UtshovChapter 1
1.1
वैशंपायन उवाच
कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरा;स्तदाभिमन्योर्मुदितस्वपक्षाः
विश्रम्य चत्वार्युषसः प्रतीताः; सभां विराटस्य ततोऽभिजग्मुः
Vaishampayana uvacha
Kritva vivaham tu kurupravira;stadabhimanyormuditasvapakshah
Vishramya chatvaryushasah pratitah; sabham viratasya tatobhijagmuh
1.2
सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा; मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रा
न्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा; तामभ्ययुस्ते नरराजवर्याः
Sabha tu sa matsyapateh samriddha; manipravekottamaratnachitra
Nyastasana malyavati sugandha; tamabhyayuste nararajavaryah
1.3
अथासनान्याविशतां पुरस्ता;दुभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौ
वृद्धश्च मान्यः पृथिवीपतीनां; पितामहो रामजनार्दनाभ्याम्
Athasananyavishatam purasta;dubhau viratadrupadau narendrau
Vriddhashcha manyah prithivipatinam; pitamaho ramajanardanabhyam
1.4
पाञ्चालराजस्य समीपतस्तु; शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयः
मत्स्यस्य राज्ञस्तु सुसंनिकृष्टौ; जनार्दनश्चैव युधिष्ठिरश्च
Panchalarajasya samipatastu; shinipravirah saharauhineyah
Matsyasya ragyastu susannikrishtau; janardanashchaiva yudhishthirashcha
1.5
सुताश्च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो; भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ च
प्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ; विराटपुत्रश्च सहाभिमन्युः
Sutashcha sarve drupadasya ragyo; bhimarjunau madravatisutau cha
Pradyumnasambau cha yudhi pravirau; virataputrashcha sahabhimanyuh
1.6
सर्वे च शूराः पितृभिः समाना; वीर्येण रूपेण बलेन चैव
उपाविशन्द्रौपदेयाः कुमाराः; सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु
Sarve cha shurah pitribhih samana; viryena rupena balena chaiva
Upavishandraupadeyah kumarah; suvarnachitreshu varasaneshu
1.7
तथोपविष्टेषु महारथेषु; विभ्राजमानाम्बरभूषणेषु
रराज सा राजवती समृद्धा; ग्रहैरिव द्यौर्विमलैरुपेता
Tathopavishteshu maharatheshu; vibhrajamanambarabhushaneshu
Raraja sa rajavati samriddha; grahairiva dyaurvimalairupeta
1.8
ततः कथास्ते समवाययुक्ताः; कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराः
तस्थुर्मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः; कृष्णं नृपास्ते समुदीक्षमाणाः
Tatah kathaste samavayayuktah; kritva vichitrah purushapravirah
Tasthurmuhurtam parichintayantah; krishnam nripaste samudikshamanah
1.9
कथान्तमासाद्य च माधवेन; संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोः
ते राजसिंहाः सहिता ह्यशृण्व;न्वाक्यं महार्थं च महोदयं च
Kathantamasadya cha madhavena; sanghattitah pandavakaryahetoh
Te rajasinhah sahita hyashrinva;nvakyam mahartham cha mahodayam cha
1.10
कृष्ण उवाच
सर्वैर्भवद्भिर्विदितं यथायं; युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम्
जितो निकृत्यापहृतं च राज्यं; पुनः प्रवासे समयः कृतश्च
Krishna uvacha
Sarvairbhavadbhirviditam yathayam; yudhishthirah saubalenakshavatyam
Jito nikrityapahritam cha rajyam; punah pravase samayah kritashcha
1.11
शक्तैर्विजेतुं तरसा महीं च; सत्ये स्थितैस्तच्चरितं यथावत्
पाण्डोः सुतैस्तद्व्रतमुग्ररूपं; वर्षाणि षट्सप्त च भारताग्र्यैः
Shaktairvijetum tarasa mahim cha; satye sthitaistachcharitam yathavat
Pandoh sutaistadvratamugrarupam; varshani shatsapta cha bharatagryaih
1.12
त्रयोदशश्चैव सुदुस्तरोऽय;मज्ञायमानैर्भवतां समीपे
क्लेशानसह्यांश्च तितिक्षमाणै;र्यथोषितं तद्विदितं च सर्वम्
Trayodashashchaiva sudustaroya;magyayamanairbhavatam samipe
Kleshanasahyanshcha titikshamanai;ryathoshitam tadviditam cha sarvam
1.13
एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो; दुर्योधनस्यापि च यद्धितं स्यात्
तच्चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां; धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च
Evam gate dharmasutasya ragyo; duryodhanasyapi cha yaddhitam syat
Tachchintayadhvam kurupandavanam; dharmyam cha yuktam cha yashaskaram cha
1.14
अधर्मयुक्तं च न कामयेत; राज्यं सुराणामपि धर्मराजः
धर्मार्थयुक्तं च महीपतित्वं; ग्रामेऽपि कस्मिंश्चिदयं बुभूषेत्
Adharmayuktam cha na kamayeta; rajyam suranamapi dharmarajah
Dharmarthayuktam cha mahipatitvam; gramepi kasminshchidayam bubhushet
1.15
पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां; यथापकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैः
मिथ्योपचारेण तथाप्यनेन; कृच्छ्रं महत्प्राप्तमसह्यरूपम्
Pitryam hi rajyam viditam nripanam; yathapakrishtam dhritarashtraputraih
Mithyopacharena tathapyanena; krichchhram mahatpraptamasahyarupam
1.16
न चापि पार्थो विजितो रणे तैः; स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः
तथापि राजा सहितः सुहृद्भि;रभीप्सतेऽनामयमेव तेषाम्
Na chapi partho vijito rane taih; svatejasa dhritarashtrasya putraih
Tathapi raja sahitah suhridbhi;rabhipsatenamayameva tesham
1.17
यत्तत्स्वयं पाण्डुसुतैर्विजित्य; समाहृतं भूमिपतीन्निपीड्य
तत्प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः; कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च
Yattatsvayam pandusutairvijitya; samahritam bhumipatinnipidya
Tatprarthayante purushapravirah; kuntisuta madravatisutau cha
1.18
बालास्त्विमे तैर्विविधैरुपायैः; संप्रार्थिता हन्तुममित्रसाहाः
राज्यं जिहीर्षद्भिरसद्भिरुग्रैः; सर्वं च तद्वो विदितं यथावत्
Balastvime tairvividhairupayaih; samprarthita hantumamitrasahah
Rajyam jihirshadbhirasadbhirugraih; sarvam cha tadvo viditam yathavat
1.19
तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं; धर्मात्मतां चापि युधिष्ठिरस्य
संबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां; मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक्च
Tesham cha lobham prasamikshya vriddham; dharmatmatam chapi yudhishthirasya
Sambandhitam chapi samikshya tesham; matim kurudhvam sahitah prithakcha
1.20
इमे च सत्येऽभिरताः सदैव; तं पारयित्वा समयं यथावत्
अतोऽन्यथा तैरुपचर्यमाणा; हन्युः समेतान्धृतराष्ट्रपुत्रान्
Ime cha satyebhiratah sadaiva; tam parayitva samayam yathavat
Atonyatha tairupacharyamana; hanyuh sametandhritarashtraputran
1.21
तैर्विप्रकारं च निशम्य राज्ञः; सुहृज्जनास्तान्परिवारयेयुः
युद्धेन बाधेयुरिमांस्तथैव; तैर्वध्यमाना युधि तांश्च हन्युः
Tairviprakaram cha nishamya ragyah; suhrijjanastanparivarayeyuh
Yuddhena badheyurimanstathaiva; tairvadhyamana yudhi tanshcha hanyuh
1.22
तथापि नेमेऽल्पतया समर्था;स्तेषां जयायेति भवेन्मतं वः
समेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भि;स्तेषां विनाशाय यतेयुरेव
Tathapi nemelpataya samartha;stesham jayayeti bhavenmatam vah
Sametya sarve sahitah suhridbhi;stesham vinashaya yateyureva
1.23
दुर्योधनस्यापि मतं यथाव;न्न ज्ञायते किं नु करिष्यतीति
अज्ञायमाने च मते परस्य; किं स्यात्समारभ्यतमं मतं वः
Duryodhanasyapi matam yathava;nna gyayate kim nu karishyatiti
Agyayamane cha mate parasya; kim syatsamarabhyatamam matam vah
1.24
तस्मादितो गच्छतु धर्मशीलः; शुचिः कुलीनः पुरुषोऽप्रमत्तः
दूतः समर्थः प्रशमाय तेषां; राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य
Tasmadito gachchhatu dharmashilah; shuchih kulinah purushopramattah
Dutah samarthah prashamaya tesham; rajyardhadanaya yudhishthirasya
1.25
निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य; धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं च
समाददे वाक्यमथाग्रजोऽस्य; संपूज्य वाक्यं तदतीव राजन्
Nishamya vakyam tu janardanasya; dharmarthayuktam madhuram samam cha
Samadade vakyamathagrajosya; sampujya vakyam tadativa rajan