UtshovChapter 128
128.1
वैशंपायन उवाच
तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम्
पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम्
Vaishampayana uvacha
Tattu vakyamanadritya sorthavanmatribhashitam
Punah pratasthe sanrambhatsakashamakritatmanam
128.2
ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः
सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
Tatah sabhaya nirgamya mantrayamasa kauravah
Saubalena matakshena ragya shakunina saha
128.3
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च
दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम्
Duryodhanasya karnasya shakuneh saubalasya cha
Duhshasanachaturthanamidamasidvicheshtitam
128.4
पुरायमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः
सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शांतनवेन च
Purayamasmangrihnati kshiprakari janardanah
Sahito dhritarashtrena ragya shantanavena cha
128.5
वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव
प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा
Vayameva hrishikesham nigrihnima baladiva
Prasahya purushavyaghramindro vairochanim yatha
128.6
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः
निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
Shrutva grihitam varshneyam pandava hatachetasah
Nirutsaha bhavishyanti bhagnadanshtra ivoragah
128.7
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च
अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्
निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह
Ayam hyesham mahabahuh sarvesham sharma varma cha
Asmingrihite varade rishabhe sarvasatvatam
Nirudyama bhavishyanti pandavah somakaih saha
128.8
तस्माद्वयमिहैवैनं केशवं क्षिप्रकारिणम्
क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून्
Tasmadvayamihaivainam keshavam kshiprakarinam
Kroshato dhritarashtrasya baddhva yotsyamahe ripun
128.9
तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्
इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुध्यत सात्यकिः
Tesham papamabhiprayam papanam dushtachetasam
Ingitagyah kavih kshipramanvabudhyata satyakih
128.10
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः
अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम्
Tadarthamabhinishkramya hardikyena sahasthitah
Abravitkritavarmanam kshipram yojaya vahinim
128.11
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः
यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकर्मणे
Vyudhanikah sabhadvaramupatishthasva danshitah
Yavadakhyamyaham chaitatkrishnayaklishtakarmane
128.12
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव
आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने
Sa pravishya sabham virah sinho giriguhamiva
Achashta tamabhiprayam keshavaya mahatmane
128.13
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत
तेषामेतमभिप्रायमाचचक्षे स्मयन्निव
Dhritarashtram tatashchaiva viduram chanvabhashata
Teshametamabhiprayamachachakshe smayanniva
128.14
धर्मादपेतमर्थाच्च कर्म साधुविगर्हितम्
मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन
Dharmadapetamarthachcha karma sadhuvigarhitam
Mandah kartumihechchhanti na chavapyam kathanchana
128.15
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः
धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः
Pura vikurvate mudhah papatmanah samagatah
Dharshitah kamamanyubhyam krodhalobhavashanugah
128.16
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः
पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः
Imam hi pundarikaksham jighrikshantyalpachetasah
Patenagnim prajvalitam yatha bala yatha jadah
128.17
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान्
धृतराष्ट्रं महाबाहुमब्रवीत्कुरुसंसदि
Satyakestadvachah shrutva viduro dirghadarshivan
Dhritarashtram mahabahumabravitkurusansadi
128.18
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परंतप
अयशस्यमशक्यं च कर्म कर्तुं समुद्यताः
Rajanparitakalaste putrah sarve parantapa
Ayashasyamashakyam cha karma kartum samudyatah
128.19
इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय प्रसह्य च
निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम्
Imam hi pundarikakshamabhibhuya prasahya cha
Nigrahitum kilechchhanti sahita vasavanujam
128.20
इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरासदम्
आसाद्य न भविष्यन्ति पतंगा इव पावकम्
Imam purushashardulamapradhrishyam durasadam
Asadya na bhavishyanti patanga iva pavakam
128.21
अयमिच्छन्हि तान्सर्वान्यतमानाञ्जनार्दनः
सिंहो मृगानिव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम्
Ayamichchhanhi tansarvanyatamananjanardanah
Sinho mriganiva kruddho gamayedyamasadanam
128.22
न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्कृष्णः कथंचन
न च धर्मादपक्रामेदच्युतः पुरुषोत्तमः
Na tvayam ninditam karma kuryatkrishnah kathanchana
Na cha dharmadapakramedachyutah purushottamah
128.23
विदुरेणैवमुक्ते तु केशवो वाक्यमब्रवीत्
धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य सुहृदां शृण्वतां मिथः
Vidurenaivamukte tu keshavo vakyamabravit
Dhritarashtramabhiprekshya suhridam shrinvatam mithah
128.24
राजन्नेते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीयुरोजसा
एते वा मामहं वैनाननुजानीहि पार्थिव
Rajannete yadi kruddha mam nigrihniyurojasa
Ete va mamaham vainananujanihi parthiva
128.25
एतान्हि सर्वान्संरब्धान्नियन्तुमहमुत्सहे
न त्वहं निन्दितं कर्म कुर्यां पापं कथंचन
Etanhi sarvansanrabdhanniyantumahamutsahe
Na tvaham ninditam karma kuryam papam kathanchana
128.26
पाण्डवार्थे हि लुभ्यन्तः स्वार्थाद्धास्यन्ति ते सुताः
एते चेदेवमिच्छन्ति कृतकार्यो युधिष्ठिरः
Pandavarthe hi lubhyantah svarthaddhasyanti te sutah
Ete chedevamichchhanti kritakaryo yudhishthirah
128.27
अद्यैव ह्यहमेतांश्च ये चैताननु भारत
निगृह्य राजन्पार्थेभ्यो दद्यां किं दुष्कृतं भवेत्
Adyaiva hyahametanshcha ye chaitananu bharata
Nigrihya rajanparthebhyo dadyam kim dushkritam bhavet
128.28
इदं तु न प्रवर्तेयं निन्दितं कर्म भारत
संनिधौ ते महाराज क्रोधजं पापबुद्धिजम्
Idam tu na pravarteyam ninditam karma bharata
Sannidhau te maharaja krodhajam papabuddhijam
128.29
एष दुर्योधनो राजन्यथेच्छति तथास्तु तत्
अहं तु सर्वान्समयाननुजानामि भारत
Esha duryodhano rajanyathechchhati tathastu tat
Aham tu sarvansamayananujanami bharata
128.30
एतच्छ्रुत्वा तु विदुरं धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत
क्षिप्रमानय तं पापं राज्यलुब्धं सुयोधनम्
Etachchhrutva tu viduram dhritarashtrobhyabhashata
Kshipramanaya tam papam rajyalubdham suyodhanam
128.31
सहमित्रं सहामात्यं ससोदर्यं सहानुगम्
शक्नुयां यदि पन्थानमवतारयितुं पुनः
Sahamitram sahamatyam sasodaryam sahanugam
Shaknuyam yadi panthanamavatarayitum punah
128.32
ततो दुर्योधनं क्षत्ता पुनः प्रावेशयत्सभाम्
अकामं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम्
Tato duryodhanam kshatta punah praveshayatsabham
Akamam bhratribhih sardham rajabhih parivaritam
128.33
अथ दुर्योधनं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत
कर्णदुःशासनाभ्यां च राजभिश्चाभिसंवृतम्
Atha duryodhanam raja dhritarashtrobhyabhashata
Karnaduhshasanabhyam cha rajabhishchabhisanvritam
128.34
नृशंस पापभूयिष्ठ क्षुद्रकर्मसहायवान्
पापैः सहायैः संहत्य पापं कर्म चिकीर्षसि
Nrishansa papabhuyishtha kshudrakarmasahayavan
Papaih sahayaih sanhatya papam karma chikirshasi
128.35
अशक्यमयशस्यं च सद्भिश्चापि विगर्हितम्
यथा त्वादृशको मूढो व्यवस्येत्कुलपांसनः
Ashakyamayashasyam cha sadbhishchapi vigarhitam
Yatha tvadrishako mudho vyavasyetkulapansanah
128.36
त्वमिमं पुण्डरीकाक्षमप्रधृष्यं दुरासदम्
पापैः सहायैः संहत्य निग्रहीतुं किलेच्छसि
Tvamimam pundarikakshamapradhrishyam durasadam
Papaih sahayaih sanhatya nigrahitum kilechchhasi
128.37
यो न शक्यो बलात्कर्तुं देवैरपि सवासवैः
तं त्वं प्रार्थयसे मन्द बालश्चन्द्रमसं यथा
Yo na shakyo balatkartum devairapi savasavaih
Tam tvam prarthayase manda balashchandramasam yatha
128.38
देवैर्मनुष्यैर्गन्धर्वैरसुरैरुरगैश्च यः
न सोढुं समरे शक्यस्तं न बुध्यसि केशवम्
Devairmanushyairgandharvairasurairuragaishcha yah
Na sodhum samare shakyastam na budhyasi keshavam
128.39
दुर्ग्रहः पाणिना वायुर्दुःस्पर्शः पाणिना शशी
दुर्धरा पृथिवी मूर्ध्ना दुर्ग्रहः केशवो बलात्
Durgrahah panina vayurduhsparshah panina shashi
Durdhara prithivi murdhna durgrahah keshavo balat
128.40
इत्युक्ते धृतराष्ट्रेण क्षत्तापि विदुरोऽब्रवीत्
दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रममर्षणम्
Ityukte dhritarashtrena kshattapi vidurobravit
Duryodhanamabhiprekshya dhartarashtramamarshanam
128.41
सौभद्वारे वानरेन्द्रो द्विविदो नाम नामतः
शिलावर्षेण महता छादयामास केशवम्
Saubhadvare vanarendro dvivido nama namatah
Shilavarshena mahata chhadayamasa keshavam
128.42
ग्रहीतुकामो विक्रम्य सर्वयत्नेन माधवम्
ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थयसे बलात्
Grahitukamo vikramya sarvayatnena madhavam
Grahitum nashakattatra tam tvam prarthayase balat
128.43
निर्मोचने षट्सहस्राः पाशैर्बद्ध्वा महासुराः
ग्रहीतुं नाशकंश्चैनं तं त्वं प्रार्थयसे बलात्
Nirmochane shatsahasrah pashairbaddhva mahasurah
Grahitum nashakanshchainam tam tvam prarthayase balat
128.44
प्राग्ज्योतिषगतं शौरिं नरकः सह दानवैः
ग्रहीतुं नाशकत्तत्र तं त्वं प्रार्थयसे बलात्
Pragjyotishagatam shaurim narakah saha danavaih
Grahitum nashakattatra tam tvam prarthayase balat
128.45
अनेन हि हता बाल्ये पूतना शिशुना तथा
गोवर्धनो धारितश्च गवार्थे भरतर्षभ
Anena hi hata balye putana shishuna tatha
Govardhano dharitashcha gavarthe bharatarshabha
128.46
अरिष्टो धेनुकश्चैव चाणूरश्च महाबलः
अश्वराजश्च निहतः कंसश्चारिष्टमाचरन्
Arishto dhenukashchaiva chanurashcha mahabalah
Ashvarajashcha nihatah kansashcharishtamacharan
128.47
जरासंधश्च वक्रश्च शिशुपालश्च वीर्यवान्
बाणश्च निहतः संख्ये राजानश्च निषूदिताः
Jarasandhashcha vakrashcha shishupalashcha viryavan
Banashcha nihatah sankhye rajanashcha nishuditah
128.48
वरुणो निर्जितो राजा पावकश्चामितौजसा
पारिजातं च हरता जितः साक्षाच्छचीपतिः
Varuno nirjito raja pavakashchamitaujasa
Parijatam cha harata jitah sakshachchhachipatih
128.49
एकार्णवे शयानेन हतौ तौ मधुकैटभौ
जन्मान्तरमुपागम्य हयग्रीवस्तथा हतः
Ekarnave shayanena hatau tau madhukaitabhau
Janmantaramupagamya hayagrivastatha hatah
128.50
अयं कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे
यद्यदिच्छेदयं शौरिस्तत्तत्कुर्यादयत्नतः
Ayam karta na kriyate karanam chapi paurushe
Yadyadichchhedayam shauristattatkuryadayatnatah
128.51
तं न बुध्यसि गोविन्दं घोरविक्रममच्युतम्
आशीविषमिव क्रुद्धं तेजोराशिमनिर्जितम्
Tam na budhyasi govindam ghoravikramamachyutam
Ashivishamiva kruddham tejorashimanirjitam
128.52
प्रधर्षयन्महाबाहुं कृष्णमक्लिष्टकारिणम्
पतंगोऽग्निमिवासाद्य सामात्यो न भविष्यसि
Pradharshayanmahabahum krishnamaklishtakarinam
Patangognimivasadya samatyo na bhavishyasi