UtshovChapter 110
110.1
लोमश उवाच
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते
Lomasha uvacha
Esha devanadi punya kaushiki bharatarshabha
Vishvamitrashramo ramya esha chatra prakashate
110.2
आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः
Ashramashchaiva punyakhyah kashyapasya mahatmanah
Rishyashringah suto yasya tapasvi sanyatendriyah
110.3
तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम्
अनावृष्ट्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा
Tapaso yah prabhavena varshayamasa vasavam
Anavrishtyam bhayadyasya vavarsha balavritraha
110.4
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः
विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत्
Mrigyam jatah sa tejasvi kashyapasya sutah prabhuh
Vishaye lomapadasya yashchakaradbhutam mahat
110.5
निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा
Nivartiteshu sasyeshu yasmai shantam dadau nripah
Lomapado duhitaram savitrim savita yatha
110.6
युधिष्ठिर उवाच
ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजः
विरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः
Yudhishthira uvacha
Rishyashringah katham mrigyamutpannah kashyapatmajah
Viruddhe yonisansarge katham cha tapasa yutah
110.7
किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः
अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा
Kimartham cha bhayachchhakrastasya balasya dhimatah
Anavrishtyam pravrittayam vavarsha balavritraha
110.8
कथंरूपा च शान्ताभूद्राजपुत्री यतव्रता
लोभयामास या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै
Kathanrupa cha shantabhudrajaputri yatavrata
Lobhayamasa ya cheto mrigabhutasya tasya vai
110.9
लोमपादश्च राजर्षिर्यदाश्रूयत धार्मिकः
कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः
Lomapadashcha rajarshiryadashruyata dharmikah
Katham vai vishaye tasya navarshatpakashasanah
110.10
एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम्
वक्तुमर्हसि शुश्रूषोरृश्यशृङ्गस्य चेष्टितम्
Etanme bhagavansarvam vistarena yathatatham
Vaktumarhasi shushrushorrishyashringasya cheshtitam
110.11
लोमश उवाच
विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः
अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः
Lomasha uvacha
Vibhandakasya brahmarshestapasa bhavitatmanah
Amoghaviryasya satah prajapatisamadyuteh
110.12
शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान्
महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंमतः
Shrinu putro yatha jata rishyashringah pratapavan
Mahahrade mahateja balah sthavirasammatah
110.13
महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः
दीर्घकालं परिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमतः
Mahahradam samasadya kashyapastapasi sthitah
Dirghakalam parishranta rishirdevarshisammatah
110.14
तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाप्सरसमुर्वशीम्
अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा
Tasya retah prachaskanda drishtvapsarasamurvashim
Apsupasprishato rajanmrigi tachchapibattada
110.15
सह तोयेन तृषिता सा गर्भिण्यभवन्नृप
अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात्
Saha toyena trishita sa garbhinyabhavannripa
Amoghatvadvidheshchaiva bhavitvaddaivanirmitat
110.16
तस्यां मृग्यां समभवत्तस्य पुत्रो महानृषिः
ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एव व्यवर्धत
Tasyam mrigyam samabhavattasya putro mahanrishih
Rishyashringastaponityo vana eva vyavardhata
110.17
तस्यर्श्यशृङ्गं शिरसि राजन्नासीन्महात्मनः
तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत्
Tasyarshyashringam shirasi rajannasinmahatmanah
Tenarshyashringa ityevam tada sa prathitobhavat
110.18
न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्र मानुषः
तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप
Na tena drishtapurvonyah pituranyatra manushah
Tasmattasya mano nityam brahmacharyebhavannripa
110.19
एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरथस्य वै
लोमपाद इति ख्यातो अङ्गानामीश्वरोऽभवत्
Etasminneva kale tu sakha dasharathasya vai
Lomapada iti khyato anganamishvarobhavat
110.20
तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः
स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा वै जगतीपतिः
Tena kamah krito mithya brahmanebhya iti shrutih
Sa brahmanaih parityaktastada vai jagatipatih
110.21
पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छया
न ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः
Purohitapacharachcha tasya ragyo yadrichchhaya
Na vavarsha sahasrakshastatopidyanta vai prajah
110.22
स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः
प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपतिः
Sa brahmananparyaprichchhattapoyuktanmanishinah
Pravarshane surendrasya samarthanprithivipatih
110.23
कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिदृश्यताम्
तमूचुश्चोदितास्तेन स्वमतानि मनीषिणः
Katham pravarshetparjanya upayah paridrishyatam
Tamuchushchoditastena svamatani manishinah
110.24
तत्र त्वेको मुनिवरस्तं राजानमुवाच ह
कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर
Tatra tveko munivarastam rajanamuvacha ha
Kupitastava rajendra brahmana nishkritim chara
110.25
ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव
वानेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम्
Rishyashringam munisutamanayasva cha parthiva
Vaneyamanabhigyam cha narinamarjave ratam
110.26
स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः
सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नात्र संशयः
Sa chedavataredrajanvishayam te mahatapah
Sadyah pravarshetparjanya iti me natra sanshayah
110.27
एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः
स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु
राजानमागतं दृष्ट्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः
Etachchhrutva vacho rajankritva nishkritimatmanah
Sa gatva punaragachchhatprasanneshu dvijatishu
Rajanamagatam drishtva pratisanjagrihuh prajah
110.28
ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान्
ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये
Tatongapatirahuya sachivanmantrakovidan
Rishyashringagame yatnamakaronmantranishchaye
110.29
सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः
शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञैर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः
Sodhyagachchhadupayam tu tairamatyaih sahachyutah
Shastragyairalamarthagyairnityam cha parinishthitaih
110.30
तत आनाययामास वारमुख्या महीपतिः
वेश्याः सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः
Tata anayayamasa varamukhya mahipatih
Veshyah sarvatra nishnatasta uvacha sa parthivah
110.31
ऋश्यशृङ्गमृषेः पुत्रमानयध्वमुपायतः
लोभयित्वाभिविश्वास्य विषयं मम शोभनाः
Rishyashringamrisheh putramanayadhvamupayatah
Lobhayitvabhivishvasya vishayam mama shobhanah
110.32
ता राजभयभीताश्च शापभीताश्च योषितः
अशक्यमूचुस्तत्कार्यं विवर्णा गतचेतसः
Ta rajabhayabhitashcha shapabhitashcha yoshitah
Ashakyamuchustatkaryam vivarna gatachetasah
110.33
तत्र त्वेका जरद्योषा राजानमिदमब्रवीत्
प्रयतिष्ये महाराज तमानेतुं तपोधनम्
Tatra tveka jaradyosha rajanamidamabravit
Prayatishye maharaja tamanetum tapodhanam
110.34
अभिप्रेतांस्तु मे कामान्समनुज्ञातुमर्हसि
ततः शक्ष्ये लोभयितुमृश्यशृङ्गमृषेः सुतम्
Abhipretanstu me kamansamanugyatumarhasi
Tatah shakshye lobhayitumrishyashringamrisheh sutam
110.35
तस्याः सर्वमभिप्रायमन्वजानात्स पार्थिवः
धनं च प्रददौ भूरि रत्नानि विविधानि च
Tasyah sarvamabhiprayamanvajanatsa parthivah
Dhanam cha pradadau bhuri ratnani vividhani cha
110.36
ततो रूपेण संपन्ना वयसा च महीपते
स्त्रिय आदाय काश्चित्सा जगाम वनमञ्जसा
Tato rupena sampanna vayasa cha mahipate
Striya adaya kashchitsa jagama vanamanjasa