UtshovChapter 52
52.1
वैशंपायन उवाच
ततः प्रायाद्विदुरोऽश्वैरुदारै;र्महाजवैर्बलिभिः साधुदान्तैः
बलान्नियुक्तो धृतराष्ट्रेण राज्ञा; मनीषिणां पाण्डवानां सकाशम्
Vaishampayana uvacha
Tatah prayadviduroshvairudarai;rmahajavairbalibhih sadhudantaih
Balanniyukto dhritarashtrena ragya; manishinam pandavanam sakasham
52.2
सोऽभिपत्य तदध्वानमासाद्य नृपतेः पुरम्
प्रविवेश महाबुद्धिः पूज्यमानो द्विजातिभिः
Sobhipatya tadadhvanamasadya nripateh puram
Pravivesha mahabuddhih pujyamano dvijatibhih
52.3
स राजगृहमासाद्य कुबेरभवनोपमम्
अभ्यगच्छत धर्मात्मा धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
Sa rajagrihamasadya kuberabhavanopamam
Abhyagachchhata dharmatma dharmaputram yudhishthiram
52.4
तं वै राजा सत्यधृतिर्महात्मा; अजातशत्रुर्विदुरं यथावत्
पूजापूर्वं प्रतिगृह्याजमीढ;स्ततोऽपृच्छद्धृतराष्ट्रं सपुत्रम्
Tam vai raja satyadhritirmahatma; ajatashatrurviduram yathavat
Pujapurvam pratigrihyajamidha;statoprichchhaddhritarashtram saputram
52.5
युधिष्ठिर उवाच
विज्ञायते ते मनसो न प्रहर्षः; कच्चित्क्षत्तः कुशलेनागतोऽसि
कच्चित्पुत्राः स्थविरस्यानुलोमा; वशानुगाश्चापि विशोऽपि कच्चित्
Yudhishthira uvacha
Vigyayate te manaso na praharshah; kachchitkshattah kushalenagatosi
Kachchitputrah sthavirasyanuloma; vashanugashchapi vishopi kachchit
52.6
विदुर उवाच
राजा महात्मा कुशली सपुत्र; आस्ते वृतो ज्ञातिभिरिन्द्रकल्पैः
प्रीतो राजन्पुत्रगणैर्विनीतै;र्विशोक एवात्मरतिर्दृढात्मा
Vidura uvacha
Raja mahatma kushali saputra; aste vrito gyatibhirindrakalpaih
Prito rajanputraganairvinitai;rvishoka evatmaratirdridhatma
52.7
इदं तु त्वां कुरुराजोऽभ्युवाच; पूर्वं पृष्ट्वा कुशलं चाव्ययं च
इयं सभा त्वत्सभातुल्यरूपा; भ्रातॄणां ते पश्य तामेत्य पुत्र
Idam tu tvam kururajobhyuvacha; purvam prishtva kushalam chavyayam cha
Iyam sabha tvatsabhatulyarupa; bhratrinam te pashya tametya putra
52.8
समागम्य भ्रातृभिः पार्थ तस्यां; सुहृद्द्यूतं क्रियतां रम्यतां च
प्रीयामहे भवतः संगमेन; समागताः कुरवश्चैव सर्वे
Samagamya bhratribhih partha tasyam; suhriddyutam kriyatam ramyatam cha
Priyamahe bhavatah sangamena; samagatah kuravashchaiva sarve
52.9
दुरोदरा विहिता ये तु तत्र; महात्मना धृतराष्ट्रेण राज्ञा
तान्द्रक्ष्यसे कितवान्संनिविष्टा;नित्यागतोऽहं नृपते तज्जुषस्व
Durodara vihita ye tu tatra; mahatmana dhritarashtrena ragya
Tandrakshyase kitavansannivishta;nityagatoham nripate tajjushasva
52.10
युधिष्ठिर उवाच
द्यूते क्षत्तः कलहो विद्यते नः; को वै द्यूतं रोचयेद्बुध्यमानः
किं वा भवान्मन्यते युक्तरूपं; भवद्वाक्ये सर्व एव स्थिताः स्म
Yudhishthira uvacha
Dyute kshattah kalaho vidyate nah; ko vai dyutam rochayedbudhyamanah
Kim va bhavanmanyate yuktarupam; bhavadvakye sarva eva sthitah sma
52.11
विदुर उवाच
जानाम्यहं द्यूतमनर्थमूलं; कृतश्च यत्नोऽस्य मया निवारणे
राजा तु मां प्राहिणोत्त्वत्सकाशं; श्रुत्वा विद्वञ्श्रेय इहाचरस्व
Vidura uvacha
Janamyaham dyutamanarthamulam; kritashcha yatnosya maya nivarane
Raja tu mam prahinottvatsakasham; shrutva vidvanshreya ihacharasva
52.12
युधिष्ठिर उवाच
के तत्रान्ये कितवा दीव्यमाना; विना राज्ञो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः
पृच्छामि त्वां विदुर ब्रूहि नस्ता;न्यैर्दीव्यामः शतशः संनिपत्य
Yudhishthira uvacha
Ke tatranye kitava divyamana; vina ragyo dhritarashtrasya putraih
Prichchhami tvam vidura bruhi nasta;nyairdivyamah shatashah sannipatya
52.13
विदुर उवाच
गान्धारराजः शकुनिर्विशां पते; राजातिदेवी कृतहस्तो मताक्षः
विविंशतिश्चित्रसेनश्च राजा; सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयश्च
Vidura uvacha
Gandhararajah shakunirvisham pate; rajatidevi kritahasto matakshah
Vivinshatishchitrasenashcha raja; satyavratah purumitro jayashcha
52.14
युधिष्ठिर उवाच
महाभयाः कितवाः संनिविष्टा; मायोपधा देवितारोऽत्र सन्ति
धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलेदं; नादेवनं कितवैरद्य तैर्मे
Yudhishthira uvacha
Mahabhayah kitavah sannivishta; mayopadha devitarotra santi
Dhatra tu dishtasya vashe kiledam; nadevanam kitavairadya tairme
52.15
नाहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य शासना;न्न गन्तुमिच्छामि कवे दुरोदरम्
इष्टो हि पुत्रस्य पिता सदैव; तदस्मि कर्ता विदुरात्थ मां यथा
Naham ragyo dhritarashtrasya shasana;nna gantumichchhami kave durodaram
Ishto hi putrasya pita sadaiva; tadasmi karta vidurattha mam yatha
52.16
न चाकामः शकुनिना देविताहं; न चेन्मां धृष्णुराह्वयिता सभायाम्
आहूतोऽहं न निवर्ते कदाचि;त्तदाहितं शाश्वतं वै व्रतं मे
Na chakamah shakunina devitaham; na chenmam dhrishnurahvayita sabhayam
Ahutoham na nivarte kadachi;ttadahitam shashvatam vai vratam me
52.17
वैशंपायन उवाच
एवमुक्त्वा विदुरं धर्मराजः; प्रायात्रिकं सर्वमाज्ञाप्य तूर्णम्
प्रायाच्छ्वोभूते सगणः सानुयात्रः; सह स्त्रीभिर्द्रौपदीमादिकृत्वा
Vaishampayana uvacha
Evamuktva viduram dharmarajah; prayatrikam sarvamagyapya turnam
Prayachchhvobhute saganah sanuyatrah; saha stribhirdraupadimadikritva
52.18
दैवं प्रज्ञां तु मुष्णाति तेजश्चक्षुरिवापतत्
धातुश्च वशमन्वेति पाशैरिव नरः सितः
Daivam pragyam tu mushnati tejashchakshurivapatat
Dhatushcha vashamanveti pashairiva narah sitah
52.19
इत्युक्त्वा प्रययौ राजा सह क्षत्त्रा युधिष्ठिरः
अमृष्यमाणस्तत्पार्थः समाह्वानमरिंदमः
Ityuktva prayayau raja saha kshattra yudhishthirah
Amrishyamanastatparthah samahvanamarindamah
52.20
बाह्लिकेन रथं दत्तमास्थाय परवीरहा
परिच्छन्नो ययौ पार्थो भ्रातृभिः सह पाण्डवः
Bahlikena ratham dattamasthaya paraviraha
Parichchhanno yayau partho bhratribhih saha pandavah
52.21
राजश्रिया दीप्यमानो ययौ ब्रह्मपुरःसरः
धृतराष्ट्रेण चाहूतः कालस्य समयेन च
Rajashriya dipyamano yayau brahmapurahsarah
Dhritarashtrena chahutah kalasya samayena cha
52.22
स हास्तिनपुरं गत्वा धृतराष्ट्रगृहं ययौ
समियाय च धर्मात्मा धृतराष्ट्रेण पाण्डवः
Sa hastinapuram gatva dhritarashtragriham yayau
Samiyaya cha dharmatma dhritarashtrena pandavah
52.23
तथा द्रोणेन भीष्मेण कर्णेन च कृपेण च
समियाय यथान्यायं द्रौणिना च विभुः सह
Tatha dronena bhishmena karnena cha kripena cha
Samiyaya yathanyayam draunina cha vibhuh saha
52.24
समेत्य च महाबाहुः सोमदत्तेन चैव ह
दुर्योधनेन शल्येन सौबलेन च वीर्यवान्
Sametya cha mahabahuh somadattena chaiva ha
Duryodhanena shalyena saubalena cha viryavan
52.25
ये चान्ये तत्र राजानः पूर्वमेव समागताः
जयद्रथेन च तथा कुरुभिश्चापि सर्वशः
Ye chanye tatra rajanah purvameva samagatah
Jayadrathena cha tatha kurubhishchapi sarvashah
52.26
ततः सर्वैर्महाबाहुर्भ्रातृभिः परिवारितः
प्रविवेश गृहं राज्ञो धृतराष्ट्रस्य धीमतः
Tatah sarvairmahabahurbhratribhih parivaritah
Pravivesha griham ragyo dhritarashtrasya dhimatah
52.27
ददर्श तत्र गान्धारीं देवीं पतिमनुव्रताम्
स्नुषाभिः संवृतां शश्वत्ताराभिरिव रोहिणीम्
Dadarsha tatra gandharim devim patimanuvratam
Snushabhih sanvritam shashvattarabhiriva rohinim
52.28
अभिवाद्य स गान्धारीं तया च प्रतिनन्दितः
ददर्श पितरं वृद्धं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्
Abhivadya sa gandharim taya cha pratinanditah
Dadarsha pitaram vriddham pragyachakshushamishvaram
52.29
राज्ञा मूर्धन्युपाघ्रातास्ते च कौरवनन्दनाः
चत्वारः पाण्डवा राजन्भीमसेनपुरोगमाः
Ragya murdhanyupaghrataste cha kauravanandanah
Chatvarah pandava rajanbhimasenapurogamah
52.30
ततो हर्षः समभवत्कौरवाणां विशां पते
तान्दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रान्पाण्डवान्प्रियदर्शनान्
Tato harshah samabhavatkauravanam visham pate
Tandrishtva purushavyaghranpandavanpriyadarshanan
52.31
विविशुस्तेऽभ्यनुज्ञाता रत्नवन्ति गृहाण्यथ
ददृशुश्चोपयातास्तान्द्रौपदीप्रमुखाः स्त्रियः
Vivishustebhyanugyata ratnavanti grihanyatha
Dadrishushchopayatastandraupadipramukhah striyah
52.32
याज्ञसेन्याः परामृद्धिं दृष्ट्वा प्रज्वलितामिव
स्नुषास्ता धृतराष्ट्रस्य नातिप्रमनसोऽभवन्
Yagyasenyah paramriddhim drishtva prajvalitamiva
Snushasta dhritarashtrasya natipramanasobhavan
52.33
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा गत्वा स्त्रीभिस्तु संविदम्
कृत्वा व्यायामपूर्वाणि कृत्यानि प्रतिकर्म च
Tataste purushavyaghra gatva stribhistu sanvidam
Kritva vyayamapurvani krityani pratikarma cha
52.34
ततः कृताह्निकाः सर्वे दिव्यचन्दनरूषिताः
कल्याणमनसश्चैव ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च
Tatah kritahnikah sarve divyachandanarushitah
Kalyanamanasashchaiva brahmanansvasti vachya cha
52.35
मनोज्ञमशनं भुक्त्वा विविशुः शरणान्यथ
उपगीयमाना नारीभिरस्वपन्कुरुनन्दनाः
Manogyamashanam bhuktva vivishuh sharananyatha
Upagiyamana naribhirasvapankurunandanah
52.36
जगाम तेषां सा रात्रिः पुण्या रतिविहारिणाम्
स्तूयमानाश्च विश्रान्ताः काले निद्रामथात्यजन्
Jagama tesham sa ratrih punya rativiharinam
Stuyamanashcha vishrantah kale nidramathatyajan
52.37
सुखोषितास्तां रजनीं प्रातः सर्वे कृताह्निकाः
सभां रम्यां प्रविविशुः कितवैरभिसंवृताम्
Sukhoshitastam rajanim pratah sarve kritahnikah
Sabham ramyam pravivishuh kitavairabhisanvritam