UtshovChapter 89
89.1
वैशंपायन उवाच
पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्
दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिंदमः
Vaishampayana uvacha
Prithamamantrya govindah kritva chapi pradakshinam
Duryodhanagriham shaurirabhyagachchhadarindamah
89.2
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरंदरगृहोपमम्
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः
Lakshmya paramaya yuktam purandaragrihopamam
Tasya kakshya vyatikramya tisro dvahsthairavaritah
89.3
ततोऽभ्रघनसंकाशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम्
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः
Tatobhraghanasankasham girikutamivochchhritam
Shriya jvalantam prasadamaruroha mahayashah
89.4
तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम्
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने
Tatra rajasahasraishcha kurubhishchabhisanvritam
Dhartarashtram mahabahum dadarshasinamasane
89.5
दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम्
दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः
Duhshasanam cha karnam cha shakunim chapi saubalam
Duryodhanasamipe tanasanasthandadarsha sah
89.6
अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम्
Abhyagachchhati dasharhe dhartarashtro mahayashah
Udatishthatsahamatyah pujayanmadhusudanam
89.7
समेत्य धार्तराष्ट्रेण सहामात्येन केशवः
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः
Sametya dhartarashtrena sahamatyena keshavah
Rajabhistatra varshneyah samagachchhadyathavayah
89.8
तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम्
विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः
Tatra jambunadamayam paryankam suparishkritam
Vividhastaranastirnamabhyupavishadachyutah
89.9
तस्मिन्गां मधुपर्कं च उपहृत्य जनार्दने
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः
Tasmingam madhuparkam cha upahritya janardane
Nivedayamasa tada grihanrajyam cha kauravah
89.10
तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम्
उपासां चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह
Tatra govindamasinam prasannadityavarchasam
Upasam chakrire sarve kuravo rajabhih saha
89.11
ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम्
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः
Tato duryodhano raja varshneyam jayatam varam
Nyamantrayadbhojanena nabhyanandachcha keshavah
89.12
ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीद्राजसंसदि
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः
Tato duryodhanah krishnamabravidrajasansadi
Mridupurvam shathodarkam karnamabhashya kauravah
89.13
कस्मादन्नानि पानानि वासांसि शयनानि च
त्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन
Kasmadannani panani vasansi shayanani cha
Tvadarthamupanitani nagrahistvam janardana
89.14
उभयोश्चाददः साह्यमुभयोश्च हिते रतः
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव
Ubhayoshchadadah sahyamubhayoshcha hite ratah
Sambandhi dayitashchasi dhritarashtrasya madhava
89.15
त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः
तत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर
Tvam hi govinda dharmarthau vettha tattvena sarvashah
Tatra karanamichchhami shrotum chakragadadhara
89.16
स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः
ओघमेघस्वनः काले प्रगृह्य विपुलं भुजम्
Sa evamukto govindah pratyuvacha mahamanah
Oghameghasvanah kale pragrihya vipulam bhujam
89.17
अनम्बूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम्
राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम्
Anambukritamagrastamanirastamasankulam
Rajivanetro rajanam hetumadvakyamuttamam
89.18
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव हि
कृतार्थं मां सहामात्यस्त्वमर्चिष्यसि भारत
Kritartha bhunjate dutah pujam grihnanti chaiva hi
Kritartham mam sahamatyastvamarchishyasi bharata
89.19
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम्
न युक्तं भवतास्मासु प्रतिपत्तुमसांप्रतम्
Evamuktah pratyuvacha dhartarashtro janardanam
Na yuktam bhavatasmasu pratipattumasampratam
89.20
कृतार्थं चाकृतार्थं च त्वां वयं मधुसूदन
यतामहे पूजयितुं गोविन्द न च शक्नुमः
Kritartham chakritartham cha tvam vayam madhusudana
Yatamahe pujayitum govinda na cha shaknumah
89.21
न च तत्कारणं विद्मो यस्मिन्नो मधुसूदन
पूजां कृतां प्रीयमाणैर्नामंस्थाः पुरुषोत्तम
Na cha tatkaranam vidmo yasminno madhusudana
Pujam kritam priyamanairnamansthah purushottama
89.22
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः
स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति
Vairam no nasti bhavata govinda na cha vigrahah
Sa bhavanprasamikshyaitannedrisham vaktumarhati
89.23
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः
अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव
Evamuktah pratyuvacha dhartarashtram janardanah
Abhivikshya sahamatyam dasharhah prahasanniva
89.24
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात्
न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन
Naham kamanna sanrambhanna dveshannarthakaranat
Na hetuvadallobhadva dharmam jahyam kathanchana
89.25
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः
न च संप्रीयसे राजन्न चाप्यापद्गता वयम्
Sampritibhojyanyannani apadbhojyani va punah
Na cha sampriyase rajanna chapyapadgata vayam
89.26
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान्
प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः
Akasmaddvishase rajanjanmaprabhriti pandavan
Priyanuvartino bhratrinsarvaih samuditangunaih
89.27
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते
धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति
Akasmachchaiva parthanam dveshanam nopapadyate
Dharme sthitah pandaveyah kastankim vaktumarhati
89.28
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु स मामनु
ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः
Yastandveshti sa mam dveshti yastananu sa mamanu
Aikatmyam mam gatam viddhi pandavairdharmacharibhih
89.29
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सते
गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम्
Kamakrodhanuvarti hi yo mohadvirurutsate
Gunavantam cha yo dveshti tamahuh purushadhamam
89.30
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते
सोऽजितात्माजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रियम्
Yah kalyanagunangyatinmohallobhaddidrikshate
Sojitatmajitakrodho na chiram tishthati shriyam
89.31
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि
प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति
Atha yo gunasampannanhridayasyapriyanapi
Priyena kurute vashyanshchiram yashasi tishthati
89.32
सर्वमेतदभोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम्
क्षत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः
Sarvametadabhoktavyamannam dushtabhisanhitam
Kshatturekasya bhoktavyamiti me dhiyate matih
89.33
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम्
निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात्
Evamuktva mahabahurduryodhanamamarshanam
Nishchakrama tatah shubhraddhartarashtraniveshanat
89.34
निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः
निवेशाय ययौ वेश्म विदुरस्य महात्मनः
Niryaya cha mahabahurvasudevo mahamanah
Niveshaya yayau veshma vidurasya mahatmanah
89.35
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः
कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम्
Tamabhyagachchhaddronashcha kripo bhishmotha bahlikah
Kuravashcha mahabahum vidurasya grihe sthitam
89.36
तेऽभिगम्याब्रुवंस्तत्र कुरवो मधुसूदनम्
निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम्
Tebhigamyabruvanstatra kuravo madhusudanam
Nivedayamo varshneya saratnanste grihanvayam
89.37
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः
सर्वे भवन्तो गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता
Tanuvacha mahatejah kauravanmadhusudanah
Sarve bhavanto gachchhantu sarva mepachitih krita
89.38
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम्
अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान्
Yateshu kurushu kshatta dasharhamaparajitam
Abhyarchayamasa tada sarvakamaih prayatnavan
89.39
ततः क्षत्तान्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च
उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने
Tatah kshattannapanani shuchini gunavanti cha
Upaharadanekani keshavaya mahatmane
89.40
तैर्तर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः
वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि
Tairtarpayitva prathamam brahmananmadhusudanah
Vedavidbhyo dadau krishnah paramadravinanyapi
89.41
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः
विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च
Tatonuyayibhih sardham marudbhiriva vasavah
Vidurannani bubhuje shuchini gunavanti cha