UtshovChapter 42
42.1
वैशंपायन उवाच
तस्य संपश्यतस्त्वेव पिनाकी वृषभध्वजः
जगामादर्शनं भानुर्लोकस्येवास्तमेयिवान्
Vaishampayana uvacha
Tasya sampashyatastveva pinaki vrishabhadhvajah
Jagamadarshanam bhanurlokasyevastameyivan
42.2
ततोऽर्जुनः परं चक्रे विस्मयं परवीरहा
मया साक्षान्महादेवो दृष्ट इत्येव भारत
Tatorjunah param chakre vismayam paraviraha
Maya sakshanmahadevo drishta ityeva bharata
42.3
धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मया त्र्यम्बको हरः
पिनाकी वरदो रूपी दृष्टः स्पृष्टश्च पाणिना
Dhanyosmyanugrihitosmi yanmaya tryambako harah
Pinaki varado rupi drishtah sprishtashcha panina
42.4
कृतार्थं चावगच्छामि परमात्मानमात्मना
शत्रूंश्च विजितान्सर्वान्निर्वृत्तं च प्रयोजनम्
Kritartham chavagachchhami paramatmanamatmana
Shatrunshcha vijitansarvannirvrittam cha prayojanam
42.5
ततो वैडूर्यवर्णाभो भासयन्सर्वतो दिशः
यादोगणवृतः श्रीमानाजगाम जलेश्वरः
Tato vaiduryavarnabho bhasayansarvato dishah
Yadoganavritah shrimanajagama jaleshvarah
42.6
नागैर्नदैर्नदीभिश्च दैत्यैः साध्यैश्च दैवतैः
वरुणो यादसां भर्ता वशी तं देशमागमत्
Nagairnadairnadibhishcha daityaih sadhyaishcha daivataih
Varuno yadasam bharta vashi tam deshamagamat
42.7
अथ जाम्बूनदवपुर्विमानेन महार्चिषा
कुबेरः समनुप्राप्तो यक्षैरनुगतः प्रभुः
Atha jambunadavapurvimanena maharchisha
Kuberah samanuprapto yakshairanugatah prabhuh
42.8
विद्योतयन्निवाकाशमद्भुतोपमदर्शनः
धनानामीश्वरः श्रीमानर्जुनं द्रष्टुमागतः
Vidyotayannivakashamadbhutopamadarshanah
Dhananamishvarah shrimanarjunam drashtumagatah
42.9
तथा लोकान्तकृच्छ्रीमान्यमः साक्षात्प्रतापवान्
मूर्त्यमूर्तिधरैः सार्धं पितृभिर्लोकभावनैः
Tatha lokantakrichchhrimanyamah sakshatpratapavan
Murtyamurtidharaih sardham pitribhirlokabhavanaih
42.10
दण्डपाणिरचिन्त्यात्मा सर्वभूतविनाशकृत्
वैवस्वतो धर्मराजो विमानेनावभासयन्
Dandapanirachintyatma sarvabhutavinashakrit
Vaivasvato dharmarajo vimanenavabhasayan
42.11
त्रीँल्लोकान्गुह्यकांश्चैव गन्धर्वांश्च सपन्नगान्
द्वितीय इव मार्तण्डो युगान्ते समुपस्थिते
Trinllokanguhyakanshchaiva gandharvanshcha sapannagan
Dvitiya iva martando yugante samupasthite
42.12
भानुमन्ति विचित्राणि शिखराणि महागिरेः
समास्थायार्जुनं तत्र ददृशुस्तपसान्वितम्
Bhanumanti vichitrani shikharani mahagireh
Samasthayarjunam tatra dadrishustapasanvitam
42.13
ततो मुहूर्ताद्भगवानैरावतशिरोगतः
आजगाम सहेन्द्राण्या शक्रः सुरगणैर्वृतः
Tato muhurtadbhagavanairavatashirogatah
Ajagama sahendranya shakrah suraganairvritah
42.14
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि
शुशुभे तारकाराजः सितमभ्रमिवास्थितः
Pandurenatapatrena dhriyamanena murdhani
Shushubhe tarakarajah sitamabhramivasthitah
42.15
संस्तूयमानो गन्धर्वैरृषिभिश्च तपोधनैः
शृङ्गं गिरेः समासाद्य तस्थौ सूर्य इवोदितः
Sanstuyamano gandharvairrishibhishcha tapodhanaih
Shringam gireh samasadya tasthau surya ivoditah
42.16
अथ मेघस्वनो धीमान्व्याजहार शुभां गिरम्
यमः परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशमास्थितः
Atha meghasvano dhimanvyajahara shubham giram
Yamah paramadharmagyo dakshinam dishamasthitah
42.17
अर्जुनार्जुन पश्यास्माँल्लोकपालान्समागतान्
दृष्टिं ते वितरामोऽद्य भवानर्हो हि दर्शनम्
Arjunarjuna pashyasmanllokapalansamagatan
Drishtim te vitaramodya bhavanarho hi darshanam
42.18
पूर्वर्षिरमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः
नियोगाद्ब्रह्मणस्तात मर्त्यतां समुपागतः
त्वं वासवसमुद्भूतो महावीर्यपराक्रमः
Purvarshiramitatma tvam naro nama mahabalah
Niyogadbrahmanastata martyatam samupagatah
Tvam vasavasamudbhuto mahaviryaparakramah
42.19
क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम्
दानवाश्च महावीर्या ये मनुष्यत्वमागताः
निवातकवचाश्चैव संसाध्याः कुरुनन्दन
Kshatram chagnisamasparsham bharadvajena rakshitam
Danavashcha mahavirya ye manushyatvamagatah
Nivatakavachashchaiva sansadhyah kurunandana
42.20
पितुर्ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः
कर्णः स सुमहावीर्यस्त्वया वध्यो धनंजय
Piturmamansho devasya sarvalokapratapinah
Karnah sa sumahaviryastvaya vadhyo dhananjaya
42.21
अंशाश्च क्षितिसंप्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम्
तया निपातिता युद्धे स्वकर्मफलनिर्जिताम्
गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वमरिकर्शन
Anshashcha kshitisamprapta devagandharvarakshasam
Taya nipatita yuddhe svakarmaphalanirjitam
Gatim prapsyanti kaunteya yathasvamarikarshana
42.22
अक्षया तव कीर्तिश्च लोके स्थास्यति फल्गुन
त्वया साक्षान्महादेवस्तोषितो हि महामृधे
लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह
Akshaya tava kirtishcha loke sthasyati phalguna
Tvaya sakshanmahadevastoshito hi mahamridhe
Laghvi vasumati chapi kartavya vishnuna saha
42.23
गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डमप्रतिवारणम्
अनेनास्त्रेण सुमहत्त्वं हि कर्म करिष्यसि
Grihanastram mahabaho dandamaprativaranam
Anenastrena sumahattvam hi karma karishyasi
42.24
प्रतिजग्राह तत्पार्थो विधिवत्कुरुनन्दनः
समन्त्रं सोपचारं च समोक्षं सनिवर्तनम्
Pratijagraha tatpartho vidhivatkurunandanah
Samantram sopacharam cha samoksham sanivartanam
42.25
ततो जलधरश्यामो वरुणो यादसां पतिः
पश्चिमां दिशमास्थाय गिरमुच्चारयन्प्रभुः
Tato jaladharashyamo varuno yadasam patih
Pashchimam dishamasthaya giramuchcharayanprabhuh
42.26
पार्थ क्षत्रियमुख्यस्त्वं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः
पश्य मां पृथुताम्राक्ष वरुणोऽस्मि जलेश्वरः
Partha kshatriyamukhyastvam kshatradharme vyavasthitah
Pashya mam prithutamraksha varunosmi jaleshvarah
42.27
मया समुद्यतान्पाशान्वारुणाननिवारणान्
प्रतिगृह्णीष्व कौन्तेय सरहस्यनिवर्तनान्
Maya samudyatanpashanvarunananivaranan
Pratigrihnishva kaunteya sarahasyanivartanan
42.28
एभिस्तदा मया वीर संग्रामे तारकामये
दैतेयानां सहस्राणि संयतानि महात्मनाम्
Ebhistada maya vira sangrame tarakamaye
Daiteyanam sahasrani sanyatani mahatmanam
42.29
तस्मादिमान्महासत्त्व मत्प्रसादात्समुत्थितान्
गृहाण न हि ते मुच्येदन्तकोऽप्याततायिनः
Tasmadimanmahasattva matprasadatsamutthitan
Grihana na hi te muchyedantakopyatatayinah
42.30
अनेन त्वं यदास्त्रेण संग्रामे विचरिष्यसि
तदा निःक्षत्रिया भूमिर्भविष्यति न संशयः
Anena tvam yadastrena sangrame vicharishyasi
Tada nihkshatriya bhumirbhavishyati na sanshayah
42.31
ततः कैलासनिलयो धनाध्यक्षोऽभ्यभाषत
दत्तेष्वस्त्रेषु दिव्येषु वरुणेन यमेन च
Tatah kailasanilayo dhanadhyakshobhyabhashata
Datteshvastreshu divyeshu varunena yamena cha
42.32
सव्यसाचिन्महाबाहो पूर्वदेव सनातन
सहास्माभिर्भवाञ्श्रान्तः पुराकल्पेषु नित्यशः
Savyasachinmahabaho purvadeva sanatana
Sahasmabhirbhavanshrantah purakalpeshu nityashah
42.33
मत्तोऽपि त्वं गृहाणास्त्रमन्तर्धानं प्रियं मम
ओजस्तेजोद्युतिहरं प्रस्वापनमरातिहन्
Mattopi tvam grihanastramantardhanam priyam mama
Ojastejodyutiharam prasvapanamaratihan
42.34
ततोऽर्जुनो महाबाहुर्विधिवत्कुरुनन्दनः
कौबेरमपि जग्राह दिव्यमस्त्रं महाबलः
Tatorjuno mahabahurvidhivatkurunandanah
Kauberamapi jagraha divyamastram mahabalah
42.35
ततोऽब्रवीद्देवराजः पार्थमक्लिष्टकारिणम्
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा मेघदुन्दुभिनिस्वनः
Tatobraviddevarajah parthamaklishtakarinam
Santvayanshlakshnaya vacha meghadundubhinisvanah
42.36
कुन्तीमातर्महाबाहो त्वमीशानः पुरातनः
परां सिद्धिमनुप्राप्तः साक्षाद्देवगतिं गतः
Kuntimatarmahabaho tvamishanah puratanah
Param siddhimanupraptah sakshaddevagatim gatah
42.37
देवकार्यं हि सुमहत्त्वया कार्यमरिंदम
आरोढव्यस्त्वया स्वर्गः सज्जीभव महाद्युते
Devakaryam hi sumahattvaya karyamarindama
Arodhavyastvaya svargah sajjibhava mahadyute
42.38
रथो मातलिसंयुक्त आगन्ता त्वत्कृते महीम्
तत्र तेऽहं प्रदास्यामि दिव्यान्यस्त्राणि कौरव
Ratho matalisanyukta aganta tvatkrite mahim
Tatra teham pradasyami divyanyastrani kaurava
42.39
तान्दृष्ट्वा लोकपालांस्तु समेतान्गिरिमूर्धनि
जगाम विस्मयं धीमान्कुन्तीपुत्रो धनंजयः
Tandrishtva lokapalanstu sametangirimurdhani
Jagama vismayam dhimankuntiputro dhananjayah
42.40
ततोऽर्जुनो महातेजा लोकपालान्समागतान्
पूजयामास विधिवद्वाग्भिरद्भिः फलैरपि
Tatorjuno mahateja lokapalansamagatan
Pujayamasa vidhivadvagbhiradbhih phalairapi
42.41
ततः प्रतिययुर्देवाः प्रतिपूज्य धनंजयम्
यथागतेन विबुधाः सर्वे काममनोजवाः
Tatah pratiyayurdevah pratipujya dhananjayam
Yathagatena vibudhah sarve kamamanojavah
42.42
ततोऽर्जुनो मुदं लेभे लब्धास्त्रः पुरुषर्षभः
कृतार्थमिव चात्मानं स मेने पूर्णमानसः
Tatorjuno mudam lebhe labdhastrah purusharshabhah
Kritarthamiva chatmanam sa mene purnamanasah