UtshovChapter 205
205.1
मार्कण्डेय उवाच
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितरावुभौ
पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणमब्रवीत्
Markandeya uvacha
Guru nivedya vipraya tau matapitaravubhau
Punareva sa dharmatma vyadho brahmanamabravit
205.2
प्रवृत्तचक्षुर्जातोऽस्मि संपश्य तपसो बलम्
यदर्थमुक्तोऽसि तया गच्छस्व मिथिलामिति
Pravrittachakshurjatosmi sampashya tapaso balam
Yadarthamuktosi taya gachchhasva mithilamiti
205.3
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया
मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति
Patishushrushaparaya dantaya satyashilaya
Mithilayam vasanvyadhah sa te dharmanpravakshyati
205.4
ब्राह्मण उवाच
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः
Brahmana uvacha
Pativratayah satyayah shiladhyaya yatavrata
Sansmritya vakyam dharmagya gunavanasi me matah
205.5
व्याध उवाच
यत्तदा त्वं द्विजश्रेष्ठ तयोक्तो मां प्रति प्रभो
दृष्टमेतत्तया सम्यगेकपत्न्या न संशयः
Vyadha uvacha
Yattada tvam dvijashreshtha tayokto mam prati prabho
Drishtametattaya samyagekapatnya na sanshayah
205.6
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज
Tvadanugrahabuddhya tu vipraitaddarshitam maya
Vakyam cha shrinu me tata yatte vakshye hitam dvija
205.7
त्वया विनिकृता माता पिता च द्विजसत्तम
अनिसृष्टोऽसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिन्दित
वेदोच्चारणकार्यार्थमयुक्तं तत्त्वया कृतम्
Tvaya vinikrita mata pita cha dvijasattama
Anisrishtosi nishkranto grihattabhyamanindita
Vedochcharanakaryarthamayuktam tattvaya kritam
205.8
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धौ जातौ तपस्विनौ
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वा धर्मोऽत्यगान्महान्
Tava shokena vriddhau tavandhau jatau tapasvinau
Tau prasadayitum gachchha ma tva dharmotyaganmahan
205.9
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय
Tapasvi tvam mahatma cha dharme cha niratah sada
Sarvametadapartham te kshipram tau samprasadaya
205.10
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि
गम्यतामद्य विप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम्
Shraddadhasva mama brahmannanyatha kartumarhasi
Gamyatamadya viprarshe shreyaste kathayamyaham
205.11
ब्राह्मण उवाच
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशयम्
प्रीतोऽस्मि तव धर्मज्ञ साध्वाचार गुणान्वित
Brahmana uvacha
Yadetaduktam bhavata sarvam satyamasanshayam
Pritosmi tava dharmagya sadhvachara gunanvita
205.12
व्याध उवाच
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः
Vyadha uvacha
Daivatapratimo hi tvam yastvam dharmamanuvratah
Puranam shashvatam divyam dushprapamakritatmabhih
205.13
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रं मातापित्रोर्हि पूजनम्
अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन
Atandritah kuru kshipram matapitrorhi pujanam
Atah paramaham dharmam nanyam pashyami kanchana
205.14
ब्राह्मण उवाच
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः
Brahmana uvacha
Ihahamagato dishtya dishtya me sangatam tvaya
Idrisha durlabha loke nara dharmapradarshakah
205.15
एको नरसहस्रेषु धर्मविद्विद्यते न वा
प्रीतोऽस्मि तव सत्येन भद्रं ते पुरुषोत्तम
Eko narasahasreshu dharmavidvidyate na va
Pritosmi tava satyena bhadram te purushottama
205.16
पतमानो हि नरके भवतास्मि समुद्धृतः
भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोऽसि मयानघ
Patamano hi narake bhavatasmi samuddhritah
Bhavitavyamathaivam cha yaddrishtosi mayanagha
205.17
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाहं भवता त्विह
Raja yayatirdauhitraih patitastarito yatha
Sadbhih purushashardula tathaham bhavata tviha
205.18
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव
नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम्
Matapitribhyam shushrusham karishye vachanattava
Nakritatma vedayati dharmadharmavinishchayam
205.19
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता
न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम्
येन कर्मविपाकेन प्राप्तेयं शूद्रता त्वया
Durgyeyah shashvato dharmah shudrayonau hi vartata
Na tvam shudramaham manye bhavitavyam hi karanam
Yena karmavipakena prapteyam shudrata tvaya
205.20
एतदिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन हि महामते
कामया ब्रूहि मे तथ्यं सर्वं त्वं प्रयतात्मवान्
Etadichchhami vigyatum tattvena hi mahamate
Kamaya bruhi me tathyam sarvam tvam prayatatmavan
205.21
व्याध उवाच
अनतिक्रमणीया हि ब्राह्मणा वै द्विजोत्तम
शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ
Vyadha uvacha
Anatikramaniya hi brahmana vai dvijottama
Shrinu sarvamidam vrittam purvadehe mamanagha
205.22
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मज
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः
आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्नवस्थां प्राप्तवानिमाम्
Aham hi brahmanah purvamasam dvijavaratmaja
Vedadhyayi sukushalo vedanganam cha paragah
Atmadoshakritairbrahmannavastham praptavanimam
205.23
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज
Kashchidraja mama sakha dhanurvedaparayanah
Sansargaddhanushi shreshthastatohamabhavam dvija
205.24
एतस्मिन्नेव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः
सहितो योधमुख्यैश्च मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः
ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहूनाश्रमं प्रति
Etasminneva kale tu mrigayam nirgato nripah
Sahito yodhamukhyaishcha mantribhishcha susanvritah
Tatobhyahanmriganstatra subahunashramam prati
205.25
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम
ताडितश्च मुनिस्तेन शरेणानतपर्वणा
Atha kshiptah sharo ghoro mayapi dvijasattama
Taditashcha munistena sharenanataparvana
205.26
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्नुवाच प्रतिनादयन्
नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापमिदं कृतम्
Bhumau nipatito brahmannuvacha pratinadayan
Naparadhyamyaham kinchitkena papamidam kritam
205.27
मन्वानस्तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम्
अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा
तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले
Manvanastam mrigam chaham sampraptah sahasa munim
Apashyam tamrishim viddham sharenanataparvana
Tamugratapasam vipram nishtanantam mahitale
205.28
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः
अजानता कृतमिदं मयेत्यथ तमब्रुवम्
क्षन्तुमर्हसि मे ब्रह्मन्निति चोक्तो मया मुनिः
Akaryakaranachchapi bhrisham me vyathitam manah
Ajanata kritamidam mayetyatha tamabruvam
Kshantumarhasi me brahmanniti chokto maya munih
205.29
ततः प्रत्यब्रवीद्वाक्यमृषिर्मां क्रोधमूर्छितः
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाविति द्विज
Tatah pratyabravidvakyamrishirmam krodhamurchhitah
Vyadhastvam bhavita krura shudrayonaviti dvija