UtshovChapter 192
192.1
भीष्म उवाच
ततः शिखण्डिनो माता यथातत्त्वं नराधिप
आचचक्षे महाबाहो भर्त्रे कन्यां शिखण्डिनीम्
Bhishma uvacha
Tatah shikhandino mata yathatattvam naradhipa
Achachakshe mahabaho bhartre kanyam shikhandinim
192.2
अपुत्रया मया राजन्सपत्नीनां भयादिदम्
कन्या शिखण्डिनी जाता पुरुषो वै निवेदितः
Aputraya maya rajansapatninam bhayadidam
Kanya shikhandini jata purusho vai niveditah
192.3
त्वया चैव नरश्रेष्ठ तन्मे प्रीत्यानुमोदितम्
पुत्रकर्म कृतं चैव कन्यायाः पार्थिवर्षभ
भार्या चोढा त्वया राजन्दशार्णाधिपतेः सुता
Tvaya chaiva narashreshtha tanme prityanumoditam
Putrakarma kritam chaiva kanyayah parthivarshabha
Bharya chodha tvaya rajandasharnadhipateh suta
192.4
त्वया च प्रागभिहितं देववाक्यार्थदर्शनात्
कन्या भूत्वा पुमान्भावीत्येवं चैतदुपेक्षितम्
Tvaya cha pragabhihitam devavakyarthadarshanat
Kanya bhutva pumanbhavityevam chaitadupekshitam
192.5
एतच्छ्रुत्वा द्रुपदो यज्ञसेनः; सर्वं तत्त्वं मन्त्रविद्भ्यो निवेद्य
मन्त्रं राजा मन्त्रयामास राज;न्यद्यद्युक्तं रक्षणे वै प्रजानाम्
Etachchhrutva drupado yagyasenah; sarvam tattvam mantravidbhyo nivedya
Mantram raja mantrayamasa raja;nyadyadyuktam rakshane vai prajanam
192.6
संबन्धकं चैव समर्थ्य तस्मि;न्दाशार्णके वै नृपतौ नरेन्द्र
स्वयं कृत्वा विप्रलम्भं यथाव;न्मन्त्रैकाग्रो निश्चयं वै जगाम
Sambandhakam chaiva samarthya tasmi;ndasharnake vai nripatau narendra
Svayam kritva vipralambham yathava;nmantraikagro nishchayam vai jagama
192.7
स्वभावगुप्तं नगरमापत्काले तु भारत
गोपयामास राजेन्द्र सर्वतः समलंकृतम्
Svabhavaguptam nagaramapatkale tu bharata
Gopayamasa rajendra sarvatah samalankritam
192.8
आर्तिं च परमां राजा जगाम सह भार्यया
दशार्णपतिना सार्धं विरोधे भरतर्षभ
Artim cha paramam raja jagama saha bharyaya
Dasharnapatina sardham virodhe bharatarshabha
192.9
कथं संबन्धिना सार्धं न मे स्याद्विग्रहो महान्
इति संचिन्त्य मनसा दैवतान्यर्चयत्तदा
Katham sambandhina sardham na me syadvigraho mahan
Iti sanchintya manasa daivatanyarchayattada
192.10
तं तु दृष्ट्वा तदा राजन्देवी देवपरं तथा
अर्चां प्रयुञ्जानमथो भार्या वचनमब्रवीत्
Tam tu drishtva tada rajandevi devaparam tatha
Archam prayunjanamatho bharya vachanamabravit
192.11
देवानां प्रतिपत्तिश्च सत्या साधुमता सदा
सा तु दुःखार्णवं प्राप्य नः स्यादर्चयतां भृशम्
Devanam pratipattishcha satya sadhumata sada
Sa tu duhkharnavam prapya nah syadarchayatam bhrisham
192.12
दैवतानि च सर्वाणि पूज्यन्तां भूरिदक्षिणैः
अग्नयश्चापि हूयन्तां दाशार्णप्रतिषेधने
Daivatani cha sarvani pujyantam bhuridakshinaih
Agnayashchapi huyantam dasharnapratishedhane
192.13
अयुद्धेन निवृत्तिं च मनसा चिन्तयाभिभो
देवतानां प्रसादेन सर्वमेतद्भविष्यति
Ayuddhena nivrittim cha manasa chintayabhibho
Devatanam prasadena sarvametadbhavishyati
192.14
मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया यत्पृथुलोचन
पुरस्यास्याविनाशाय तच्च राजंस्तथा कुरु
Mantribhirmantritam sardham tvaya yatprithulochana
Purasyasyavinashaya tachcha rajanstatha kuru
192.15
दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिध्यति पार्थिव
परस्परविरोधात्तु नानयोः सिद्धिरस्ति वै
Daivam hi manushopetam bhrisham sidhyati parthiva
Parasparavirodhattu nanayoh siddhirasti vai
192.16
तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सह
अर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशां पते
Tasmadvidhaya nagare vidhanam sachivaih saha
Archayasva yathakamam daivatani visham pate
192.17
एवं संभाषमाणौ तौ दृष्ट्वा शोकपरायणौ
शिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव मनस्विनी
Evam sambhashamanau tau drishtva shokaparayanau
Shikhandini tada kanya vriditeva manasvini
192.18
ततः सा चिन्तयामास मत्कृते दुःखितावुभौ
इमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने
Tatah sa chintayamasa matkrite duhkhitavubhau
Imaviti tatashchakre matim pranavinashane
192.19
एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणा
जगाम भवनं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम्
Evam sa nishchayam kritva bhrisham shokaparayana
Jagama bhavanam tyaktva gahanam nirjanam vanam
192.20
यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम्
तद्भयादेव च जनो विसर्जयति तद्वनम्
Yakshenarddhimata rajansthunakarnena palitam
Tadbhayadeva cha jano visarjayati tadvanam
192.21
तत्र स्थूणस्य भवनं सुधामृत्तिकलेपनम्
लाजोल्लापिकधूमाढ्यमुच्चप्राकारतोरणम्
Tatra sthunasya bhavanam sudhamrittikalepanam
Lajollapikadhumadhyamuchchaprakaratoranam
192.22
तत्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृप
अनश्नती बहुतिथं शरीरमुपशोषयत्
Tatpravishya shikhandi sa drupadasyatmaja nripa
Anashnati bahutitham shariramupashoshayat
192.23
दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मध्वक्षसंयुतः
किमर्थोऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम्
Darshayamasa tam yakshah sthuno madhvakshasanyutah
Kimarthoyam tavarambhah karishye bruhi machiram
192.24
अशक्यमिति सा यक्षं पुनः पुनरुवाच ह
करिष्यामीति चैनां स प्रत्युवाचाथ गुह्यकः
Ashakyamiti sa yaksham punah punaruvacha ha
Karishyamiti chainam sa pratyuvachatha guhyakah
192.25
धनेश्वरस्यानुचरो वरदोऽस्मि नृपात्मजे
अदेयमपि दास्यामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
Dhaneshvarasyanucharo varadosmi nripatmaje
Adeyamapi dasyami bruhi yatte vivakshitam
192.26
ततः शिखण्डी तत्सर्वमखिलेन न्यवेदयत्
तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत
Tatah shikhandi tatsarvamakhilena nyavedayat
Tasmai yakshapradhanaya sthunakarnaya bharata
192.27
आपन्नो मे पिता यक्ष नचिराद्विनशिष्यति
अभियास्यति संक्रुद्धो दशार्णाधिपतिर्हि तम्
Apanno me pita yaksha nachiradvinashishyati
Abhiyasyati sankruddho dasharnadhipatirhi tam
192.28
महाबलो महोत्साहः स हेमकवचो नृपः
तस्माद्रक्षस्व मां यक्ष पितरं मातरं च मे
Mahabalo mahotsahah sa hemakavacho nripah
Tasmadrakshasva mam yaksha pitaram mataram cha me
192.29
प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिनयो मम
भवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादादनिन्दितः
Pratigyato hi bhavata duhkhapratinayo mama
Bhaveyam purusho yaksha tvatprasadadaninditah
192.30
यावदेव स राजा वै नोपयाति पुरं मम
तावदेव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक
Yavadeva sa raja vai nopayati puram mama
Tavadeva mahayaksha prasadam kuru guhyaka