UtshovChapter 30
30.1
वैशंपायन उवाच
ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम्
छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम्
Vaishampayana uvacha
Tatastesham maharaja tatraivamitatejasam
Chhadmalingapravishtanam pandavanam mahatmanam
30.2
व्यतीतः समयः सम्यग्वसतां वै पुरोत्तमे
कुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः
Vyatitah samayah samyagvasatam vai purottame
Kurvatam tasya karmani viratasya mahipateh
30.3
ततस्त्रयोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारत
सुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु
Tatastrayodashasyante tasya varshasya bharata
Susharmana grihitam tu godhanam tarasa bahu
30.4
ततो जवेन महता गोपाः पुरमथाव्रजत्
अपश्यन्मत्स्यराजं च रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली
Tato javena mahata gopah puramathavrajat
Apashyanmatsyarajam cha rathatpraskandya kundali
30.5
शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः
सद्भिश्च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश्च नरर्षभैः
Shuraih parivritam yodhaih kundalangadadharibhih
Sadbhishcha mantribhih sardham pandavaishcha nararshabhaih
30.6
तं सभायां महाराजमासीनं राष्ट्रवर्धनम्
सोऽब्रवीदुपसंगम्य विराटं प्रणतस्तदा
Tam sabhayam maharajamasinam rashtravardhanam
Sobravidupasangamya viratam pranatastada
30.7
अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान्
गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ते
तान्परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस्तव
Asmanyudhi vinirjitya paribhuya sabandhavan
Gavam shatasahasrani trigartah kalayanti te
Tanparipsa manushyendra ma neshuh pashavastava
30.8
तच्छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समयोजयत्
रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्
Tachchhrutva nripatih senam matsyanam samayojayat
Rathanagashvakalilam pattidhvajasamakulam
30.9
राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यत्र भेजिरे
भानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः
Rajano rajaputrashcha tanutranyatra bhejire
Bhanumanti vichitrani supasevyani bhagashah
30.10
सवज्रायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम्
विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारयत्
Savajrayasagarbham tu kavacham taptakanchanam
Viratasya priyo bhrata shatanikobhyaharayat
30.11
सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम्
शतानीकादवरजो मदिराश्वोऽभ्यहारयत्
Sarvaparasavam varma kalyanapatalam dridham
Shatanikadavarajo madirashvobhyaharayat
30.12
शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत्
अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत्
Shatasuryam shatavartam shatabindu shatakshimat
Abhedyakalpam matsyanam raja kavachamaharat
30.13
उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च
सुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तोऽभ्यहारयत्
Utsedhe yasya padmani shatam saugandhikani cha
Suvarnaprishtham suryabham suryadattobhyaharayat
30.14
दृढमायसगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत्
विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारयत्
Dridhamayasagarbham tu shvetam varma shatakshimat
Viratasya suto jyeshtho virah shankhobhyaharayat
30.15
शतशश्च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाः
योत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः
Shatashashcha tanutrani yathasvani maharathah
Yotsyamanabhyanahyanta devarupah praharinah
30.16
सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः
पृथक्काञ्चनसंनाहान्रथेष्वश्वानयोजयन्
Supaskareshu shubhreshu mahatsu cha maharathah
Prithakkanchanasannahanratheshvashvanayojayan
30.17
सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मयः
महानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिये तदा
Suryachandrapratikasho rathe divye hiranmayah
Mahanubhavo matsyasya dhvaja uchchhishriye tada
30.18
अथान्यान्विविधाकारान्ध्वजान्हेमविभूषितान्
यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन्
Athanyanvividhakarandhvajanhemavibhushitan
Yathasvam kshatriyah shura ratheshu samayojayan
30.19
अथ मत्स्योऽब्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम्
कङ्कबल्लवगोपाला दामग्रन्थिश्च वीर्यवान्
युध्येयुरिति मे बुद्धिर्वर्तते नात्र संशयः
Atha matsyobravidraja shatanikam jaghanyajam
Kankaballavagopala damagranthishcha viryavan
Yudhyeyuriti me buddhirvartate natra sanshayah
30.20
एतेषामपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः
कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च
प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्तामायुधानि च
Eteshamapi diyantam ratha dhvajapatakinah
Kavachani vichitrani dridhani cha mriduni cha
Pratimunchantu gatreshu diyantamayudhani cha
30.21
वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाः
नेमे जातु न युध्येरन्निति मे धीयते मतिः
Virangarupah purusha nagarajakaropamah
Neme jatu na yudhyeranniti me dhiyate matih
30.22
एतच्छ्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं त्वरितमानसः
शतानीकस्तु पार्थेभ्यो रथान्राजन्समादिशत्
सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च
Etachchhrutva tu nripatervakyam tvaritamanasah
Shatanikastu parthebhyo rathanrajansamadishat
Sahadevaya ragye cha bhimaya nakulaya cha
30.23
तान्प्रहृष्टास्ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताः
निर्दिष्टान्नरदेवेन रथाञ्शीघ्रमयोजयन्
Tanprahrishtastatah suta rajabhaktipuraskritah
Nirdishtannaradevena rathanshighramayojayan
30.24
कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च
विराटः प्रादिशद्यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम्
तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते परंतपाः
Kavachani vichitrani dridhani cha mriduni cha
Viratah pradishadyani teshamaklishtakarmanam
Tanyamuchya sharireshu danshitaste parantapah
30.25
तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाः
विराटमन्वयुः पश्चात्सहिताः कुरुपुंगवाः
चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः
Tarasvinashchhannarupah sarve yuddhavisharadah
Viratamanvayuh pashchatsahitah kurupungavah
Chatvaro bhratarah shurah pandavah satyavikramah
30.26
भीमाश्च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः
क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहायनाः
Bhimashcha mattamatangah prabhinnakaratamukhah
Ksharanta iva jimutah sudantah shashtihayanah
30.27
स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर्हस्तिसादिभिः
राजानमन्वयुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः
Svarudha yuddhakushalaih shikshitairhastisadibhih
Rajanamanvayuh pashchachchalanta iva parvatah
30.28
विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुयायिनाम्
अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च
षष्टिश्चाश्वसहस्राणि मत्स्यानामभिनिर्ययुः
Visharadanam vashyanam hrishtanam chanuyayinam
Ashtau rathasahasrani dasha nagashatani cha
Shashtishchashvasahasrani matsyanamabhiniryayuh
30.29
तदनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ
संप्रयातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम्
Tadanikam viratasya shushubhe bharatarshabha
Samprayatam maharaja ninishantam gavam padam
30.30
तद्बलाग्र्यं विराटस्य संप्रस्थितमशोभत
दृढायुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसंकुलम्
Tadbalagryam viratasya samprasthitamashobhata
Dridhayudhajanakirnam gajashvarathasankulam