UtshovChapter 91
91.1
भगवानुवाच
यथा ब्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः
यथा वाच्यस्त्वद्विधेन सुहृदा मद्विधः सुहृत्
Bhagavanuvacha
Yatha bruyanmahapragyo yatha bruyadvichakshanah
Yatha vachyastvadvidhena suhrida madvidhah suhrit
91.2
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते
तथा वचनमुक्तोऽस्मि त्वयैतत्पितृमातृवत्
Dharmarthayuktam tathyam cha yatha tvayyupapadyate
Tatha vachanamuktosmi tvayaitatpitrimatrivat
91.3
सत्यं प्राप्तं च युक्तं चाप्येवमेव यथात्थ माम्
शृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो भव
Satyam praptam cha yuktam chapyevameva yathattha mam
Shrinushvagamane hetum viduravahito bhava
91.4
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम्
सर्वमेतदहं जानन्क्षत्तः प्राप्तोऽद्य कौरवान्
Dauratmyam dhartarashtrasya kshatriyanam cha vairitam
Sarvametadaham janankshattah praptodya kauravan
91.5
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम्
यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्ममुत्तमम्
Paryastam prithivim sarvam sashvam sarathakunjaram
Yo mochayenmrityupashatprapnuyaddharmamuttamam
91.6
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या न चेच्छक्नोति मानवः
प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र मे नास्ति संशयः
Dharmakaryam yatanshaktya na chechchhaknoti manavah
Prapto bhavati tatpunyamatra me nasti sanshayah
91.7
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नाभिरोचयन्
न प्राप्नोति फलं तस्य एवं धर्मविदो विदुः
Manasa chintayanpapam karmana nabhirochayan
Na prapnoti phalam tasya evam dharmavido viduh
91.8
सोऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुममायया
कुरूणां सृञ्जयानां च संग्रामे विनशिष्यताम्
Soham yatishye prashamam kshattah kartumamayaya
Kurunam srinjayanam cha sangrame vinashishyatam
91.9
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता
कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः
Seyamapanmahaghora kurushveva samutthita
Karnaduryodhanakrita sarve hyete tadanvayah
91.10
व्यसनैः क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते
अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः
Vyasanaih klishyamanam hi yo mitram nabhipadyate
Anuniya yathashakti tam nrishansam vidurbudhah
91.11
आ केशग्रहणान्मित्रमकार्यात्संनिवर्तयन्
अवाच्यः कस्यचिद्भवति कृतयत्नो यथाबलम्
A keshagrahananmitramakaryatsannivartayan
Avachyah kasyachidbhavati kritayatno yathabalam
91.12
तत्समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्
धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति
Tatsamartham shubham vakyam dharmarthasahitam hitam
Dhartarashtrah sahamatyo grahitum vidurarhati
91.13
हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च
पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्येऽहममायया
Hitam hi dhartarashtranam pandavanam tathaiva cha
Prithivyam kshatriyanam cha yatishyehamamayaya
91.14
हिते प्रयतमानं मां शङ्केद्दुर्योधनो यदि
हृदयस्य च मे प्रीतिरानृण्यं च भविष्यति
Hite prayatamanam mam shankedduryodhano yadi
Hridayasya cha me pritiranrinyam cha bhavishyati
91.15
ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते
सर्वयत्नेन मध्यस्थं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः
Gyatinam hi mitho bhede yanmitram nabhipadyate
Sarvayatnena madhyastham na tanmitram vidurbudhah
91.16
न मां ब्रूयुरधर्मज्ञा मूढा असुहृदस्तथा
शक्तो नावारयत्कृष्णः संरब्धान्कुरुपाण्डवान्
Na mam bruyuradharmagya mudha asuhridastatha
Shakto navarayatkrishnah sanrabdhankurupandavan
91.17
उभयोः साधयन्नर्थमहमागत इत्युत
तत्र यत्नमहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम्
Ubhayoh sadhayannarthamahamagata ityuta
Tatra yatnamaham kritva gachchheyam nrishvavachyatam
91.18
मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यमनामयम्
न चेदादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति
Mama dharmarthayuktam hi shrutva vakyamanamayam
Na chedadasyate balo dishtasya vashameshyati
91.19
अहापयन्पाण्डवार्थं यथाव;च्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्
पुण्यं च मे स्याच्चरितं महार्थं; मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात्
Ahapayanpandavartham yathava;chchhamam kurunam yadi chachareyam
Punyam cha me syachcharitam mahartham; muchyeranshcha kuravo mrityupashat
91.20
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां; धर्मारामामर्थवतीमहिंस्राम्
अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः समर्थां; मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः
Api vacham bhashamanasya kavyam; dharmaramamarthavatimahinsram
Aveksherandhartarashtrah samartham; mam cha praptam kuravah pujayeyuh
91.21
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः
क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः
Na chapi mama paryaptah sahitah sarvaparthivah
Kruddhasya pramukhe sthatum sinhasyevetare mrigah
91.22
वैशंपायन उवाच
इत्येवमुक्त्वा वचनं वृष्णीनामृषभस्तदा
शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः
Vaishampayana uvacha
Ityevamuktva vachanam vrishninamrishabhastada
Shayane sukhasansparshe shishye yadusukhavahah