UtshovChapter 230
230.1
वैशंपायन उवाच
ततस्ते सहिताः सर्वे दुर्योधनमुपागमन्
अब्रुवंश्च महाराज यदूचुः कौरवं प्रति
Vaishampayana uvacha
Tataste sahitah sarve duryodhanamupagaman
Abruvanshcha maharaja yaduchuh kauravam prati
230.2
गन्धर्वैर्वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्रः प्रतापवान्
अमर्षपूर्णः सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत
Gandharvairvarite sainye dhartarashtrah pratapavan
Amarshapurnah sainyani pratyabhashata bharata
230.3
शासतैनानधर्मज्ञान्मम विप्रियकारिणः
यदि प्रक्रीडितो देवैः सर्वैः सह शतक्रतुः
Shasatainanadharmagyanmama vipriyakarinah
Yadi prakridito devaih sarvaih saha shatakratuh
230.4
दुर्योधनवचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबलाः
सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश्चापि सहस्रशः
Duryodhanavachah shrutva dhartarashtra mahabalah
Sarva evabhisannaddha yodhashchapi sahasrashah
230.5
ततः प्रमथ्य गन्धर्वांस्तद्वनं विविशुर्बलात्
सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश
Tatah pramathya gandharvanstadvanam vivishurbalat
Sinhanadena mahata purayanto disho dasha
230.6
ततोऽपरैरवार्यन्त गन्धर्वैः कुरुसैनिकाः
ते वार्यमाणा गन्धर्वैः साम्नैव वसुधाधिप
ताननादृत्य गन्धर्वांस्तद्वनं विविशुर्महत्
Tatoparairavaryanta gandharvaih kurusainikah
Te varyamana gandharvaih samnaiva vasudhadhipa
Tananadritya gandharvanstadvanam vivishurmahat
230.7
यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्राः सराजकाः
ततस्ते खेचराः सर्वे चित्रसेने न्यवेदयन्
Yada vacha na tishthanti dhartarashtrah sarajakah
Tataste khecharah sarve chitrasene nyavedayan
230.8
गन्धर्वराजस्तान्सर्वानब्रवीत्कौरवान्प्रति
अनार्याञ्शासतेत्येवं चित्रसेनोऽत्यमर्षणः
Gandharvarajastansarvanabravitkauravanprati
Anaryanshasatetyevam chitrasenotyamarshanah
230.9
अनुज्ञातास्तु गन्धर्वाश्चित्रसेनेन भारत
प्रगृहीतायुधाः सर्वे धार्तराष्ट्रानभिद्रवन्
Anugyatastu gandharvashchitrasenena bharata
Pragrihitayudhah sarve dhartarashtranabhidravan
230.10
तान्दृष्ट्वा पततः शीघ्रान्गन्धर्वानुद्यतायुधान्
सर्वे ते प्राद्रवन्संख्ये धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः
Tandrishtva patatah shighrangandharvanudyatayudhan
Sarve te pradravansankhye dhartarashtrasya pashyatah
230.11
तान्दृष्ट्वा द्रवतः सर्वान्धार्तराष्ट्रान्पराङ्मुखान्
वैकर्तनस्तदा वीरो नासीत्तत्र पराङ्मुखः
Tandrishtva dravatah sarvandhartarashtranparanmukhan
Vaikartanastada viro nasittatra paranmukhah
230.12
आपतन्तीं तु संप्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम्
महता शरवर्षेण राधेयः प्रत्यवारयत्
Apatantim tu samprekshya gandharvanam mahachamum
Mahata sharavarshena radheyah pratyavarayat
230.13
क्षुरप्रैर्विशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैस्तथायसैः
गन्धर्वाञ्शतशोऽभ्यघ्नँल्लघुत्वात्सूतनन्दनः
Kshuraprairvishikhairbhallairvatsadantaistathayasaih
Gandharvanshatashobhyaghnanllaghutvatsutanandanah
230.14
पातयन्नुत्तमाङ्गानि गन्धर्वाणां महारथः
क्षणेन व्यधमत्सर्वां चित्रसेनस्य वाहिनीम्
Patayannuttamangani gandharvanam maharathah
Kshanena vyadhamatsarvam chitrasenasya vahinim
230.15
ते वध्यमाना गन्धर्वाः सूतपुत्रेण धीमता
भूय एवाभ्यवर्तन्त शतशोऽथ सहस्रशः
Te vadhyamana gandharvah sutaputrena dhimata
Bhuya evabhyavartanta shatashotha sahasrashah
230.16
गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत
आपतद्भिर्महावेगैश्चित्रसेनस्य सैनिकैः
Gandharvabhuta prithivi kshanena samapadyata
Apatadbhirmahavegaishchitrasenasya sainikaih
230.17
अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः
दुःशासनो विकर्णश्च ये चान्ये धृतराष्ट्रजाः
न्यहनंस्तत्तदा सैन्यं रथैर्गरुडनिस्वनैः
Atha duryodhano raja shakunishchapi saubalah
Duhshasano vikarnashcha ye chanye dhritarashtrajah
Nyahananstattada sainyam rathairgarudanisvanaih
230.18
भूयश्च योधयामासुः कृत्वा कर्णमथाग्रतः
महता रथघोषेण हयचारेण चाप्युत
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान्समवारयन्
Bhuyashcha yodhayamasuh kritva karnamathagratah
Mahata rathaghoshena hayacharena chapyuta
Vaikartanam paripsanto gandharvansamavarayan
230.19
ततः संन्यपतन्सर्वे गन्धर्वाः कौरवैः सह
तदा सुतुमुलं युद्धमभवल्लोमहर्षणम्
Tatah sannyapatansarve gandharvah kauravaih saha
Tada sutumulam yuddhamabhavallomaharshanam
230.20
ततस्ते मृदवोऽभूवन्गन्धर्वाः शरपीडिताः
उच्चुक्रुशुश्च कौरव्या गन्धर्वान्प्रेक्ष्य पीडितान्
Tataste mridavobhuvangandharvah sharapiditah
Uchchukrushushcha kauravya gandharvanprekshya piditan
230.21
गन्धर्वांस्त्रासितान्दृष्ट्वा चित्रसेनोऽत्यमर्षणः
उत्पपातासनात्क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः
Gandharvanstrasitandrishtva chitrasenotyamarshanah
Utpapatasanatkruddho vadhe tesham samahitah
230.22
ततो मायास्त्रमास्थाय युयुधे चित्रमार्गवित्
तयामुह्यन्त कौरव्याश्चित्रसेनस्य मायया
Tato mayastramasthaya yuyudhe chitramargavit
Tayamuhyanta kauravyashchitrasenasya mayaya
230.23
एकैको हि तदा योधो धार्तराष्ट्रस्य भारत
पर्यवर्तत गन्धर्वैर्दशभिर्दशभिः सह
Ekaiko hi tada yodho dhartarashtrasya bharata
Paryavartata gandharvairdashabhirdashabhih saha
230.24
ततः संपीड्यमानास्ते बलेन महता तदा
प्राद्रवन्त रणे भीता यत्र राजा युधिष्ठिरः
Tatah sampidyamanaste balena mahata tada
Pradravanta rane bhita yatra raja yudhishthirah
230.25
भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः
कर्णो वैकर्तनो राजंस्तस्थौ गिरिरिवाचलः
Bhajyamaneshvanikeshu dhartarashtreshu sarvashah
Karno vaikartano rajanstasthau giririvachalah
230.26
दुर्योधनश्च कर्णश्च शकुनिश्चापि सौबलः
गन्धर्वान्योधयां चक्रुः समरे भृशविक्षताः
Duryodhanashcha karnashcha shakunishchapi saubalah
Gandharvanyodhayam chakruh samare bhrishavikshatah
230.27
सर्व एव तु गन्धर्वाः शतशोऽथ सहस्रशः
जिघांसमानाः सहिताः कर्णमभ्यद्रवन्रणे
Sarva eva tu gandharvah shatashotha sahasrashah
Jighansamanah sahitah karnamabhyadravanrane
230.28
असिभिः पट्टिशैः शूलैर्गदाभिश्च महाबलाः
सूतपुत्रं जिघांसन्तः समन्तात्पर्यवारयन्
Asibhih pattishaih shulairgadabhishcha mahabalah
Sutaputram jighansantah samantatparyavarayan
230.29
अन्येऽस्य युगमच्छिन्दन्ध्वजमन्ये न्यपातयन्
ईषामन्ये हयानन्ये सूतमन्ये न्यपातयन्
Anyesya yugamachchhindandhvajamanye nyapatayan
Ishamanye hayananye sutamanye nyapatayan
230.30
अन्ये छत्रं वरूथं च बन्धुरं च तथापरे
गन्धर्वा बहुसाहस्राः खण्डशोऽभ्यहनन्रथम्
Anye chhatram varutham cha bandhuram cha tathapare
Gandharva bahusahasrah khandashobhyahananratham
230.31
ततो रथादवप्लुत्य सूतपुत्रोऽसिचर्मभृत्
विकर्णरथमास्थाय मोक्षायाश्वानचोदयत्
Tato rathadavaplutya sutaputrosicharmabhrit
Vikarnarathamasthaya mokshayashvanachodayat