UtshovChapter 199
199.1
मार्कण्डेय उवाच
स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिर
यदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम्
Markandeya uvacha
Sa tu vipramathovacha dharmavyadho yudhishthira
Yadaham hyachare karma ghorametadasanshayam
199.2
विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुराकृतम्
पुराकृतस्य पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम्
दोषस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम्
Vidhistu balavanbrahmandustaram hi purakritam
Purakritasya papasya karmadosho bhavatyayam
Doshasyaitasya vai brahmanvighate yatnavanaham
199.3
विधिना विहिते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत्
निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम
Vidhina vihite purvam nimittam ghatako bhavet
Nimittabhuta hi vayam karmanosya dvijottama
199.4
येषां हतानां मांसानि विक्रीणामो वयं द्विज
तेषामपि भवेद्धर्म उपभोगेन भक्षणात्
देवतातिथिभृत्यानां पितॄणां प्रतिपूजनात्
Yesham hatanam mansani vikrinamo vayam dvija
Teshamapi bhaveddharma upabhogena bhakshanat
Devatatithibhrityanam pitrinam pratipujanat
199.5
ओषध्यो वीरुधश्चापि पशवो मृगपक्षिणः
अन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः
Oshadhyo virudhashchapi pashavo mrigapakshinah
Annadyabhuta lokasya ityapi shruyate shrutih
199.6
आत्ममांसप्रदानेन शिबिरौशीनरो नृपः
स्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम
Atmamansapradanena shibiraushinaro nripah
Svargam sudurlabham praptah kshamavandvijasattama
199.7
राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विज
द्वे सहस्रे तु वध्येते पशूनामन्वहं तदा
Ragyo mahanase purvam rantidevasya vai dvija
Dve sahasre tu vadhyete pashunamanvaham tada
199.8
समांसं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः
अतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तम
चातुर्मास्येषु पशवो वध्यन्त इति नित्यशः
Samansam dadato hyannam rantidevasya nityashah
Atula kirtirabhavannripasya dvijasattama
Chaturmasyeshu pashavo vadhyanta iti nityashah
199.9
अग्नयो मांसकामाश्च इत्यपि श्रूयते श्रुतिः
यज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैः
संस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन्
Agnayo mansakamashcha ityapi shruyate shrutih
Yagyeshu pashavo brahmanvadhyante satatam dvijaih
Sanskritah kila mantraishcha tepi svargamavapnuvan
199.10
यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाभवन्पुरा
भक्ष्यं नैव भवेन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम
Yadi naivagnayo brahmanmansakamabhavanpura
Bhakshyam naiva bhavenmansam kasyachiddvijasattama
199.11
अत्रापि विधिरुक्तश्च मुनिभिर्मांसभक्षणे
देवतानां पितॄणां च भुङ्क्ते दत्त्वा तु यः सदा
यथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्यति भक्षणात्
Atrapi vidhiruktashcha munibhirmansabhakshane
Devatanam pitrinam cha bhunkte dattva tu yah sada
Yathavidhi yathashraddham na sa dushyati bhakshanat
199.12
अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिः
भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः
Amansashi bhavatyevamityapi shruyate shrutih
Bharyam gachchhanbrahmachari ritau bhavati brahmanah
199.13
सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यते
सौदासेन पुरा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विज
शापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते
Satyanrite vinishchitya atrapi vidhiruchyate
Saudasena pura ragya manusha bhakshita dvija
Shapabhibhutena bhrishamatra kim pratibhati te
199.14
स्वधर्म इति कृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तम
पुराकृतमिति ज्ञात्वा जीवाम्येतेन कर्मणा
Svadharma iti kritva tu na tyajami dvijottama
Purakritamiti gyatva jivamyetena karmana
199.15
स्वकर्म त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यते
स्वकर्मनिरतो यस्तु स धर्म इति निश्चयः
Svakarma tyajato brahmannadharma iha drishyate
Svakarmanirato yastu sa dharma iti nishchayah
199.16
पूर्वं हि विहितं कर्म देहिनं न विमुञ्चति
धात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्णये
Purvam hi vihitam karma dehinam na vimunchati
Dhatra vidhirayam drishto bahudha karmanirnaye
199.17
द्रष्टव्यं तु भवेत्प्राज्ञ क्रूरे कर्मणि वर्तता
कथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात्
कर्मणस्तस्य घोरस्य बहुधा निर्णयो भवेत्
Drashtavyam tu bhavetpragya krure karmani vartata
Katham karma shubham kuryam katham muchye parabhavat
Karmanastasya ghorasya bahudha nirnayo bhavet
199.18
दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूषणे तथा
द्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदा
अतिवादातिमानाभ्यां निवृत्तोऽस्मि द्विजोत्तम
Dane cha satyavakye cha gurushushrushane tatha
Dvijatipujane chaham dharme cha niratah sada
Ativadatimanabhyam nivrittosmi dvijottama
199.19
कृषिं साध्विति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृता
कर्षन्तो लाङ्गलैः पुंसो घ्नन्ति भूमिशयान्बहून्
जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्र किं प्रतिभाति ते
Krishim sadhviti manyante tatra hinsa para smrita
Karshanto langalaih punso ghnanti bhumishayanbahun
Jivananyanshcha bahushastatra kim pratibhati te
199.20
धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तम
सर्वाण्येतानि जीवानि तत्र किं प्रतिभाति ते
Dhanyabijani yanyahurvrihyadini dvijottama
Sarvanyetani jivani tatra kim pratibhati te
199.21
अध्याक्रम्य पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति च
वृक्षानथौषधीश्चैव छिन्दन्ति पुरुषा द्विज
Adhyakramya pashunshchapi ghnanti vai bhakshayanti cha
Vrikshanathaushadhishchaiva chhindanti purusha dvija
199.22
जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु च
उदके बहवश्चापि तत्र किं प्रतिभाति ते
Jiva hi bahavo brahmanvriksheshu cha phaleshu cha
Udake bahavashchapi tatra kim pratibhati te
199.23
सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैः
मत्स्या ग्रसन्ते मत्स्यांश्च तत्र किं प्रतिभाति ते
Sarvam vyaptamidam brahmanpranibhih pranijivanaih
Matsya grasante matsyanshcha tatra kim pratibhati te
199.24
सत्त्वैः सत्त्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तम
प्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्र किं प्रतिभाति ते
Sattvaih sattvani jivanti bahudha dvijasattama
Praninonyonyabhakshashcha tatra kim pratibhati te
199.25
चङ्क्रम्यमाणा जीवांश्च धरणीसंश्रितान्बहून्
पद्भ्यां घ्नन्ति नरा विप्र तत्र किं प्रतिभाति ते
Chankramyamana jivanshcha dharanisanshritanbahun
Padbhyam ghnanti nara vipra tatra kim pratibhati te
199.26
उपविष्टाः शयानाश्च घ्नन्ति जीवाननेकशः
ज्ञानविज्ञानवन्तश्च तत्र किं प्रतिभाति ते
Upavishtah shayanashcha ghnanti jivananekashah
Gyanavigyanavantashcha tatra kim pratibhati te
199.27
जीवैर्ग्रस्तमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथा
अविज्ञानाच्च हिंसन्ति तत्र किं प्रतिभाति ते
Jivairgrastamidam sarvamakasham prithivi tatha
Avigyanachcha hinsanti tatra kim pratibhati te
199.28
अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितैः पुरा
के न हिंसन्ति जीवान्वै लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम
बहु संचिन्त्य इह वै नास्ति कश्चिदहिंसकः
Ahinseti yaduktam hi purushairvismitaih pura
Ke na hinsanti jivanvai lokesmindvijasattama
Bahu sanchintya iha vai nasti kashchidahinsakah
199.29
अहिंसायां तु निरता यतयो द्विजसत्तम
कुर्वन्त्येव हि हिंसां ते यत्नादल्पतरा भवेत्
Ahinsayam tu nirata yatayo dvijasattama
Kurvantyeva hi hinsam te yatnadalpatara bhavet
199.30
आलक्ष्याश्चैव पुरुषाः कुले जाता महागुणाः
महाघोराणि कर्माणि कृत्वा लज्जन्ति वै न च
Alakshyashchaiva purushah kule jata mahagunah
Mahaghorani karmani kritva lajjanti vai na cha
199.31
सुहृदः सुहृदोऽन्यांश्च दुर्हृदश्चापि दुर्हृदः
सम्यक्प्रवृत्तान्पुरुषान्न सम्यगनुपश्यतः
Suhridah suhridonyanshcha durhridashchapi durhridah
Samyakpravrittanpurushanna samyaganupashyatah
199.32
समृद्धैश्च न नन्दन्ति बान्धवा बान्धवैरपि
गुरूंश्चैव विनिन्दन्ति मूढाः पण्डितमानिनः
Samriddhaishcha na nandanti bandhava bandhavairapi
Gurunshchaiva vinindanti mudhah panditamaninah
199.33
बहु लोके विपर्यस्तं दृश्यते द्विजसत्तम
धर्मयुक्तमधर्मं च तत्र किं प्रतिभाति ते
Bahu loke viparyastam drishyate dvijasattama
Dharmayuktamadharmam cha tatra kim pratibhati te
199.34
वक्तुं बहुविधं शक्यं धर्माधर्मेषु कर्मसु
स्वकर्मनिरतो यो हि स यशः प्राप्नुयान्महत्
Vaktum bahuvidham shakyam dharmadharmeshu karmasu
Svakarmanirato yo hi sa yashah prapnuyanmahat