UtshovChapter 3
3.1
वैशंपायन उवाच
स्थिते मुहूर्तं पार्थे तु धर्मराजे युधिष्ठिरे
आजग्मुस्तत्र कौरव्य देवाः शक्रपुरोगमाः
Vaishampayana uvacha
Sthite muhurtam parthe tu dharmaraje yudhishthire
Ajagmustatra kauravya devah shakrapurogamah
3.2
स्वयं विग्रहवान्धर्मो राजानं प्रसमीक्षितुम्
तत्राजगाम यत्रासौ कुरुराजो युधिष्ठिरः
Svayam vigrahavandharmo rajanam prasamikshitum
Tatrajagama yatrasau kururajo yudhishthirah
3.3
तेषु भास्वरदेहेषु पुण्याभिजनकर्मसु
समागतेषु देवेषु व्यगमत्तत्तमो नृप
Teshu bhasvaradeheshu punyabhijanakarmasu
Samagateshu deveshu vyagamattattamo nripa
3.4
नादृश्यन्त च तास्तत्र यातनाः पापकर्मिणाम्
नदी वैतरणी चैव कूटशाल्मलिना सह
Nadrishyanta cha tastatra yatanah papakarminam
Nadi vaitarani chaiva kutashalmalina saha
3.5
लोहकुम्भ्यः शिलाश्चैव नादृश्यन्त भयानकाः
विकृतानि शरीराणि यानि तत्र समन्ततः
ददर्श राजा कौन्तेयस्तान्यदृश्यानि चाभवन्
Lohakumbhyah shilashchaiva nadrishyanta bhayanakah
Vikritani sharirani yani tatra samantatah
Dadarsha raja kaunteyastanyadrishyani chabhavan
3.6
ततो वायुः सुखस्पर्शः पुण्यगन्धवहः शिवः
ववौ देवसमीपस्थः शीतलोऽतीव भारत
Tato vayuh sukhasparshah punyagandhavahah shivah
Vavau devasamipasthah shitalotiva bharata
3.7
मरुतः सह शक्रेण वसवश्चाश्विनौ सह
साध्या रुद्रास्तथादित्या ये चान्येऽपि दिवौकसः
Marutah saha shakrena vasavashchashvinau saha
Sadhya rudrastathaditya ye chanyepi divaukasah
3.8
सर्वे तत्र समाजग्मुः सिद्धाश्च परमर्षयः
यत्र राजा महातेजा धर्मपुत्रः स्थितोऽभवत्
Sarve tatra samajagmuh siddhashcha paramarshayah
Yatra raja mahateja dharmaputrah sthitobhavat
3.9
ततः शक्रः सुरपतिः श्रिया परमया युतः
युधिष्ठिरमुवाचेदं सान्त्वपूर्वमिदं वचः
Tatah shakrah surapatih shriya paramaya yutah
Yudhishthiramuvachedam santvapurvamidam vachah
3.10
युधिष्ठिर महाबाहो प्रीता देवगणास्तव
एह्येहि पुरुषव्याघ्र कृतमेतावता विभो
सिद्धिः प्राप्ता त्वया राजँल्लोकाश्चाप्यक्षयास्तव
Yudhishthira mahabaho prita devaganastava
Ehyehi purushavyaghra kritametavata vibho
Siddhih prapta tvaya rajanllokashchapyakshayastava
3.11
न च मन्युस्त्वया कार्यः शृणु चेदं वचो मम
अवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः
Na cha manyustvaya karyah shrinu chedam vacho mama
Avashyam narakastata drashtavyah sarvarajabhih
3.12
शुभानामशुभानां च द्वौ राशी पुरुषर्षभ
यः पूर्वं सुकृतं भुङ्क्ते पश्चान्निरयमेति सः
पूर्वं नरकभाग्यस्तु पश्चात्स्वर्गमुपैति सः
Shubhanamashubhanam cha dvau rashi purusharshabha
Yah purvam sukritam bhunkte pashchannirayameti sah
Purvam narakabhagyastu pashchatsvargamupaiti sah
3.13
भूयिष्ठं पापकर्मा यः स पूर्वं स्वर्गमश्नुते
तेन त्वमेवं गमितो मया श्रेयोर्थिना नृप
Bhuyishtham papakarma yah sa purvam svargamashnute
Tena tvamevam gamito maya shreyorthina nripa
3.14
व्याजेन हि त्वया द्रोण उपचीर्णः सुतं प्रति
व्याजेनैव ततो राजन्दर्शितो नरकस्तव
Vyajena hi tvaya drona upachirnah sutam prati
Vyajenaiva tato rajandarshito narakastava
3.15
यथैव त्वं तथा भीमस्तथा पार्थो यमौ तथा
द्रौपदी च तथा कृष्णा व्याजेन नरकं गताः
Yathaiva tvam tatha bhimastatha partho yamau tatha
Draupadi cha tatha krishna vyajena narakam gatah
3.16
आगच्छ नरशार्दूल मुक्तास्ते चैव किल्बिषात्
स्वपक्षाश्चैव ये तुभ्यं पार्थिवा निहता रणे
सर्वे स्वर्गमनुप्राप्तास्तान्पश्य पुरुषर्षभ
Agachchha narashardula muktaste chaiva kilbishat
Svapakshashchaiva ye tubhyam parthiva nihata rane
Sarve svargamanupraptastanpashya purusharshabha
3.17
कर्णश्चैव महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतां वरः
स गतः परमां सिद्धिं यदर्थं परितप्यसे
Karnashchaiva maheshvasah sarvashastrabhritam varah
Sa gatah paramam siddhim yadartham paritapyase
3.18
तं पश्य पुरुषव्याघ्रमादित्यतनयं विभो
स्वस्थानस्थं महाबाहो जहि शोकं नरर्षभ
Tam pashya purushavyaghramadityatanayam vibho
Svasthanastham mahabaho jahi shokam nararshabha
3.19
भ्रातॄंश्चान्यांस्तथा पश्य स्वपक्षांश्चैव पार्थिवान्
स्वं स्वं स्थानमनुप्राप्तान्व्येतु ते मानसो ज्वरः
Bhratrinshchanyanstatha pashya svapakshanshchaiva parthivan
Svam svam sthanamanupraptanvyetu te manaso jvarah
3.20
अनुभूय पूर्वं त्वं कृच्छ्रमितः प्रभृति कौरव
विहरस्व मया सार्धं गतशोको निरामयः
Anubhuya purvam tvam krichchhramitah prabhriti kaurava
Viharasva maya sardham gatashoko niramayah
3.21
कर्मणां तात पुण्यानां जितानां तपसा स्वयम्
दानानां च महाबाहो फलं प्राप्नुहि पाण्डव
Karmanam tata punyanam jitanam tapasa svayam
Dananam cha mahabaho phalam prapnuhi pandava
3.22
अद्य त्वां देवगन्धर्वा दिव्याश्चाप्सरसो दिवि
उपसेवन्तु कल्याणं विरजोम्बरवाससः
Adya tvam devagandharva divyashchapsaraso divi
Upasevantu kalyanam virajombaravasasah
3.23
राजसूयजिताँल्लोकानश्वमेधाभिवर्धितान्
प्राप्नुहि त्वं महाबाहो तपसश्च फलं महत्
Rajasuyajitanllokanashvamedhabhivardhitan
Prapnuhi tvam mahabaho tapasashcha phalam mahat
3.24
उपर्युपरि राज्ञां हि तव लोका युधिष्ठिर
हरिश्चन्द्रसमाः पार्थ येषु त्वं विहरिष्यसि
Uparyupari ragyam hi tava loka yudhishthira
Harishchandrasamah partha yeshu tvam viharishyasi
3.25
मान्धाता यत्र राजर्षिर्यत्र राजा भगीरथः
दौःषन्तिर्यत्र भरतस्तत्र त्वं विहरिष्यसि
Mandhata yatra rajarshiryatra raja bhagirathah
Dauhshantiryatra bharatastatra tvam viharishyasi
3.26
एषा देवनदी पुण्या पार्थ त्रैलोक्यपावनी
आकाशगङ्गा राजेन्द्र तत्राप्लुत्य गमिष्यसि
Esha devanadi punya partha trailokyapavani
Akashaganga rajendra tatraplutya gamishyasi
3.27
अत्र स्नातस्य ते भावो मानुषो विगमिष्यति
गतशोको निरायासो मुक्तवैरो भविष्यसि
Atra snatasya te bhavo manusho vigamishyati
Gatashoko nirayaso muktavairo bhavishyasi
3.28
एवं ब्रुवति देवेन्द्रे कौरवेन्द्रं युधिष्ठिरम्
धर्मो विग्रहवान्साक्षादुवाच सुतमात्मनः
Evam bruvati devendre kauravendram yudhishthiram
Dharmo vigrahavansakshaduvacha sutamatmanah
3.29
भो भो राजन्महाप्राज्ञ प्रीतोऽस्मि तव पुत्रक
मद्भक्त्या सत्यवाक्येन क्षमया च दमेन च
Bho bho rajanmahapragya pritosmi tava putraka
Madbhaktya satyavakyena kshamaya cha damena cha
3.30
एषा तृतीया जिज्ञासा तव राजन्कृता मया
न शक्यसे चालयितुं स्वभावात्पार्थ हेतुभिः
Esha tritiya jigyasa tava rajankrita maya
Na shakyase chalayitum svabhavatpartha hetubhih
3.31
पूर्वं परीक्षितो हि त्वमासीर्द्वैतवनं प्रति
अरणीसहितस्यार्थे तच्च निस्तीर्णवानसि
Purvam parikshito hi tvamasirdvaitavanam prati
Aranisahitasyarthe tachcha nistirnavanasi
3.32
सोदर्येषु विनष्टेषु द्रौपद्यां तत्र भारत
श्वरूपधारिणा पुत्र पुनस्त्वं मे परीक्षितः
Sodaryeshu vinashteshu draupadyam tatra bharata
Shvarupadharina putra punastvam me parikshitah
3.33
इदं तृतीयं भ्रातॄणामर्थे यत्स्थातुमिच्छसि
विशुद्धोऽसि महाभाग सुखी विगतकल्मषः
Idam tritiyam bhratrinamarthe yatsthatumichchhasi
Vishuddhosi mahabhaga sukhi vigatakalmashah
3.34
न च ते भ्रातरः पार्थ नरकस्था विशां पते
मायैषा देवराजेन महेन्द्रेण प्रयोजिता
Na cha te bhratarah partha narakastha visham pate
Mayaisha devarajena mahendrena prayojita
3.35
अवश्यं नरकस्तात द्रष्टव्यः सर्वराजभिः
ततस्त्वया प्राप्तमिदं मुहूर्तं दुःखमुत्तमम्
Avashyam narakastata drashtavyah sarvarajabhih
Tatastvaya praptamidam muhurtam duhkhamuttamam
3.36
न सव्यसाची भीमो वा यमौ वा पुरुषर्षभौ
कर्णो वा सत्यवाक्शूरो नरकार्हाश्चिरं नृप
Na savyasachi bhimo va yamau va purusharshabhau
Karno va satyavakshuro narakarhashchiram nripa
3.37
न कृष्णा राजपुत्री च नरकार्हा युधिष्ठिर
एह्येहि भरतश्रेष्ठ पश्य गङ्गां त्रिलोकगाम्
Na krishna rajaputri cha narakarha yudhishthira
Ehyehi bharatashreshtha pashya gangam trilokagam
3.38
एवमुक्तः स राजर्षिस्तव पूर्वपितामहः
जगाम सह धर्मेण सर्वैश्च त्रिदशालयैः
Evamuktah sa rajarshistava purvapitamahah
Jagama saha dharmena sarvaishcha tridashalayaih
3.39
गङ्गां देवनदीं पुण्यां पावनीमृषिसंस्तुताम्
अवगाह्य तु तां राजा तनुं तत्याज मानुषीम्
Gangam devanadim punyam pavanimrishisanstutam
Avagahya tu tam raja tanum tatyaja manushim
3.40
ततो दिव्यवपुर्भूत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
निर्वैरो गतसंतापो जले तस्मिन्समाप्लुतः
Tato divyavapurbhutva dharmarajo yudhishthirah
Nirvairo gatasantapo jale tasminsamaplutah
3.41
ततो ययौ वृतो देवैः कुरुराजो युधिष्ठिरः
धर्मेण सहितो धीमान्स्तूयमानो महर्षिभिः
Tato yayau vrito devaih kururajo yudhishthirah
Dharmena sahito dhimanstuyamano maharshibhih