UtshovChapter 130
130.1
वैशंपायन उवाच
प्रविश्याथ गृहं तस्याश्चरणावभिवाद्य च
आचख्यौ तत्समासेन यद्वृत्तं कुरुसंसदि
Vaishampayana uvacha
Pravishyatha griham tasyashcharanavabhivadya cha
Achakhyau tatsamasena yadvrittam kurusansadi
130.2
वासुदेव उवाच
उक्तं बहुविधं वाक्यं ग्रहणीयं सहेतुकम्
ऋषिभिश्च मया चैव न चासौ तद्गृहीतवान्
Vasudeva uvacha
Uktam bahuvidham vakyam grahaniyam sahetukam
Rishibhishcha maya chaiva na chasau tadgrihitavan
130.3
कालपक्वमिदं सर्वं दुर्योधनवशानुगम्
आपृच्छे भवतीं शीघ्रं प्रयास्ये पाण्डवान्प्रति
Kalapakvamidam sarvam duryodhanavashanugam
Aprichchhe bhavatim shighram prayasye pandavanprati
130.4
किं वाच्याः पाण्डवेयास्ते भवत्या वचनान्मया
तद्ब्रूहि त्वं महाप्राज्ञे शुश्रूषे वचनं तव
Kim vachyah pandaveyaste bhavatya vachananmaya
Tadbruhi tvam mahapragye shushrushe vachanam tava
130.5
कुन्त्युवाच
ब्रूयाः केशव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः
Kuntyuvacha
Bruyah keshava rajanam dharmatmanam yudhishthiram
Bhuyanste hiyate dharmo ma putraka vritha krithah
130.6
श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः
अनुवाकहता बुद्धिर्धर्ममेवैकमीक्षते
Shrotriyasyeva te rajanmandakasyavipashchitah
Anuvakahata buddhirdharmamevaikamikshate
130.7
अङ्गावेक्षस्व धर्मं त्वं यथा सृष्टः स्वयंभुवा
उरस्तः क्षत्रियः सृष्टो बाहुवीर्योपजीविता
क्रूराय कर्मणे नित्यं प्रजानां परिपालने
Angavekshasva dharmam tvam yatha srishtah svayambhuva
Urastah kshatriyah srishto bahuviryopajivita
Kruraya karmane nityam prajanam paripalane
130.8
शृणु चात्रोपमामेकां या वृद्धेभ्यः श्रुता मया
मुचुकुन्दस्य राजर्षेरददात्पृथिवीमिमाम्
पुरा वैश्रवणः प्रीतो न चासौ तां गृहीतवान्
Shrinu chatropamamekam ya vriddhebhyah shruta maya
Muchukundasya rajarsheradadatprithivimimam
Pura vaishravanah prito na chasau tam grihitavan
130.9
बाहुवीर्यार्जितं राज्यमश्नीयामिति कामये
ततो वैश्रवणः प्रीतो विस्मितः समपद्यत
Bahuviryarjitam rajyamashniyamiti kamaye
Tato vaishravanah prito vismitah samapadyata
130.10
मुचुकुन्दस्ततो राजा सोऽन्वशासद्वसुंधराम्
बाहुवीर्यार्जितां सम्यक्क्षत्रधर्ममनुव्रतः
Muchukundastato raja sonvashasadvasundharam
Bahuviryarjitam samyakkshatradharmamanuvratah
130.11
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति
Yam hi dharmam charantiha praja ragya surakshitah
Chaturtham tasya dharmasya raja bharata vindati
130.12
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति
Raja charati cheddharmam devatvayaiva kalpate
Sa chedadharmam charati narakayaiva gachchhati
130.13
दण्डनीतिः स्वधर्मेण चातुर्वर्ण्यं नियच्छति
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यगधर्मेभ्यश्च यच्छति
Dandanitih svadharmena chaturvarnyam niyachchhati
Prayukta svamina samyagadharmebhyashcha yachchhati
130.14
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक्कार्त्स्न्येन वर्तते
तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते
Dandanityam yada raja samyakkartsnyena vartate
Tada kritayugam nama kalah shreshthah pravartate
130.15
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम्
इति ते संशयो मा भूद्राजा कालस्य कारणम्
Kalo va karanam ragyo raja va kalakaranam
Iti te sanshayo ma bhudraja kalasya karanam
130.16
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम्
Raja kritayugasrashta tretaya dvaparasya cha
Yugasya cha chaturthasya raja bhavati karanam
130.17
कृतस्य कारणाद्राजा स्वर्गमत्यन्तमश्नुते
त्रेतायाः कारणाद्राजा स्वर्गं नात्यन्तमश्नुते
प्रवर्तनाद्द्वापरस्य यथाभागमुपाश्नुते
Kritasya karanadraja svargamatyantamashnute
Tretayah karanadraja svargam natyantamashnute
Pravartanaddvaparasya yathabhagamupashnute
130.18
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः
राजदोषेण हि जगत्स्पृश्यते जगतः स च
Tato vasati dushkarma narake shashvatih samah
Rajadoshena hi jagatsprishyate jagatah sa cha
130.19
राजधर्मानवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान्
नैतद्राजर्षिवृत्तं हि यत्र त्वं स्थातुमिच्छसि
Rajadharmanavekshasva pitripaitamahochitan
Naitadrajarshivrittam hi yatra tvam sthatumichchhasi
130.20
न हि वैक्लव्यसंसृष्ट आनृशंस्ये व्यवस्थितः
प्रजापालनसंभूतं किंचित्प्राप फलं नृपः
Na hi vaiklavyasansrishta anrishansye vyavasthitah
Prajapalanasambhutam kinchitprapa phalam nripah
130.21
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न चाहं न पितामहः
प्रयुक्तवन्तः पूर्वं ते यया चरसि मेधया
Na hyetamashisham pandurna chaham na pitamahah
Prayuktavantah purvam te yaya charasi medhaya
130.22
यज्ञो दानं तपः शौर्यं प्रजासंतानमेव च
माहात्म्यं बलमोजश्च नित्यमाशंसितं मया
Yagyo danam tapah shauryam prajasantanameva cha
Mahatmyam balamojashcha nityamashansitam maya
130.23
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं ददुर्मानुषदेवताः
दीर्घमायुर्धनं पुत्रान्सम्यगाराधिताः शुभाः
Nityam svaha svadha nityam dadurmanushadevatah
Dirghamayurdhanam putransamyagaradhitah shubhah
130.24
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च
दानमध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम्
Putreshvashasate nityam pitaro daivatani cha
Danamadhyayanam yagyam prajanam paripalanam
130.25
एतद्धर्ममधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः
ते स्थ वैद्याः कुले जाता अवृत्त्या तात पीडिताः
Etaddharmamadharmam va janmanaivabhyajayathah
Te stha vaidyah kule jata avrittya tata piditah
130.26
यत्तु दानपतिं शूरं क्षुधिताः पृथिवीचराः
प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ते धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः
Yattu danapatim shuram kshudhitah prithivicharah
Prapya triptah pratishthante dharmah kobhyadhikastatah
130.27
दानेनान्यं बलेनान्यं तथा सूनृतयापरम्
सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः
Danenanyam balenanyam tatha sunritayaparam
Sarvatah pratigrihniyadrajyam prapyeha dharmikah
130.28
ब्राह्मणः प्रचरेद्भैक्षं क्षत्रियः परिपालयेत्
वैश्यो धनार्जनं कुर्याच्छूद्रः परिचरेच्च तान्
Brahmanah pracharedbhaiksham kshatriyah paripalayet
Vaishyo dhanarjanam kuryachchhudrah paricharechcha tan
130.29
भैक्षं विप्रतिषिद्धं ते कृषिर्नैवोपपद्यते
क्षत्रियोऽसि क्षतात्त्राता बाहुवीर्योपजीविता
Bhaiksham vipratishiddham te krishirnaivopapadyate
Kshatriyosi kshatattrata bahuviryopajivita
130.30
पित्र्यमंशं महाबाहो निमग्नं पुनरुद्धर
साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनाथ नयेन च
Pitryamansham mahabaho nimagnam punaruddhara
Samna danena bhedena dandenatha nayena cha
130.31
इतो दुःखतरं किं नु यदहं हीनबान्धवा
परपिण्डमुदीक्षामि त्वां सूत्वामित्रनन्दन
Ito duhkhataram kim nu yadaham hinabandhava
Parapindamudikshami tvam sutvamitranandana
130.32
युध्यस्व राजधर्मेण मा निमज्जीः पितामहान्
मा गमः क्षीणपुण्यस्त्वं सानुजः पापिकां गतिम्
Yudhyasva rajadharmena ma nimajjih pitamahan
Ma gamah kshinapunyastvam sanujah papikam gatim