UtshovChapter 72
72.1
वैशंपायन उवाच
वनं गतेषु पार्थेषु निर्जितेषु दुरोदरे
धृतराष्ट्रं महाराज तदा चिन्ता समाविशत्
Vaishampayana uvacha
Vanam gateshu partheshu nirjiteshu durodare
Dhritarashtram maharaja tada chinta samavishat
72.2
तं चिन्तयानमासीनं धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्
निःश्वसन्तमनेकाग्रमिति होवाच संजयः
Tam chintayanamasinam dhritarashtram janeshvaram
Nihshvasantamanekagramiti hovacha sanjayah
72.3
अवाप्य वसुसंपूर्णां वसुधां वसुधाधिप
प्रव्राज्य पाण्डवान्राज्याद्राजन्किमनुशोचसि
Avapya vasusampurnam vasudham vasudhadhipa
Pravrajya pandavanrajyadrajankimanushochasi
72.4
धृतराष्ट्र उवाच
अशोच्यं तु कुतस्तेषां येषां वैरं भविष्यति
पाण्डवैर्युद्धशौण्डैर्हि मित्रवद्भिर्महारथैः
Dhritarashtra uvacha
Ashochyam tu kutastesham yesham vairam bhavishyati
Pandavairyuddhashaundairhi mitravadbhirmaharathaih
72.5
संजय उवाच
तवेदं सुकृतं राजन्महद्वैरं भविष्यति
विनाशः सर्वलोकस्य सानुबन्धो भविष्यति
Sanjaya uvacha
Tavedam sukritam rajanmahadvairam bhavishyati
Vinashah sarvalokasya sanubandho bhavishyati
72.6
वार्यमाणोऽपि भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च
पाण्डवानां प्रियां भार्यां द्रौपदीं धर्मचारिणीम्
Varyamanopi bhishmena dronena vidurena cha
Pandavanam priyam bharyam draupadim dharmacharinim
72.7
प्राहिणोदानयेहेति पुत्रो दुर्योधनस्तव
सूतपुत्रं सुमन्दात्मा निर्लज्जः प्रातिकामिनम्
Prahinodanayeheti putro duryodhanastava
Sutaputram sumandatma nirlajjah pratikaminam
72.8
धृतराष्ट्र उवाच
यस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पुरुषाय पराभवम्
बुद्धिं तस्यापकर्षन्ति सोऽपाचीनानि पश्यति
Dhritarashtra uvacha
Yasmai devah prayachchhanti purushaya parabhavam
Buddhim tasyapakarshanti sopachinani pashyati
72.9
बुद्धौ कलुषभूतायां विनाशे प्रत्युपस्थिते
अनयो नयसंकाशो हृदयान्नापसर्पति
Buddhau kalushabhutayam vinashe pratyupasthite
Anayo nayasankasho hridayannapasarpati
72.10
अनर्थाश्चार्थरूपेण अर्थाश्चानर्थरूपिणः
उत्तिष्ठन्ति विनाशान्ते नरं तच्चास्य रोचते
Anarthashchartharupena arthashchanartharupinah
Uttishthanti vinashante naram tachchasya rochate
72.11
न कालो दण्डमुद्यम्य शिरः कृन्तति कस्यचित्
कालस्य बलमेतावद्विपरीतार्थदर्शनम्
Na kalo dandamudyamya shirah krintati kasyachit
Kalasya balametavadviparitarthadarshanam
72.12
आसादितमिदं घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्
पाञ्चालीमपकर्षद्भिः सभामध्ये तपस्विनीम्
Asaditamidam ghoram tumulam lomaharshanam
Panchalimapakarshadbhih sabhamadhye tapasvinim
72.13
अयोनिजां रूपवतीं कुले जातां विभावरीम्
को नु तां सर्वधर्मज्ञां परिभूय यशस्विनीम्
Ayonijam rupavatim kule jatam vibhavarim
Ko nu tam sarvadharmagyam paribhuya yashasvinim
72.14
पर्यानयेत्सभामध्यमृते दुर्द्यूतदेविनम्
स्त्रीधर्मिणीं वरारोहां शोणितेन समुक्षिताम्
Paryanayetsabhamadhyamrite durdyutadevinam
Stridharminim vararoham shonitena samukshitam
72.15
एकवस्त्रां च पाञ्चालीं पाण्डवानभ्यवेक्षतीम्
हृतस्वान्भ्रष्टचित्तांस्तान्हृतदारान्हृतश्रियः
Ekavastram cha panchalim pandavanabhyavekshatim
Hritasvanbhrashtachittanstanhritadaranhritashriyah
72.16
विहीनान्सर्वकामेभ्यो दासभाववशं गतान्
धर्मपाशपरिक्षिप्तानशक्तानिव विक्रमे
Vihinansarvakamebhyo dasabhavavasham gatan
Dharmapashaparikshiptanashaktaniva vikrame
72.17
क्रुद्धाममर्षितां कृष्णां दुःखितां कुरुसंसदि
दुर्योधनश्च कर्णश्च कटुकान्यभ्यभाषताम्
Kruddhamamarshitam krishnam duhkhitam kurusansadi
Duryodhanashcha karnashcha katukanyabhyabhashatam
72.18
तस्याः कृपणचक्षुर्भ्यां प्रदह्येतापि मेदिनी
अपि शेषं भवेदद्य पुत्राणां मम संजय
Tasyah kripanachakshurbhyam pradahyetapi medini
Api shesham bhavedadya putranam mama sanjaya
72.19
भारतानां स्त्रियः सर्वा गान्धार्या सह संगताः
प्राक्रोशन्भैरवं तत्र दृष्ट्वा कृष्णां सभागताम्
Bharatanam striyah sarva gandharya saha sangatah
Prakroshanbhairavam tatra drishtva krishnam sabhagatam
72.20
अग्निहोत्राणि सायाह्ने न चाहूयन्त सर्वशः
ब्राह्मणाः कुपिताश्चासन्द्रौपद्याः परिकर्षणे
Agnihotrani sayahne na chahuyanta sarvashah
Brahmanah kupitashchasandraupadyah parikarshane
72.21
आसीन्निष्टानको घोरो निर्घातश्च महानभूत्
दिवोल्काश्चापतन्घोरा राहुश्चार्कमुपाग्रसत्
अपर्वणि महाघोरं प्रजानां जनयन्भयम्
Asinnishtanako ghoro nirghatashcha mahanabhut
Divolkashchapatanghora rahushcharkamupagrasat
Aparvani mahaghoram prajanam janayanbhayam
72.22
तथैव रथशालासु प्रादुरासीद्धुताशनः
ध्वजाश्च व्यवशीर्यन्त भरतानामभूतये
Tathaiva rathashalasu pradurasiddhutashanah
Dhvajashcha vyavashiryanta bharatanamabhutaye
72.23
दुर्योधनस्याग्निहोत्रे प्राक्रोशन्भैरवं शिवाः
तास्तदा प्रत्यभाषन्त रासभाः सर्वतोदिशम्
Duryodhanasyagnihotre prakroshanbhairavam shivah
Tastada pratyabhashanta rasabhah sarvatodisham
72.24
प्रातिष्ठत ततो भीष्मो द्रोणेन सह संजय
कृपश्च सोमदत्तश्च बाह्लीकश्च महारथः
Pratishthata tato bhishmo dronena saha sanjaya
Kripashcha somadattashcha bahlikashcha maharathah
72.25
ततोऽहमब्रुवं तत्र विदुरेण प्रचोदितः
वरं ददानि कृष्णायै काङ्क्षितं यद्यदिच्छति
Tatohamabruvam tatra vidurena prachoditah
Varam dadani krishnayai kankshitam yadyadichchhati
72.26
अवृणोत्तत्र पाञ्चाली पाण्डवानमितौजसः
सरथान्सधनुष्कांश्चाप्यनुज्ञासिषमप्यहम्
Avrinottatra panchali pandavanamitaujasah
Sarathansadhanushkanshchapyanugyasishamapyaham
72.27
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो विदुरः सर्वधर्मवित्
एतदन्ताः स्थ भरता यद्वः कृष्णा सभां गता
Athabravinmahapragyo vidurah sarvadharmavit
Etadantah stha bharata yadvah krishna sabham gata
72.28
एषा पाञ्चालराजस्य सुतैषा श्रीरनुत्तमा
पाञ्चाली पाण्डवानेतान्दैवसृष्टोपसर्पति
Esha panchalarajasya sutaisha shriranuttama
Panchali pandavanetandaivasrishtopasarpati
72.29
तस्याः पार्थाः परिक्लेशं न क्षंस्यन्तेऽत्यमर्षणाः
वृष्णयो वा महेष्वासाः पाञ्चाला वा महौजसः
Tasyah parthah pariklesham na kshansyantetyamarshanah
Vrishnayo va maheshvasah panchala va mahaujasah
72.30
तेन सत्याभिसंधेन वासुदेवेन रक्षिताः
आगमिष्यति बीभत्सुः पाञ्चालैरभिरक्षितः
Tena satyabhisandhena vasudevena rakshitah
Agamishyati bibhatsuh panchalairabhirakshitah
72.31
तेषां मध्ये महेष्वासो भीमसेनो महाबलः
आगमिष्यति धुन्वानो गदां दण्डमिवान्तकः
Tesham madhye maheshvaso bhimaseno mahabalah
Agamishyati dhunvano gadam dandamivantakah
72.32
ततो गाण्डीवनिर्घोषं श्रुत्वा पार्थस्य धीमतः
गदावेगं च भीमस्य नालं सोढुं नराधिपाः
Tato gandivanirghosham shrutva parthasya dhimatah
Gadavegam cha bhimasya nalam sodhum naradhipah
72.33
तत्र मे रोचते नित्यं पार्थैः सार्धं न विग्रहः
कुरुभ्यो हि सदा मन्ये पाण्डवाञ्शक्तिमत्तरान्
Tatra me rochate nityam parthaih sardham na vigrahah
Kurubhyo hi sada manye pandavanshaktimattaran
72.34
तथा हि बलवान्राजा जरासंधो महाद्युतिः
बाहुप्रहरणेनैव भीमेन निहतो युधि
Tatha hi balavanraja jarasandho mahadyutih
Bahupraharanenaiva bhimena nihato yudhi
72.35
तस्य ते शम एवास्तु पाण्डवैर्भरतर्षभ
उभयोः पक्षयोर्युक्तं क्रियतामविशङ्कया
Tasya te shama evastu pandavairbharatarshabha
Ubhayoh pakshayoryuktam kriyatamavishankaya
72.36
एवं गावल्गणे क्षत्ता धर्मार्थसहितं वचः
उक्तवान्न गृहीतं च मया पुत्रहितेप्सया
Evam gavalgane kshatta dharmarthasahitam vachah
Uktavanna grihitam cha maya putrahitepsaya