UtshovChapter 5
5.1
वैशंपायन उवाच
ते वीरा बद्धनिस्त्रिंशास्ततायुधकलापिनः
बद्धगोधाङ्गुलित्राणाः कालिन्दीमभितो ययुः
Vaishampayana uvacha
Te vira baddhanistrinshastatayudhakalapinah
Baddhagodhangulitranah kalindimabhito yayuh
5.2
ततस्ते दक्षिणं तीरमन्वगच्छन्पदातयः
वसन्तो गिरिदुर्गेषु वनदुर्गेषु धन्विनः
Tataste dakshinam tiramanvagachchhanpadatayah
Vasanto giridurgeshu vanadurgeshu dhanvinah
5.3
विध्यन्तो मृगजातानि महेष्वासा महाबलाः
उत्तरेण दशार्णांस्ते पाञ्चालान्दक्षिणेन तु
Vidhyanto mrigajatani maheshvasa mahabalah
Uttarena dasharnanste panchalandakshinena tu
5.4
अन्तरेण यकृल्लोमाञ्शूरसेनांश्च पाण्डवाः
लुब्धा ब्रुवाणा मत्स्यस्य विषयं प्राविशन्वनात्
Antarena yakrillomanshurasenanshcha pandavah
Lubdha bruvana matsyasya vishayam pravishanvanat
5.5
ततो जनपदं प्राप्य कृष्णा राजानमब्रवीत्
पश्यैकपद्यो दृश्यन्ते क्षेत्राणि विविधानि च
Tato janapadam prapya krishna rajanamabravit
Pashyaikapadyo drishyante kshetrani vividhani cha
5.6
व्यक्तं दूरे विराटस्य राजधानी भविष्यति
वसामेह परां रात्रिं बलवान्मे परिश्रमः
Vyaktam dure viratasya rajadhani bhavishyati
Vasameha param ratrim balavanme parishramah
5.7
युधिष्ठिर उवाच
धनंजय समुद्यम्य पाञ्चालीं वह भारत
राजधान्यां निवत्स्यामो विमुक्ताश्च वनादितः
Yudhishthira uvacha
Dhananjaya samudyamya panchalim vaha bharata
Rajadhanyam nivatsyamo vimuktashcha vanaditah
5.8
वैशंपायन उवाच
तामादायार्जुनस्तूर्णं द्रौपदीं गजराडिव
संप्राप्य नगराभ्याशमवतारयदर्जुनः
Vaishampayana uvacha
Tamadayarjunasturnam draupadim gajaradiva
Samprapya nagarabhyashamavatarayadarjunah
5.9
स राजधानीं संप्राप्य कौन्तेयोऽर्जुनमब्रवीत्
क्वायुधानि समासज्य प्रवेक्ष्यामः पुरं वयम्
Sa rajadhanim samprapya kaunteyorjunamabravit
Kvayudhani samasajya pravekshyamah puram vayam
5.10
सायुधाश्च वयं तात प्रवेक्ष्यामः पुरं यदि
समुद्वेगं जनस्यास्य करिष्यामो न संशयः
Sayudhashcha vayam tata pravekshyamah puram yadi
Samudvegam janasyasya karishyamo na sanshayah
5.11
ततो द्वादश वर्षाणि प्रवेष्टव्यं वनं पुनः
एकस्मिन्नपि विज्ञाते प्रतिज्ञातं हि नस्तथा
Tato dvadasha varshani praveshtavyam vanam punah
Ekasminnapi vigyate pratigyatam hi nastatha
5.12
अर्जुन उवाच
इयं कूटे मनुष्येन्द्र गहना महती शमी
भीमशाखा दुरारोहा श्मशानस्य समीपतः
Arjuna uvacha
Iyam kute manushyendra gahana mahati shami
Bhimashakha duraroha shmashanasya samipatah
5.13
न चापि विद्यते कश्चिन्मनुष्य इह पार्थिव
उत्पथे हि वने जाता मृगव्यालनिषेविते
Na chapi vidyate kashchinmanushya iha parthiva
Utpathe hi vane jata mrigavyalanishevite
5.14
समासज्यायुधान्यस्यां गच्छामो नगरं प्रति
एवमत्र यथाजोषं विहरिष्याम भारत
Samasajyayudhanyasyam gachchhamo nagaram prati
Evamatra yathajosham viharishyama bharata
5.15
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा स राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम्
प्रचक्रमे निधानाय शस्त्राणां भरतर्षभ
Vaishampayana uvacha
Evamuktva sa rajanam dharmatmanam yudhishthiram
Prachakrame nidhanaya shastranam bharatarshabha
5.16
येन देवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथोऽजयत्
स्फीताञ्जनपदांश्चान्यानजयत्कुरुनन्दनः
Yena devanmanushyanshcha sarpanshchaikarathojayat
Sphitanjanapadanshchanyanajayatkurunandanah
5.17
तदुदारं महाघोषं सपत्नगणसूदनम्
अपज्यमकरोत्पार्थो गाण्डीवमभयंकरम्
Tadudaram mahaghosham sapatnaganasudanam
Apajyamakarotpartho gandivamabhayankaram
5.18
येन वीरः कुरुक्षेत्रमभ्यरक्षत्परंतपः
अमुञ्चद्धनुषस्तस्य ज्यामक्षय्यां युधिष्ठिरः
Yena virah kurukshetramabhyarakshatparantapah
Amunchaddhanushastasya jyamakshayyam yudhishthirah
5.19
पाञ्चालान्येन संग्रामे भीमसेनोऽजयत्प्रभुः
प्रत्यषेधद्बहूनेकः सपत्नांश्चैव दिग्जये
Panchalanyena sangrame bhimasenojayatprabhuh
Pratyashedhadbahunekah sapatnanshchaiva digjaye
5.20
निशम्य यस्य विस्फारं व्यद्रवन्त रणे परे
पर्वतस्येव दीर्णस्य विस्फोटमशनेरिव
Nishamya yasya vispharam vyadravanta rane pare
Parvatasyeva dirnasya visphotamashaneriva
5.21
सैन्धवं येन राजानं परामृषत चानघ
ज्यापाशं धनुषस्तस्य भीमसेनोऽवतारयत्
Saindhavam yena rajanam paramrishata chanagha
Jyapasham dhanushastasya bhimasenovatarayat
5.22
अजयत्पश्चिमामाशां धनुषा येन पाण्डवः
तस्य मौर्वीमपाकर्षच्छूरः संक्रन्दनो युधि
Ajayatpashchimamasham dhanusha yena pandavah
Tasya maurvimapakarshachchhurah sankrandano yudhi
5.23
दक्षिणां दक्षिणाचारो दिशं येनाजयत्प्रभुः
अपज्यमकरोद्वीरः सहदेवस्तदायुधम्
Dakshinam dakshinacharo disham yenajayatprabhuh
Apajyamakarodvirah sahadevastadayudham
5.24
खड्गांश्च पीतान्दीर्घांश्च कलापांश्च महाधनान्
विपाठान्क्षुरधारांश्च धनुर्भिर्निदधुः सह
Khadganshcha pitandirghanshcha kalapanshcha mahadhanan
Vipathankshuradharanshcha dhanurbhirnidadhuh saha
5.25
तामुपारुह्य नकुलो धनूंषि निदधत्स्वयम्
यानि तस्यावकाशानि दृढरूपाण्यमन्यत
Tamuparuhya nakulo dhanunshi nidadhatsvayam
Yani tasyavakashani dridharupanyamanyata
5.26
यत्र चापश्यत स वै तिरो वर्षाणि वर्षति
तत्र तानि दृढैः पाशैः सुगाढं पर्यबन्धत
Yatra chapashyata sa vai tiro varshani varshati
Tatra tani dridhaih pashaih sugadham paryabandhata
5.27
शरीरं च मृतस्यैकं समबध्नन्त पाण्डवाः
विवर्जयिष्यन्ति नरा दूरादेव शमीमिमाम्
आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाघ्राय पूतिकम्
Shariram cha mritasyaikam samabadhnanta pandavah
Vivarjayishyanti nara duradeva shamimimam
Abaddham shavamatreti gandhamaghraya putikam
5.28
अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिनः
कुलधर्मोऽयमस्माकं पूर्वैराचरितोऽपि च
समासजाना वृक्षेऽस्मिन्निति वै व्याहरन्ति ते
Ashitishatavarsheyam mata na iti vadinah
Kuladharmoyamasmakam purvairacharitopi cha
Samasajana vrikshesminniti vai vyaharanti te
5.29
आ गोपालाविपालेभ्य आचक्षाणाः परंतपाः
आजग्मुर्नगराभ्याशं पार्थाः शत्रुनिबर्हणाः
A gopalavipalebhya achakshanah parantapah
Ajagmurnagarabhyasham parthah shatrunibarhanah
5.30
जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्बलः
इति गुह्यानि नामानि चक्रे तेषां युधिष्ठिरः
Jayo jayanto vijayo jayatseno jayadbalah
Iti guhyani namani chakre tesham yudhishthirah
5.31
ततो यथाप्रतिज्ञाभिः प्राविशन्नगरं महत्
अज्ञातचर्यां वत्स्यन्तो राष्ट्रे वर्षं त्रयोदशम्
Tato yathapratigyabhih pravishannagaram mahat
Agyatacharyam vatsyanto rashtre varsham trayodasham