadhavatpitamaham
Panchalyah samare kruddho dharmatmanam yatavratam
105.2
केऽरक्षन्पाण्डवानीके शिखण्डिनमुदायुधम्
त्वरमाणास्त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः
Kerakshanpandavanike shikhandinamudayudham
Tvaramanastvarakale jigishanto maharathah
105.3
कथं शांतनवो भीष्मः स तस्मिन्दशमेऽहनि
अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सहसृञ्जयैः
Katham shantanavo bhishmah sa tasmindashamehani
Ayudhyata mahaviryah pandavaih sahasrinjayaih
105.4
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिनम्
कच्चिन्न रथभङ्गोऽस्य धनुर्वाशीर्यतास्यतः
Na mrishyami rane bhishmam pratyudyatam shikhandinam
Kachchinna rathabhangosya dhanurvashiryatasyatah
105.5
संजय उवाच
नाशीर्यत धनुस्तस्य रथभङ्गो न चाप्यभूत्
युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ
निघ्नतः समरे शत्रूञ्शरैः संनतपर्वभिः
Sanjaya uvacha
Nashiryata dhanustasya rathabhango na chapyabhut
Yudhyamanasya sangrame bhishmasya bharatarshabha
Nighnatah samare shatrunsharaih sannataparvabhih
105.6
अनेकशतसाहस्रास्तावकानां महारथाः
रथदन्तिगणा राजन्हयाश्चैव सुसज्जिताः
अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम्
Anekashatasahasrastavakanam maharathah
Rathadantigana rajanhayashchaiva susajjitah
Abhyavartanta yuddhaya puraskritya pitamaham
105.7
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समितिंजयः
पार्थानामकरोद्भीष्मः सततं समितिक्षयम्
Yathapratigyam kauravya sa chapi samitinjayah
Parthanamakarodbhishmah satatam samitikshayam
105.8
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ्शरैः
पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं सर्व एवाभ्यवारयन्
Yudhyamanam maheshvasam vinighnantam paransharaih
Panchalah pandavaih sardham sarva evabhyavarayan
105.9
दशमेऽहनि संप्राप्ते तताप रिपुवाहिनीम्
कीर्यमाणां शितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः
Dashamehani samprapte tatapa ripuvahinim
Kiryamanam shitairbanaih shatashotha sahasrashah
105.10
न हि भीष्मं महेष्वासं पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज
अशक्नुवन्रणे जेतुं पाशहस्तमिवान्तकम्
Na hi bhishmam maheshvasam pandavah pandupurvaja
Ashaknuvanrane jetum pashahastamivantakam
105.11
अथोपायान्महाराज सव्यसाची परंतपः
त्रासयन्रथिनः सर्वान्बीभत्सुरपराजितः
Athopayanmaharaja savyasachi parantapah
Trasayanrathinah sarvanbibhatsuraparajitah
105.12
सिंहवद्विनदन्नुच्चैर्धनुर्ज्यां विक्षिपन्मुहुः
शरौघान्विसृजन्पार्थो व्यचरत्कालवद्रणे
Sinhavadvinadannuchchairdhanurjyam vikshipanmuhuh
Sharaughanvisrijanpartho vyacharatkalavadrane
105.13
तस्य शब्देन वित्रस्तास्तावका भरतर्षभ
सिंहस्येव मृगा राजन्व्यद्रवन्त महाभयात्
Tasya shabdena vitrastastavaka bharatarshabha
Sinhasyeva mriga rajanvyadravanta mahabhayat
105.14
जयन्तं पाण्डवं दृष्ट्वा त्वत्सैन्यं चाभिपीडितम्
दुर्योधनस्ततो भीष्ममब्रवीद्भृशपीडितः
Jayantam pandavam drishtva tvatsainyam chabhipiditam
Duryodhanastato bhishmamabravidbhrishapiditah
105.15
एष पाण्डुसुतस्तात श्वेताश्वः कृष्णसारथिः
दहते मामकान्सर्वान्कृष्णवर्त्मेव काननम्
Esha pandusutastata shvetashvah krishnasarathih
Dahate mamakansarvankrishnavartmeva kananam
105.16
पश्य सैन्यानि गाङ्गेय द्रवमाणानि सर्वशः
पाण्डवेन युधां श्रेष्ठ काल्यमानानि संयुगे
Pashya sainyani gangeya dravamanani sarvashah
Pandavena yudham shreshtha kalyamanani sanyuge
105.17
यथा पशुगणान्पालः संकालयति कानने
तथेदं मामकं सैन्यं काल्यते शत्रुतापन
Yatha pashugananpalah sankalayati kanane
Tathedam mamakam sainyam kalyate shatrutapana
105.18
धनंजयशरैर्भग्नं द्रवमाणमितस्ततः
भीमो ह्येष दुराधर्षो विद्रावयति मे बलम्
Dhananjayasharairbhagnam dravamanamitastatah
Bhimo hyesha duradharsho vidravayati me balam
105.19
सात्यकिश्चेकितानश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
अभिमन्युश्च विक्रान्तो वाहिनीं दहते मम
Satyakishchekitanashcha madriputrau cha pandavau
Abhimanyushcha vikranto vahinim dahate mama
105.20
धृष्टद्युम्नस्तथा शूरो राक्षसश्च घटोत्कचः
व्यद्रावयेतां सहसा सैन्यं मम महाबलौ
Dhrishtadyumnastatha shuro rakshasashcha ghatotkachah
Vyadravayetam sahasa sainyam mama mahabalau
105.21
वध्यमानस्य सैन्यस्य सर्वैरेतैर्महाबलैः
नान्यां गतिं प्रपश्यामि स्थाने युद्धे च भारत
Vadhyamanasya sainyasya sarvairetairmahabalaih
Nanyam gatim prapashyami sthane yuddhe cha bharata
105.22
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र देवतुल्यपराक्रम
पर्याप्तश्च भवान्क्षिप्रं पीडितानां गतिर्भव
Rite tvam purushavyaghra devatulyaparakrama
Paryaptashcha bhavankshipram piditanam gatirbhava
105.23
एवमुक्तो महाराज पिता देवव्रतस्तव
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु कृत्वा निश्चयमात्मनः
तव संधारयन्पुत्रमब्रवीच्छंतनोः सुतः
Evamukto maharaja pita devavratastava
Chintayitva muhurtam tu kritva nishchayamatmanah
Tava sandharayanputramabravichchhantanoh sutah
105.24
दुर्योधन विजानीहि स्थिरो भव विशां पते
पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञातं महाबल
Duryodhana vijanihi sthiro bhava visham pate
Purvakalam tava maya pratigyatam mahabala
105.25
हत्वा दश सहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम्
संग्रामाद्व्यपयातव्यमेतत्कर्म ममाह्निकम्
इति तत्कृतवांश्चाहं यथोक्तं भरतर्षभ
Hatva dasha sahasrani kshatriyanam mahatmanam
Sangramadvyapayatavyametatkarma mamahnikam
Iti tatkritavanshchaham yathoktam bharatarshabha
105.26
अद्य चापि महत्कर्म प्रकरिष्ये महाहवे
अहं वा निहतः शेष्ये हनिष्ये वाद्य पाण्डवान्
Adya chapi mahatkarma prakarishye mahahave
Aham va nihatah sheshye hanishye vadya pandavan
105.27
अद्य ते पुरुषव्याघ्र प्रतिमोक्ष्ये ऋणं महत्
भर्तृपिण्डकृतं राजन्निहतः पृतनामुखे
Adya te purushavyaghra pratimokshye rinam mahat
Bhartripindakritam rajannihatah pritanamukhe
105.28
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठः क्षत्रियान्प्रतपञ्शरैः
आससाद दुराधर्षः पाण्डवानामनीकिनीम्
Ityuktva bharatashreshthah kshatriyanpratapansharaih
Asasada duradharshah pandavanamanikinim
105.29
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं गाङ्गेयं भरतर्षभ
आशीविषमिव क्रुद्धं पाण्डवाः पर्यवारयन्
Anikamadhye tishthantam gangeyam bharatarshabha
Ashivishamiva kruddham pandavah paryavarayan
105.30
दशमेऽहनि तस्मिंस्तु दर्शयञ्शक्तिमात्मनः
राजञ्शतसहस्राणि सोऽवधीत्कुरुनन्दन
Dashamehani tasminstu darshayanshaktimatmanah
Rajanshatasahasrani sovadhitkurunandana
105.31
पञ्चालानां च ये श्रेष्ठा राजपुत्रा महाबलाः
तेषामादत्त तेजांसि जलं सूर्य इवांशुभिः
Panchalanam cha ye shreshtha rajaputra mahabalah
Teshamadatta tejansi jalam surya ivanshubhih
105.32
हत्वा दश सहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम्
सारोहाणां महाराज हयानां चायुतं पुनः
Hatva dasha sahasrani kunjaranam tarasvinam
Sarohanam maharaja hayanam chayutam punah
105.33
पूर्णे शतसहस्रे द्वे पदातीनां नरोत्तमः
प्रजज्वाल रणे भीष्मो विधूम इव पावकः
Purne shatasahasre dve padatinam narottamah
Prajajvala rane bhishmo vidhuma iva pavakah
105.34
न चैनं पाण्डवेयानां केचिच्छेकुर्निरीक्षितुम्
उत्तरं मार्गमास्थाय तपन्तमिव भास्करम्
Na chainam pandaveyanam kechichchhekurnirikshitum
Uttaram margamasthaya tapantamiva bhaskaram
105.35
ते पाण्डवेयाः संरब्धा महेष्वासेन पीडिताः
वधायाभ्यद्रवन्भीष्मं सृञ्जयाश्च महारथाः
Te pandaveyah sanrabdha maheshvasena piditah
Vadhayabhyadravanbhishmam srinjayashcha maharathah
105.36
स युध्यमानो बहुभिर्भीष्मः शांतनवस्तदा
अवकीर्णो महाबाहुः शैलो मेघैरिवासितैः
Sa yudhyamano bahubhirbhishmah shantanavastada
Avakirno mahabahuh shailo meghairivasitaih
105.37
पुत्रास्तु तव गाङ्गेयं समन्तात्पर्यवारयन्
महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धमवर्तत
Putrastu tava gangeyam samantatparyavarayan
Mahatya senaya sardham tato yuddhamavartata