UtshovChapter 23
23.1
वैशंपायन उवाच
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धृतराष्ट्रस्य संजयः
उपप्लव्यं ययौ द्रष्टुं पाण्डवानमितौजसः
Vaishampayana uvacha
Ragyastu vachanam shrutva dhritarashtrasya sanjayah
Upaplavyam yayau drashtum pandavanamitaujasah
23.2
स तु राजानमासाद्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
प्रणिपत्य ततः पूर्वं सूतपुत्रोऽभ्यभाषत
Sa tu rajanamasadya dharmatmanam yudhishthiram
Pranipatya tatah purvam sutaputrobhyabhashata
23.3
गावल्गणिः संजयः सूतसूनु;रजातशत्रुमवदत्प्रतीतः
दिष्ट्या राजंस्त्वामरोगं प्रपश्ये; सहायवन्तं च महेन्द्रकल्पम्
Gavalganih sanjayah sutasunu;rajatashatrumavadatpratitah
Dishtya rajanstvamarogam prapashye; sahayavantam cha mahendrakalpam
23.4
अनामयं पृच्छति त्वाम्बिकेयो; वृद्धो राजा धृतराष्ट्रो मनीषी
कच्चिद्भीमः कुशली पाण्डवाग्र्यो; धनंजयस्तौ च माद्रीतनूजौ
Anamayam prichchhati tvambikeyo; vriddho raja dhritarashtro manishi
Kachchidbhimah kushali pandavagryo; dhananjayastau cha madritanujau
23.5
कच्चित्कृष्णा द्रौपदी राजपुत्री; सत्यव्रता वीरपत्नी सपुत्रा
मनस्विनी यत्र च वाञ्छसि त्व;मिष्टान्कामान्भारत स्वस्तिकामः
Kachchitkrishna draupadi rajaputri; satyavrata virapatni saputra
Manasvini yatra cha vanchhasi tva;mishtankamanbharata svastikamah
23.6
युधिष्ठिर उवाच
गावल्गणे संजय स्वागतं ते; प्रीतात्माहं त्वाभिवदामि सूत
अनामयं प्रतिजाने तवाहं; सहानुजैः कुशली चास्मि विद्वन्
Yudhishthira uvacha
Gavalgane sanjaya svagatam te; pritatmaham tvabhivadami suta
Anamayam pratijane tavaham; sahanujaih kushali chasmi vidvan
23.7
चिरादिदं कुशलं भारतस्य; श्रुत्वा राज्ञः कुरुवृद्धस्य सूत
मन्ये साक्षाद्दृष्टमहं नरेन्द्रं; दृष्ट्वैव त्वां संजय प्रीतियोगात्
Chiradidam kushalam bharatasya; shrutva ragyah kuruvriddhasya suta
Manye sakshaddrishtamaham narendram; drishtvaiva tvam sanjaya pritiyogat
23.8
पितामहो नः स्थविरो मनस्वी; महाप्राज्ञः सर्वधर्मोपपन्नः
स कौरव्यः कुशली तात भीष्मो; यथापूर्वं वृत्तिरप्यस्य कच्चित्
Pitamaho nah sthaviro manasvi; mahapragyah sarvadharmopapannah
Sa kauravyah kushali tata bhishmo; yathapurvam vrittirapyasya kachchit
23.9
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो; वैचित्रवीर्यः कुशली महात्मा
महाराजो बाह्लिकः प्रातिपेयः; कच्चिद्विद्वान्कुशली सूतपुत्र
Kachchidraja dhritarashtrah saputro; vaichitraviryah kushali mahatma
Maharajo bahlikah pratipeyah; kachchidvidvankushali sutaputra
23.10
स सोमदत्तः कुशली तात कच्चि;द्भूरिश्रवाः सत्यसंधः शलश्च
द्रोणः सपुत्रश्च कृपश्च विप्रो; महेष्वासाः कच्चिदेतेऽप्यरोगाः
Sa somadattah kushali tata kachchi;dbhurishravah satyasandhah shalashcha
Dronah saputrashcha kripashcha vipro; maheshvasah kachchidetepyarogah
23.11
महाप्राज्ञाः सर्वशास्त्रावदाता; धनुर्भृतां मुख्यतमाः पृथिव्याम्
कच्चिन्मानं तात लभन्त एते; धनुर्भृतः कच्चिदेतेऽप्यरोगाः
Mahapragyah sarvashastravadata; dhanurbhritam mukhyatamah prithivyam
Kachchinmanam tata labhanta ete; dhanurbhritah kachchidetepyarogah
23.12
सर्वे कुरुभ्यः स्पृहयन्ति संजय; धनुर्धरा ये पृथिव्यां युवानः
येषां राष्ट्रे निवसति दर्शनीयो; महेष्वासः शीलवान्द्रोणपुत्रः
Sarve kurubhyah sprihayanti sanjaya; dhanurdhara ye prithivyam yuvanah
Yesham rashtre nivasati darshaniyo; maheshvasah shilavandronaputrah
23.13
वैश्यापुत्रः कुशली तात कच्चि;न्महाप्राज्ञो राजपुत्रो युयुत्सुः
कर्णोऽमात्यः कुशली तात कच्चि;त्सुयोधनो यस्य मन्दो विधेयः
Vaishyaputrah kushali tata kachchi;nmahapragyo rajaputro yuyutsuh
Karnomatyah kushali tata kachchi;tsuyodhano yasya mando vidheyah
23.14
स्त्रियो वृद्धा भारतानां जनन्यो; महानस्यो दासभार्याश्च सूत
वध्वः पुत्रा भागिनेया भगिन्यो; दौहित्रा वा कच्चिदप्यव्यलीकाः
Striyo vriddha bharatanam jananyo; mahanasyo dasabharyashcha suta
Vadhvah putra bhagineya bhaginyo; dauhitra va kachchidapyavyalikah
23.15
कच्चिद्राजा ब्राह्मणानां यथाव;त्प्रवर्तते पूर्ववत्तात वृत्तिम्
कच्चिद्दायान्मामकान्धार्तराष्ट्रो; द्विजातीनां संजय नोपहन्ति
Kachchidraja brahmananam yathava;tpravartate purvavattata vrittim
Kachchiddayanmamakandhartarashtro; dvijatinam sanjaya nopahanti
23.16
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्र; उपेक्षते ब्राह्मणातिक्रमान्वै
कच्चिन्न हेतोरिव वर्त्मभूत; उपेक्षते तेषु स न्यूनवृत्तिम्
Kachchidraja dhritarashtrah saputra; upekshate brahmanatikramanvai
Kachchinna hetoriva vartmabhuta; upekshate teshu sa nyunavrittim
23.17
एतज्ज्योतिरुत्तमं जीवलोके; शुक्लं प्रजानां विहितं विधात्रा
ते चेल्लोभं न नियच्छन्ति मन्दाः; कृत्स्नो नाशो भविता कौरवाणाम्
Etajjyotiruttamam jivaloke; shuklam prajanam vihitam vidhatra
Te chellobham na niyachchhanti mandah; kritsno nasho bhavita kauravanam
23.18
कच्चिद्राजा धृतराष्ट्रः सपुत्रो; बुभूषते वृत्तिममात्यवर्गे
कच्चिन्न भेदेन जिजीविषन्ति; सुहृद्रूपा दुर्हृदश्चैकमित्राः
Kachchidraja dhritarashtrah saputro; bubhushate vrittimamatyavarge
Kachchinna bhedena jijivishanti; suhridrupa durhridashchaikamitrah
23.19
कच्चिन्न पापं कथयन्ति तात; ते पाण्डवानां कुरवः सर्व एव
कच्चिद्दृष्ट्वा दस्युसंघान्समेता;न्स्मरन्ति पार्थस्य युधां प्रणेतुः
Kachchinna papam kathayanti tata; te pandavanam kuravah sarva eva
Kachchiddrishtva dasyusanghansameta;nsmaranti parthasya yudham pranetuh
23.20
मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्स्म तात; दोधूयमानेन धनुर्धरेण
गाण्डीवमुक्तान्स्तनयित्नुघोषा;नजिह्मगान्कच्चिदनुस्मरन्ति
Maurvibhujagraprahitansma tata; dodhuyamanena dhanurdharena
Gandivamuktanstanayitnughosha;najihmagankachchidanusmaranti
23.21
न ह्यपश्यं कंचिदहं पृथिव्यां; श्रुतं समं वाधिकमर्जुनेन
यस्यैकषष्टिर्निशितास्तीक्ष्णधाराः; सुवाससः संमतो हस्तवापः
Na hyapashyam kanchidaham prithivyam; shrutam samam vadhikamarjunena
Yasyaikashashtirnishitastikshnadharah; suvasasah sammato hastavapah
23.22
गदापाणिर्भीमसेनस्तरस्वी; प्रवेपयञ्शत्रुसंघाननीके
नागः प्रभिन्न इव नड्वलासु; चङ्क्रम्यते कच्चिदेनं स्मरन्ति
Gadapanirbhimasenastarasvi; pravepayanshatrusanghananike
Nagah prabhinna iva nadvalasu; chankramyate kachchidenam smaranti
23.23
माद्रीपुत्रः सहदेवः कलिङ्गा;न्समागतानजयद्दन्तकूरे
वामेनास्यन्दक्षिणेनैव यो वै; महाबलं कच्चिदेनं स्मरन्ति
Madriputrah sahadevah kalinga;nsamagatanajayaddantakure
Vamenasyandakshinenaiva yo vai; mahabalam kachchidenam smaranti
23.24
उद्यन्नयं नकुलः प्रेषितो वै; गावल्गणे संजय पश्यतस्ते
दिशं प्रतीचीं वशमानयन्मे; माद्रीसुतं कच्चिदेनं स्मरन्ति
Udyannayam nakulah preshito vai; gavalgane sanjaya pashyataste
Disham pratichim vashamanayanme; madrisutam kachchidenam smaranti
23.25
अभ्याभवो द्वैतवने य आसी;द्दुर्मन्त्रिते घोषयात्रागतानाम्
यत्र मन्दाञ्शत्रुवशं प्रयाता;नमोचयद्भीमसेनो जयश्च
Abhyabhavo dvaitavane ya asi;ddurmantrite ghoshayatragatanam
Yatra mandanshatruvasham prayata;namochayadbhimaseno jayashcha
23.26
अहं पश्चादर्जुनमभ्यरक्षं; माद्रीपुत्रौ भीमसेनश्च चक्रे
गाण्डीवभृच्छत्रुसंघानुदस्य; स्वस्त्यागमत्कच्चिदेनं स्मरन्ति
Aham pashchadarjunamabhyaraksham; madriputrau bhimasenashcha chakre
Gandivabhrichchhatrusanghanudasya; svastyagamatkachchidenam smaranti
23.27
न कर्मणा साधुनैकेन नूनं; कर्तुं शक्यं भवतीह संजय
सर्वात्मना परिजेतुं वयं चे;न्न शक्नुमो धृतराष्ट्रस्य पुत्रम्
Na karmana sadhunaikena nunam; kartum shakyam bhavatiha sanjaya
Sarvatmana parijetum vayam che;nna shaknumo dhritarashtrasya putram