UtshovChapter 68
68.1
बृहदश्व उवाच
अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः
प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत्
Brihadashva uvacha
Atha dirghasya kalasya parnado nama vai dvijah
Pratyetya nagaram bhaimimidam vachanamabravit
68.2
नैषधं मृगयानेन दमयन्ति दिवानिशम्
अयोध्यां नगरीं गत्वा भाङ्गस्वरिरुपस्थितः
Naishadham mrigayanena damayanti divanisham
Ayodhyam nagarim gatva bhangasvarirupasthitah
68.3
श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने
ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि
Shravitashcha maya vakyam tvadiyam sa mahajane
Rituparno mahabhago yathoktam varavarnini
68.4
तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः
न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयासकृत्
Tachchhrutva nabravitkinchidrituparno naradhipah
Na cha parishadah kashchidbhashyamano mayasakrit
68.5
अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत्
ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः
Anugyatam tu mam ragya vijane kashchidabravit
Rituparnasya purusho bahuko nama namatah
68.6
सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः
शीघ्रयाने सुकुशलो मृष्टकर्ता च भोजने
Sutastasya narendrasya virupo hrasvabahukah
Shighrayane sukushalo mrishtakarta cha bhojane
68.7
स विनिःश्वस्य बहुशो रुदित्वा च मुहुर्मुहुः
कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत
Sa vinihshvasya bahusho ruditva cha muhurmuhuh
Kushalam chaiva mam prishtva pashchadidamabhashata
68.8
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः
आत्मानमात्मना सत्यो जितस्वर्गा न संशयः
रहिता भर्तृभिश्चैव न क्रुध्यन्ति कदाचन
Vaishamyamapi samprapta gopayanti kulastriyah
Atmanamatmana satyo jitasvarga na sanshayah
Rahita bhartribhishchaiva na krudhyanti kadachana
68.9
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति
Vishamasthena mudhena paribhrashtasukhena cha
Yatsa tena parityakta tatra na kroddhumarhati
68.10
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति
Pranayatram pariprepsoh shakunairhritavasasah
Adhibhirdahyamanasya shyama na kroddhumarhati
68.11
सत्कृतासत्कृता वापि पतिं दृष्ट्वा तथागतम्
भ्रष्टराज्यं श्रिया हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति
Satkritasatkrita vapi patim drishtva tathagatam
Bhrashtarajyam shriya hinam shyama na kroddhumarhati
68.12
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः
श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदय
Tasya tadvachanam shrutva tvaritohamihagatah
Shrutva pramanam bhavati ragyashchaiva nivedaya
68.13
एतच्छ्रुत्वाश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशां पते
दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभाषत
Etachchhrutvashrupurnakshi parnadasya visham pate
Damayanti rahobhyetya mataram pratyabhashata
68.14
अयमर्थो न संवेद्यो भीमे मातः कथंचन
त्वत्संनिधौ समादेक्ष्ये सुदेवं द्विजसत्तमम्
Ayamartho na sanvedyo bhime matah kathanchana
Tvatsannidhau samadekshye sudevam dvijasattamam
68.15
यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम्
तथा त्वया प्रयत्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि
Yatha na nripatirbhimah pratipadyeta me matam
Tatha tvaya prayattavyam mama chetpriyamichchhasi
68.16
यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान्
तेनैव मङ्गलेनाशु सुदेवो यातु माचिरम्
समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः
Yatha chaham samanita sudevenashu bandhavan
Tenaiva mangalenashu sudevo yatu machiram
Samanetum nalam matarayodhyam nagarimitah
68.17
विश्रान्तं च ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम्
अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी
Vishrantam cha tatah pashchatparnadam dvijasattamam
Archayamasa vaidarbhi dhanenativa bhamini
68.18
नले चेहागते विप्र भूयो दास्यामि ते वसु
त्वया हि मे बहु कृतं यथा नान्यः करिष्यति
यद्भर्त्राहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम
Nale chehagate vipra bhuyo dasyami te vasu
Tvaya hi me bahu kritam yatha nanyah karishyati
Yadbhartraham sameshyami shighrameva dvijottama
68.19
एवमुक्तोऽर्चयित्वा तामाशीर्वादैः सुमङ्गलैः
गृहानुपययौ चापि कृतार्थः स महामनाः
Evamuktorchayitva tamashirvadaih sumangalaih
Grihanupayayau chapi kritarthah sa mahamanah
68.20
ततश्चानाय्य तं विप्रं दमयन्ती युधिष्ठिर
अब्रवीत्संनिधौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता
Tatashchanayya tam vipram damayanti yudhishthira
Abravitsannidhau maturduhkhashokasamanvita
68.21
गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम्
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती
आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम्
Gatva sudeva nagarimayodhyavasinam nripam
Rituparnam vacho bruhi patimanyam chikirshati
Asthasyati punarbhaimi damayanti svayanvaram
68.22
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः
यथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति
Tatra gachchhanti rajano rajaputrashcha sarvashah
Yatha cha ganitah kalah shvobhute sa bhavishyati
68.23
यदि संभावनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम
सूर्योदये द्वितीयं सा भर्तारं वरयिष्यति
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोऽपि वा
Yadi sambhavaniyam te gachchha shighramarindama
Suryodaye dvitiyam sa bhartaram varayishyati
Na hi sa gyayate viro nalo jivanmritopi va
68.24
एवं तया यथोक्तं वै गत्वा राजानमब्रवीत्
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा
Evam taya yathoktam vai gatva rajanamabravit
Rituparnam maharaja sudevo brahmanastada