UtshovChapter 9
9.1
वैशंपायन उवाच
प्रविशन्नर्जुनो राजन्नाश्रमं सत्यवादिनः
ददर्शासीनमेकान्ते मुनिं सत्यवतीसुतम्
Vaishampayana uvacha
Pravishannarjuno rajannashramam satyavadinah
Dadarshasinamekante munim satyavatisutam
9.2
स तमासाद्य धर्मज्ञमुपतस्थे महाव्रतम्
अर्जुनोऽस्मीति नामास्मै निवेद्याभ्यवदत्ततः
Sa tamasadya dharmagyamupatasthe mahavratam
Arjunosmiti namasmai nivedyabhyavadattatah
9.3
स्वागतं तेऽस्त्विति प्राह मुनिः सत्यवतीसुतः
आस्यतामिति चोवाच प्रसन्नात्मा महामुनिः
Svagatam testviti praha munih satyavatisutah
Asyatamiti chovacha prasannatma mahamunih
9.4
तमप्रतीतमनसं निःश्वसन्तं पुनः पुनः
निर्विण्णमनसं दृष्ट्वा पार्थं व्यासोऽब्रवीदिदम्
Tamapratitamanasam nihshvasantam punah punah
Nirvinnamanasam drishtva partham vyasobravididam
9.5
अवीरजोऽभिघातस्ते ब्राह्मणो वा हतस्त्वया
युद्धे पराजितो वासि गतश्रीरिव लक्ष्यसे
Avirajobhighataste brahmano va hatastvaya
Yuddhe parajito vasi gatashririva lakshyase
9.6
न त्वा प्रत्यभिजानामि किमिदं भरतर्षभ
श्रोतव्यं चेन्मया पार्थ क्षिप्रमाख्यातुमर्हसि
Na tva pratyabhijanami kimidam bharatarshabha
Shrotavyam chenmaya partha kshipramakhyatumarhasi
9.7
अर्जुन उवाच
यः स मेघवपुः श्रीमान्बृहत्पङ्कजलोचनः
स कृष्णः सह रामेण त्यक्त्वा देहं दिवं गतः
Arjuna uvacha
Yah sa meghavapuh shrimanbrihatpankajalochanah
Sa krishnah saha ramena tyaktva deham divam gatah
9.8
मौसले वृष्णिवीराणां विनाशो ब्रह्मशापजः
बभूव वीरान्तकरः प्रभासे रोमहर्षणः
Mausale vrishniviranam vinasho brahmashapajah
Babhuva virantakarah prabhase romaharshanah
9.9
ये ते शूरा महात्मानः सिंहदर्पा महाबलाः
भोजवृष्ण्यन्धका ब्रह्मन्नन्योन्यं तैर्हतं युधि
Ye te shura mahatmanah sinhadarpa mahabalah
Bhojavrishnyandhaka brahmannanyonyam tairhatam yudhi
9.10
गदापरिघशक्तीनां सहाः परिघबाहवः
त एरकाभिर्निहताः पश्य कालस्य पर्ययम्
Gadaparighashaktinam sahah parighabahavah
Ta erakabhirnihatah pashya kalasya paryayam
9.11
हतं पञ्चशतं तेषां सहस्रं बाहुशालिनाम्
निधनं समनुप्राप्तं समासाद्येतरेतरम्
Hatam panchashatam tesham sahasram bahushalinam
Nidhanam samanupraptam samasadyetaretaram
9.12
पुनः पुनर्न मृष्यामि विनाशममितौजसाम्
चिन्तयानो यदूनां च कृष्णस्य च यशस्विनः
Punah punarna mrishyami vinashamamitaujasam
Chintayano yadunam cha krishnasya cha yashasvinah
9.13
शोषणं सागरस्येव पर्वतस्येव चालनम्
नभसः पतनं चैव शैत्यमग्नेस्तथैव च
Shoshanam sagarasyeva parvatasyeva chalanam
Nabhasah patanam chaiva shaityamagnestathaiva cha
9.14
अश्रद्धेयमहं मन्ये विनाशं शार्ङ्गधन्वनः
न चेह स्थातुमिच्छामि लोके कृष्णविनाकृतः
Ashraddheyamaham manye vinasham sharngadhanvanah
Na cheha sthatumichchhami loke krishnavinakritah
9.15
इतः कष्टतरं चान्यच्छृणु तद्वै तपोधन
मनो मे दीर्यते येन चिन्तयानस्य वै मुहुः
Itah kashtataram chanyachchhrinu tadvai tapodhana
Mano me diryate yena chintayanasya vai muhuh
9.16
पश्यतो वृष्णिदाराश्च मम ब्रह्मन्सहस्रशः
आभीरैरनुसृत्याजौ हृताः पञ्चनदालयैः
Pashyato vrishnidarashcha mama brahmansahasrashah
Abhirairanusrityajau hritah panchanadalayaih
9.17
धनुरादाय तत्राहं नाशकं तस्य पूरणे
यथा पुरा च मे वीर्यं भुजयोर्न तथाभवत्
Dhanuradaya tatraham nashakam tasya purane
Yatha pura cha me viryam bhujayorna tathabhavat
9.18
अस्त्राणि मे प्रनष्टानि विविधानि महामुने
शराश्च क्षयमापन्नाः क्षणेनैव समन्ततः
Astrani me pranashtani vividhani mahamune
Sharashcha kshayamapannah kshanenaiva samantatah
9.19
पुरुषश्चाप्रमेयात्मा शङ्खचक्रगदाधरः
चतुर्भुजः पीतवासा श्यामः पद्मायतेक्षणः
Purushashchaprameyatma shankhachakragadadharah
Chaturbhujah pitavasa shyamah padmayatekshanah
9.20
यः स याति पुरस्तान्मे रथस्य सुमहाद्युतिः
प्रदहन्रिपुसैन्यानि न पश्याम्यहमद्य तम्
Yah sa yati purastanme rathasya sumahadyutih
Pradahanripusainyani na pashyamyahamadya tam
9.21
येन पूर्वं प्रदग्धानि शत्रुसैन्यानि तेजसा
शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैरहं पश्चाद्व्यनाशयम्
Yena purvam pradagdhani shatrusainyani tejasa
Sharairgandivanirmuktairaham pashchadvyanashayam
9.22
तमपश्यन्विषीदामि घूर्णामीव च सत्तम
परिनिर्विण्णचेताश्च शान्तिं नोपलभेऽपि च
Tamapashyanvishidami ghurnamiva cha sattama
Parinirvinnachetashcha shantim nopalabhepi cha
9.23
विना जनार्दनं वीरं नाहं जीवितुमुत्सहे
श्रुत्वैव हि गतं विष्णुं ममापि मुमुहुर्दिशः
Vina janardanam viram naham jivitumutsahe
Shrutvaiva hi gatam vishnum mamapi mumuhurdishah
9.24
प्रनष्टज्ञातिवीर्यस्य शून्यस्य परिधावतः
उपदेष्टुं मम श्रेयो भवानर्हति सत्तम
Pranashtagyativiryasya shunyasya paridhavatah
Upadeshtum mama shreyo bhavanarhati sattama
9.25
व्यास उवाच
ब्रह्मशापविनिर्दग्धा वृष्ण्यन्धकमहारथाः
विनष्टाः कुरुशार्दूल न ताञ्शोचितुमर्हसि
Vyasa uvacha
Brahmashapavinirdagdha vrishnyandhakamaharathah
Vinashtah kurushardula na tanshochitumarhasi
9.26
भवितव्यं तथा तद्धि दिष्टमेतन्महात्मनाम्
उपेक्षितं च कृष्णेन शक्तेनापि व्यपोहितुम्
Bhavitavyam tatha taddhi dishtametanmahatmanam
Upekshitam cha krishnena shaktenapi vyapohitum
9.27
त्रैलोक्यमपि कृष्णो हि कृत्स्नं स्थावरजङ्गमम्
प्रसहेदन्यथा कर्तुं किमु शापं मनीषिणाम्
Trailokyamapi krishno hi kritsnam sthavarajangamam
Prasahedanyatha kartum kimu shapam manishinam
9.28
रथस्य पुरतो याति यः स चक्रगदाधरः
तव स्नेहात्पुराणर्षिर्वासुदेवश्चतुर्भुजः
Rathasya purato yati yah sa chakragadadharah
Tava snehatpuranarshirvasudevashchaturbhujah
9.29
कृत्वा भारावतरणं पृथिव्याः पृथुलोचनः
मोक्षयित्वा जगत्सर्वं गतः स्वस्थानमुत्तमम्
Kritva bharavataranam prithivyah prithulochanah
Mokshayitva jagatsarvam gatah svasthanamuttamam
9.30
त्वया त्विह महत्कर्म देवानां पुरुषर्षभ
कृतं भीमसहायेन यमाभ्यां च महाभुज
Tvaya tviha mahatkarma devanam purusharshabha
Kritam bhimasahayena yamabhyam cha mahabhuja
9.31
कृतकृत्यांश्च वो मन्ये संसिद्धान्कुरुपुंगव
गमनं प्राप्तकालं च तद्धि श्रेयो मतं मम
Kritakrityanshcha vo manye sansiddhankurupungava
Gamanam praptakalam cha taddhi shreyo matam mama
9.32
बलं बुद्धिश्च तेजश्च प्रतिपत्तिश्च भारत
भवन्ति भवकालेषु विपद्यन्ते विपर्यये
Balam buddhishcha tejashcha pratipattishcha bharata
Bhavanti bhavakaleshu vipadyante viparyaye
9.33
कालमूलमिदं सर्वं जगद्बीजं धनंजय
काल एव समादत्ते पुनरेव यदृच्छया
Kalamulamidam sarvam jagadbijam dhananjaya
Kala eva samadatte punareva yadrichchhaya
9.34
स एव बलवान्भूत्वा पुनर्भवति दुर्बलः
स एवेशश्च भूत्वेह परैराज्ञाप्यते पुनः
Sa eva balavanbhutva punarbhavati durbalah
Sa eveshashcha bhutveha parairagyapyate punah
9.35
कृतकृत्यानि चास्त्राणि गतान्यद्य यथागतम्
पुनरेष्यन्ति ते हस्तं यदा कालो भविष्यति
Kritakrityani chastrani gatanyadya yathagatam
Punareshyanti te hastam yada kalo bhavishyati
9.36
कालो गन्तुं गतिं मुख्यां भवतामपि भारत
एतच्छ्रेयो हि वो मन्ये परमं भरतर्षभ
Kalo gantum gatim mukhyam bhavatamapi bharata
Etachchhreyo hi vo manye paramam bharatarshabha
9.37
एतद्वचनमाज्ञाय व्यासस्यामिततेजसः
अनुज्ञातो ययौ पार्थो नगरं नागसाह्वयम्
Etadvachanamagyaya vyasasyamitatejasah
Anugyato yayau partho nagaram nagasahvayam
9.38
प्रविश्य च पुरीं वीरः समासाद्य युधिष्ठिरम्
आचष्ट तद्यथावृत्तं वृष्ण्यन्धकजनं प्रति
Pravishya cha purim virah samasadya yudhishthiram
Achashta tadyathavrittam vrishnyandhakajanam prati