UtshovChapter 296
296.1
युधिष्ठिर उवाच
नापदामस्ति मर्यादा न निमित्तं न कारणम्
धर्मस्तु विभजत्यत्र उभयोः पुण्यपापयोः
Yudhishthira uvacha
Napadamasti maryada na nimittam na karanam
Dharmastu vibhajatyatra ubhayoh punyapapayoh
296.2
भीम उवाच
प्रातिकाम्यनयत्कृष्णां सभायां प्रेष्यवत्तदा
न मया निहतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
Bhima uvacha
Pratikamyanayatkrishnam sabhayam preshyavattada
Na maya nihatastatra tena praptah sma sanshayam
296.3
अर्जुन उवाच
वाचस्तीक्ष्णास्थिभेदिन्यः सूतपुत्रेण भाषिताः
अतितीक्ष्णा मया क्षान्तास्तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
Arjuna uvacha
Vachastikshnasthibhedinyah sutaputrena bhashitah
Atitikshna maya kshantastena praptah sma sanshayam
296.4
सहदेव उवाच
शकुनिस्त्वां यदाजैषीदक्षद्यूतेन भारत
स मया न हतस्तत्र तेन प्राप्ताः स्म संशयम्
Sahadeva uvacha
Shakunistvam yadajaishidakshadyutena bharata
Sa maya na hatastatra tena praptah sma sanshayam
296.5
वैशंपायन उवाच
ततो युधिष्ठिरो राजा नकुलं वाक्यमब्रवीत्
आरुह्य वृक्षं माद्रेय निरीक्षस्व दिशो दश
Vaishampayana uvacha
Tato yudhishthiro raja nakulam vakyamabravit
Aruhya vriksham madreya nirikshasva disho dasha
296.6
पानीयमन्तिके पश्य वृक्षान्वाप्युदकाश्रयान्
इमे हि भ्रातरः श्रान्तास्तव तात पिपासिताः
Paniyamantike pashya vrikshanvapyudakashrayan
Ime hi bhratarah shrantastava tata pipasitah
296.7
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा शीघ्रमारुह्य पादपम्
अब्रवीद्भ्रातरं ज्येष्ठमभिवीक्ष्य समन्ततः
Nakulastu tathetyuktva shighramaruhya padapam
Abravidbhrataram jyeshthamabhivikshya samantatah
296.8
पश्यामि बहुलान्राजन्वृक्षानुदकसंश्रयान्
सारसानां च निर्ह्रादमत्रोदकमसंशयम्
Pashyami bahulanrajanvrikshanudakasanshrayan
Sarasanam cha nirhradamatrodakamasanshayam
296.9
ततोऽब्रवीत्सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
गच्छ सौम्य ततः शीघ्रं तूर्णं पानीयमानय
Tatobravitsatyadhritih kuntiputro yudhishthirah
Gachchha saumya tatah shighram turnam paniyamanaya
296.10
नकुलस्तु तथेत्युक्त्वा भ्रातुर्ज्येष्ठस्य शासनात्
प्राद्रवद्यत्र पानीयं शीघ्रं चैवान्वपद्यत
Nakulastu tathetyuktva bhraturjyeshthasya shasanat
Pradravadyatra paniyam shighram chaivanvapadyata
296.11
स दृष्ट्वा विमलं तोयं सारसैः परिवारितम्
पातुकामस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे
Sa drishtva vimalam toyam sarasaih parivaritam
Patukamastato vachamantarikshatsa shushruve
296.12
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नानुक्त्वा तु माद्रेय ततः पिब हरस्व च
Ma tata sahasam karshirmama purvaparigrahah
Prashnanuktva tu madreya tatah piba harasva cha
296.13
अनादृत्य तु तद्वाक्यं नकुलः सुपिपासितः
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह
Anadritya tu tadvakyam nakulah supipasitah
Apibachchhitalam toyam pitva cha nipapata ha
296.14
चिरायमाणे नकुले कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
अब्रवीद्भ्रातरं वीरं सहदेवमरिंदमम्
Chirayamane nakule kuntiputro yudhishthirah
Abravidbhrataram viram sahadevamarindamam
296.15
भ्राता चिरायते तात सहदेव तवाग्रजः
तं चैवानय सोदर्यं पानीयं च त्वमानय
Bhrata chirayate tata sahadeva tavagrajah
Tam chaivanaya sodaryam paniyam cha tvamanaya
296.16
सहदेवस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत
ददर्श च हतं भूमौ भ्रातरं नकुलं तदा
Sahadevastathetyuktva tam disham pratyapadyata
Dadarsha cha hatam bhumau bhrataram nakulam tada
296.17
भ्रातृशोकाभिसंतप्तस्तृषया च प्रपीडितः
अभिदुद्राव पानीयं ततो वागभ्यभाषत
Bhratrishokabhisantaptastrishaya cha prapiditah
Abhidudrava paniyam tato vagabhyabhashata
296.18
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नानुक्त्वा यथाकामं ततः पिब हरस्व च
Ma tata sahasam karshirmama purvaparigrahah
Prashnanuktva yathakamam tatah piba harasva cha
296.19
अनादृत्य तु तद्वाक्यं सहदेवः पिपासितः
अपिबच्छीतलं तोयं पीत्वा च निपपात ह
Anadritya tu tadvakyam sahadevah pipasitah
Apibachchhitalam toyam pitva cha nipapata ha
296.20
अथाब्रवीत्स विजयं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
भ्रातरौ ते चिरगतौ बीभत्सो शत्रुकर्शन
तौ चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय
Athabravitsa vijayam kuntiputro yudhishthirah
Bhratarau te chiragatau bibhatso shatrukarshana
Tau chaivanaya bhadram te paniyam cha tvamanaya
296.21
एवमुक्तो गुडाकेशः प्रगृह्य सशरं धनुः
आमुक्तखड्गो मेधावी तत्सरः प्रत्यपद्यत
Evamukto gudakeshah pragrihya sasharam dhanuh
Amuktakhadgo medhavi tatsarah pratyapadyata
296.22
यतः पुरुषशार्दूलौ पानीयहरणे गतौ
तौ ददर्श हतौ तत्र भ्रातरौ श्वेतवाहनः
Yatah purushashardulau paniyaharane gatau
Tau dadarsha hatau tatra bhratarau shvetavahanah
296.23
प्रसुप्ताविव तौ दृष्ट्वा नरसिंहः सुदुःखितः
धनुरुद्यम्य कौन्तेयो व्यलोकयत तद्वनम्
Prasuptaviva tau drishtva narasinhah suduhkhitah
Dhanurudyamya kaunteyo vyalokayata tadvanam
296.24
नापश्यत्तत्र किंचित्स भूतं तस्मिन्महावने
सव्यसाची ततः श्रान्तः पानीयं सोऽभ्यधावत
Napashyattatra kinchitsa bhutam tasminmahavane
Savyasachi tatah shrantah paniyam sobhyadhavata
296.25
अभिधावंस्ततो वाचमन्तरिक्षात्स शुश्रुवे
किमासीदसि पानीयं नैतच्छक्यं बलात्त्वया
Abhidhavanstato vachamantarikshatsa shushruve
Kimasidasi paniyam naitachchhakyam balattvaya
296.26
कौन्तेय यदि वै प्रश्नान्मयोक्तान्प्रतिपत्स्यसे
ततः पास्यसि पानीयं हरिष्यसि च भारत
Kaunteya yadi vai prashnanmayoktanpratipatsyase
Tatah pasyasi paniyam harishyasi cha bharata
296.27
वारितस्त्वब्रवीत्पार्थो दृश्यमानो निवारय
यावद्बाणैर्विनिर्भिन्नः पुनर्नैवं वदिष्यसि
Varitastvabravitpartho drishyamano nivaraya
Yavadbanairvinirbhinnah punarnaivam vadishyasi
296.28
एवमुक्त्वा ततः पार्थः शरैरस्त्रानुमन्त्रितैः
ववर्ष तां दिशं कृत्स्नां शब्दवेधं च दर्शयन्
Evamuktva tatah parthah sharairastranumantritaih
Vavarsha tam disham kritsnam shabdavedham cha darshayan
296.29
कर्णिनालीकनाराचानुत्सृजन्भरतर्षभ
अनेकैरिषुसंघातैरन्तरिक्षं ववर्ष ह
Karninalikanarachanutsrijanbharatarshabha
Anekairishusanghatairantariksham vavarsha ha
296.30
यक्ष उवाच
किं विघातेन ते पार्थ प्रश्नानुक्त्वा ततः पिब
अनुक्त्वा तु ततः प्रश्नान्पीत्वैव न भविष्यसि
Yaksha uvacha
Kim vighatena te partha prashnanuktva tatah piba
Anuktva tu tatah prashnanpitvaiva na bhavishyasi
296.31
वैशंपायन उवाच
स त्वमोघानिषून्मुक्त्वा तृष्णयाभिप्रपीडितः
अविज्ञायैव तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह
Vaishampayana uvacha
Sa tvamoghanishunmuktva trishnayabhiprapiditah
Avigyayaiva tanprashnanpitvaiva nipapata ha
296.32
अथाब्रवीद्भीमसेनं कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
नकुलः सहदेवश्च बीभत्सुश्चापराजितः
Athabravidbhimasenam kuntiputro yudhishthirah
Nakulah sahadevashcha bibhatsushchaparajitah
296.33
चिरं गतास्तोयहेतोर्न चागच्छन्ति भारत
तांश्चैवानय भद्रं ते पानीयं च त्वमानय
Chiram gatastoyahetorna chagachchhanti bharata
Tanshchaivanaya bhadram te paniyam cha tvamanaya
296.34
भीमसेनस्तथेत्युक्त्वा तां दिशं प्रत्यपद्यत
यत्र ते पुरुषव्याघ्रा भ्रातरोऽस्य निपातिताः
Bhimasenastathetyuktva tam disham pratyapadyata
Yatra te purushavyaghra bhratarosya nipatitah
296.35
तान्दृष्ट्वा दुःखितो भीमस्तृषया च प्रपीडितः
अमन्यत महाबाहुः कर्म तद्यक्षरक्षसाम्
स चिन्तयामास तदा योद्धव्यं ध्रुवमद्य मे
Tandrishtva duhkhito bhimastrishaya cha prapiditah
Amanyata mahabahuh karma tadyaksharakshasam
Sa chintayamasa tada yoddhavyam dhruvamadya me
296.36
पास्यामि तावत्पानीयमिति पार्थो वृकोदरः
ततोऽभ्यधावत्पानीयं पिपासुः पुरुषर्षभः
Pasyami tavatpaniyamiti partho vrikodarah
Tatobhyadhavatpaniyam pipasuh purusharshabhah
296.37
यक्ष उवाच
मा तात साहसं कार्षीर्मम पूर्वपरिग्रहः
प्रश्नानुक्त्वा तु कौन्तेय ततः पिब हरस्व च
Yaksha uvacha
Ma tata sahasam karshirmama purvaparigrahah
Prashnanuktva tu kaunteya tatah piba harasva cha
296.38
वैशंपायन उवाच
एवमुक्तस्ततो भीमो यक्षेणामिततेजसा
अविज्ञायैव तान्प्रश्नान्पीत्वैव निपपात ह
Vaishampayana uvacha
Evamuktastato bhimo yakshenamitatejasa
Avigyayaiva tanprashnanpitvaiva nipapata ha
296.39
ततः कुन्तीसुतो राजा विचिन्त्य पुरुषर्षभः
समुत्थाय महाबाहुर्दह्यमानेन चेतसा
Tatah kuntisuto raja vichintya purusharshabhah
Samutthaya mahabahurdahyamanena chetasa
296.40
अपेतजननिर्घोषं प्रविवेश महावनम्
रुरुभिश्च वराहैश्च पक्षिभिश्च निषेवितम्
Apetajananirghosham pravivesha mahavanam
Rurubhishcha varahaishcha pakshibhishcha nishevitam
296.41
नीलभास्वरवर्णैश्च पादपैरुपशोभितम्
भ्रमरैरुपगीतं च पक्षिभिश्च महायशाः
Nilabhasvaravarnaishcha padapairupashobhitam
Bhramarairupagitam cha pakshibhishcha mahayashah
296.42
स गच्छन्कानने तस्मिन्हेमजालपरिष्कृतम्
ददर्श तत्सरः श्रीमान्विश्वकर्मकृतं यथा
Sa gachchhankanane tasminhemajalaparishkritam
Dadarsha tatsarah shrimanvishvakarmakritam yatha
296.43
उपेतं नलिनीजालैः सिन्धुवारैश्च वेतसैः
केतकैः करवीरैश्च पिप्पलैश्चैव संवृतम्
श्रमार्तस्तदुपागम्य सरो दृष्ट्वाथ विस्मितः
Upetam nalinijalaih sindhuvaraishcha vetasaih
Ketakaih karaviraishcha pippalaishchaiva sanvritam
Shramartastadupagamya saro drishtvatha vismitah