UtshovChapter 23
23.1
वैशंपायन उवाच
पार्थः प्राप्य धनुःश्रेष्ठमक्षय्यौ च महेषुधी
रथं ध्वजं सभां चैव युधिष्ठिरमभाषत
Vaishampayana uvacha
Parthah prapya dhanuhshreshthamakshayyau cha maheshudhi
Ratham dhvajam sabham chaiva yudhishthiramabhashata
23.2
धनुरस्त्रं शरा वीर्यं पक्षो भूमिर्यशो बलम्
प्राप्तमेतन्मया राजन्दुष्प्रापं यदभीप्सितम्
Dhanurastram shara viryam paksho bhumiryasho balam
Praptametanmaya rajandushprapam yadabhipsitam
23.3
तत्र कृत्यमहं मन्ये कोशस्यास्य विवर्धनम्
करमाहारयिष्यामि राज्ञः सर्वान्नृपोत्तम
Tatra krityamaham manye koshasyasya vivardhanam
Karamaharayishyami ragyah sarvannripottama
23.4
विजयाय प्रयास्यामि दिशं धनदरक्षिताम्
तिथावथ मुहूर्ते च नक्षत्रे च तथा शिवे
Vijayaya prayasyami disham dhanadarakshitam
Tithavatha muhurte cha nakshatre cha tatha shive
23.5
धनंजयवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
स्निग्धगम्भीरनादिन्या तं गिरा प्रत्यभाषत
Dhananjayavachah shrutva dharmarajo yudhishthirah
Snigdhagambhiranadinya tam gira pratyabhashata
23.6
स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्प्रयाहि भरतर्षभ
दुर्हृदामप्रहर्षाय सुहृदां नन्दनाय च
विजयस्ते ध्रुवं पार्थ प्रियं काममवाप्नुहि
Svasti vachyarhato vipranprayahi bharatarshabha
Durhridamapraharshaya suhridam nandanaya cha
Vijayaste dhruvam partha priyam kamamavapnuhi
23.7
इत्युक्तः प्रययौ पार्थः सैन्येन महता वृतः
अग्निदत्तेन दिव्येन रथेनाद्भुतकर्मणा
Ityuktah prayayau parthah sainyena mahata vritah
Agnidattena divyena rathenadbhutakarmana
23.8
तथैव भीमसेनोऽपि यमौ च पुरुषर्षभौ
ससैन्याः प्रययुः सर्वे धर्मराजाभिपूजिताः
Tathaiva bhimasenopi yamau cha purusharshabhau
Sasainyah prayayuh sarve dharmarajabhipujitah
23.9
दिशं धनपतेरिष्टामजयत्पाकशासनिः
भीमसेनस्तथा प्राचीं सहदेवस्तु दक्षिणाम्
Disham dhanapaterishtamajayatpakashasanih
Bhimasenastatha prachim sahadevastu dakshinam
23.10
प्रतीचीं नकुलो राजन्दिशं व्यजयदस्त्रवित्
खाण्डवप्रस्थमध्यास्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः
Pratichim nakulo rajandisham vyajayadastravit
Khandavaprasthamadhyaste dharmarajo yudhishthirah
23.11
जनमेजय उवाच
दिशामभिजयं ब्रह्मन्विस्तरेणानुकीर्तय
न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश्चरितं महत्
Janamejaya uvacha
Dishamabhijayam brahmanvistarenanukirtaya
Na hi tripyami purvesham shrinvanashcharitam mahat
23.12
वैशंपायन उवाच
धनंजयस्य वक्ष्यामि विजयं पूर्वमेव ते
यौगपद्येन पार्थैर्हि विजितेयं वसुंधरा
Vaishampayana uvacha
Dhananjayasya vakshyami vijayam purvameva te
Yaugapadyena parthairhi vijiteyam vasundhara
23.13
पूर्वं कुणिन्दविषये वशे चक्रे महीपतीन्
धनंजयो महाबाहुर्नातितीव्रेण कर्मणा
Purvam kunindavishaye vashe chakre mahipatin
Dhananjayo mahabahurnatitivrena karmana
23.14
आनर्तान्कालकूटांश्च कुणिन्दांश्च विजित्य सः
सुमण्डलं पापजितं कृतवाननुसैनिकम्
Anartankalakutanshcha kunindanshcha vijitya sah
Sumandalam papajitam kritavananusainikam
23.15
स तेन सहितो राजन्सव्यसाची परंतपः
विजिग्ये सकलं द्वीपं प्रतिविन्ध्यं च पार्थिवम्
Sa tena sahito rajansavyasachi parantapah
Vijigye sakalam dvipam prativindhyam cha parthivam
23.16
सकलद्वीपवासांश्च सप्तद्वीपे च ये नृपाः
अर्जुनस्य च सैन्यानां विग्रहस्तुमुलोऽभवत्
Sakaladvipavasanshcha saptadvipe cha ye nripah
Arjunasya cha sainyanam vigrahastumulobhavat
23.17
स तानपि महेष्वासो विजित्य भरतर्षभ
तैरेव सहितः सर्वैः प्राग्ज्योतिषमुपाद्रवत्
Sa tanapi maheshvaso vijitya bharatarshabha
Taireva sahitah sarvaih pragjyotishamupadravat
23.18
तत्र राजा महानासीद्भगदत्तो विशां पते
तेनासीत्सुमहद्युद्धं पाण्डवस्य महात्मनः
Tatra raja mahanasidbhagadatto visham pate
Tenasitsumahadyuddham pandavasya mahatmanah
23.19
स किरातैश्च चीनैश्च वृतः प्राग्ज्योतिषोऽभवत्
अन्यैश्च बहुभिर्योधैः सागरानूपवासिभिः
Sa kirataishcha chinaishcha vritah pragjyotishobhavat
Anyaishcha bahubhiryodhaih sagaranupavasibhih
23.20
ततः स दिवसानष्टौ योधयित्वा धनंजयम्
प्रहसन्नब्रवीद्राजा संग्रामे विगतक्लमः
Tatah sa divasanashtau yodhayitva dhananjayam
Prahasannabravidraja sangrame vigataklamah
23.21
उपपन्नं महाबाहो त्वयि पाण्डवनन्दन
पाकशासनदायादे वीर्यमाहवशोभिनि
Upapannam mahabaho tvayi pandavanandana
Pakashasanadayade viryamahavashobhini
23.22
अहं सखा सुरेन्द्रस्य शक्रादनवमो रणे
न च शक्नोमि ते तात स्थातुं प्रमुखतो युधि
Aham sakha surendrasya shakradanavamo rane
Na cha shaknomi te tata sthatum pramukhato yudhi
23.23
किमीप्सितं पाण्डवेय ब्रूहि किं करवाणि ते
यद्वक्ष्यसि महाबाहो तत्करिष्यामि पुत्रक
Kimipsitam pandaveya bruhi kim karavani te
Yadvakshyasi mahabaho tatkarishyami putraka
23.24
अर्जुन उवाच
कुरूणामृषभो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
तस्य पार्थिवतामीप्से करस्तस्मै प्रदीयताम्
Arjuna uvacha
Kurunamrishabho raja dharmaputro yudhishthirah
Tasya parthivatamipse karastasmai pradiyatam
23.25
भवान्पितृसखा चैव प्रीयमाणो मयापि च
ततो नाज्ञापयामि त्वां प्रीतिपूर्वं प्रदीयताम्
Bhavanpitrisakha chaiva priyamano mayapi cha
Tato nagyapayami tvam pritipurvam pradiyatam
23.26
भगदत्त उवाच
कुन्तीमातर्यथा मे त्वं तथा राजा युधिष्ठिरः
सर्वमेतत्करिष्यामि किं चान्यत्करवाणि ते
Bhagadatta uvacha
Kuntimataryatha me tvam tatha raja yudhishthirah
Sarvametatkarishyami kim chanyatkaravani te