UtshovChapter 60
60.1
वैशंपायन उवाच
पितुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः
आधाय विपुलं क्रोधं पुनरेवेदमब्रवीत्
Vaishampayana uvacha
Pituretadvachah shrutva dhartarashtrotyamarshanah
Adhaya vipulam krodham punarevedamabravit
60.2
अशक्या देवसचिवाः पार्थाः स्युरिति यद्भवान्
मन्यते तद्भयं व्येतु भवतो राजसत्तम
Ashakya devasachivah parthah syuriti yadbhavan
Manyate tadbhayam vyetu bhavato rajasattama
60.3
अकामद्वेषसंयोगाद्द्रोहाल्लोभाच्च भारत
उपेक्षया च भावानां देवा देवत्वमाप्नुवन्
Akamadveshasanyogaddrohallobhachcha bharata
Upekshaya cha bhavanam deva devatvamapnuvan
60.4
इति द्वैपायनो व्यासो नारदश्च महातपाः
जामदग्न्यश्च रामो नः कथामकथयत्पुरा
Iti dvaipayano vyaso naradashcha mahatapah
Jamadagnyashcha ramo nah kathamakathayatpura
60.5
नैव मानुषवद्देवाः प्रवर्तन्ते कदाचन
कामाल्लोभादनुक्रोशाद्द्वेषाच्च भरतर्षभ
Naiva manushavaddevah pravartante kadachana
Kamallobhadanukroshaddveshachcha bharatarshabha
60.6
यदि ह्यग्निश्च वायुश्च धर्म इन्द्रोऽश्विनावपि
कामयोगात्प्रवर्तेरन्न पार्था दुःखमाप्नुयुः
Yadi hyagnishcha vayushcha dharma indroshvinavapi
Kamayogatpravarteranna partha duhkhamapnuyuh
60.7
तस्मान्न भवता चिन्ता कार्यैषा स्यात्कदाचन
दैवेष्वपेक्षका ह्येते शश्वद्भावेषु भारत
Tasmanna bhavata chinta karyaisha syatkadachana
Daiveshvapekshaka hyete shashvadbhaveshu bharata
60.8
अथ चेत्कामसंयोगाद्द्वेषाल्लोभाच्च लक्ष्यते
देवेषु देवप्रामाण्यं नैव तद्विक्रमिष्यति
Atha chetkamasanyogaddveshallobhachcha lakshyate
Deveshu devapramanyam naiva tadvikramishyati
60.9
मयाभिमन्त्रितः शश्वज्जातवेदाः प्रशंसति
दिधक्षुः सकलाँल्लोकान्परिक्षिप्य समन्ततः
Mayabhimantritah shashvajjatavedah prashansati
Didhakshuh sakalanllokanparikshipya samantatah
60.10
यद्वा परमकं तेजो येन युक्ता दिवौकसः
ममाप्यनुपमं भूयो देवेभ्यो विद्धि भारत
Yadva paramakam tejo yena yukta divaukasah
Mamapyanupamam bhuyo devebhyo viddhi bharata
60.11
प्रदीर्यमाणां वसुधां गिरीणां शिखराणि च
लोकस्य पश्यतो राजन्स्थापयाम्यभिमन्त्रणात्
Pradiryamanam vasudham girinam shikharani cha
Lokasya pashyato rajansthapayamyabhimantranat
60.12
चेतनाचेतनस्यास्य जङ्गमस्थावरस्य च
विनाशाय समुत्पन्नं महाघोरं महास्वनम्
Chetanachetanasyasya jangamasthavarasya cha
Vinashaya samutpannam mahaghoram mahasvanam
60.13
अश्मवर्षं च वायुं च शमयामीह नित्यशः
जगतः पश्यतोऽभीक्ष्णं भूतानामनुकम्पया
Ashmavarsham cha vayum cha shamayamiha nityashah
Jagatah pashyatobhikshnam bhutanamanukampaya
60.14
स्तम्भितास्वप्सु गच्छन्ति मया रथपदातयः
देवासुराणां भावानामहमेकः प्रवर्तिता
Stambhitasvapsu gachchhanti maya rathapadatayah
Devasuranam bhavanamahamekah pravartita
60.15
अक्षौहिणीभिर्यान्देशान्यामि कार्येण केनचित्
तत्रापो मे प्रवर्तन्ते यत्र यत्राभिकामये
Akshauhinibhiryandeshanyami karyena kenachit
Tatrapo me pravartante yatra yatrabhikamaye
60.16
भयानि विषये राजन्व्यालादीनि न सन्ति मे
मत्तः सुप्तानि भूतानि न हिंसन्ति भयंकराः
Bhayani vishaye rajanvyaladini na santi me
Mattah suptani bhutani na hinsanti bhayankarah
60.17
निकामवर्षी पर्जन्यो राजन्विषयवासिनाम्
धर्मिष्ठाश्च प्रजाः सर्वा ईतयश्च न सन्ति मे
Nikamavarshi parjanyo rajanvishayavasinam
Dharmishthashcha prajah sarva itayashcha na santi me
60.18
अश्विनावथ वाय्वग्नी मरुद्भिः सह वृत्रहा
धर्मश्चैव मया द्विष्टान्नोत्सहन्तेऽभिरक्षितुम्
Ashvinavatha vayvagni marudbhih saha vritraha
Dharmashchaiva maya dvishtannotsahantebhirakshitum
60.19
यदि ह्येते समर्थाः स्युर्मद्द्विषस्त्रातुमोजसा
न स्म त्रयोदश समाः पार्था दुःखमवाप्नुयुः
Yadi hyete samarthah syurmaddvishastratumojasa
Na sma trayodasha samah partha duhkhamavapnuyuh
60.20
नैव देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः
शक्तास्त्रातुं मया द्विष्टं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते
Naiva deva na gandharva nasura na cha rakshasah
Shaktastratum maya dvishtam satyametadbravimi te
60.21
यदभिध्याम्यहं शश्वच्छुभं वा यदि वाशुभम्
नैतद्विपन्नपूर्वं मे मित्रेष्वरिषु चोभयोः
Yadabhidhyamyaham shashvachchhubham va yadi vashubham
Naitadvipannapurvam me mitreshvarishu chobhayoh
60.22
भविष्यतीदमिति वा यद्ब्रवीमि परंतप
नान्यथा भूतपूर्वं तत्सत्यवागिति मां विदुः
Bhavishyatidamiti va yadbravimi parantapa
Nanyatha bhutapurvam tatsatyavagiti mam viduh
60.23
लोकसाक्षिकमेतन्मे माहात्म्यं दिक्षु विश्रुतम्
आश्वासनार्थं भवतः प्रोक्तं न श्लाघया नृप
Lokasakshikametanme mahatmyam dikshu vishrutam
Ashvasanartham bhavatah proktam na shlaghaya nripa
60.24
न ह्यहं श्लाघनो राजन्भूतपूर्वः कदाचन
असदाचरितं ह्येतद्यदात्मानं प्रशंसति
Na hyaham shlaghano rajanbhutapurvah kadachana
Asadacharitam hyetadyadatmanam prashansati
60.25
पाण्डवांश्चैव मत्स्यांश्च पाञ्चालान्केकयैः सह
सात्यकिं वासुदेवं च श्रोतासि विजितान्मया
Pandavanshchaiva matsyanshcha panchalankekayaih saha
Satyakim vasudevam cha shrotasi vijitanmaya
60.26
सरितः सागरं प्राप्य यथा नश्यन्ति सर्वशः
तथैव ते विनङ्क्ष्यन्ति मामासाद्य सहान्वयाः
Saritah sagaram prapya yatha nashyanti sarvashah
Tathaiva te vinankshyanti mamasadya sahanvayah
60.27
परा बुद्धिः परं तेजो वीर्यं च परमं मयि
परा विद्या परो योगो मम तेभ्यो विशिष्यते
Para buddhih param tejo viryam cha paramam mayi
Para vidya paro yogo mama tebhyo vishishyate
60.28
पितामहश्च द्रोणश्च कृपः शल्यः शलस्तथा
अस्त्रेषु यत्प्रजानन्ति सर्वं तन्मयि विद्यते
Pitamahashcha dronashcha kripah shalyah shalastatha
Astreshu yatprajananti sarvam tanmayi vidyate
60.29
इत्युक्त्वा संजयं भूयः पर्यपृच्छत भारत
ज्ञात्वा युयुत्सुः कार्याणि प्राप्तकालमरिंदम
Ityuktva sanjayam bhuyah paryaprichchhata bharata
Gyatva yuyutsuh karyani praptakalamarindama