UtshovChapter 16
16.1
ब्राह्मण उवाच
न तद्दुर्योधनकृतं न च तद्भवता कृतम्
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत्क्षयं गताः
Brahmana uvacha
Na tadduryodhanakritam na cha tadbhavata kritam
Na karnasaubalabhyam cha kuravo yatkshayam gatah
16.2
दैवं तत्तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम्
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम्
Daivam tattu vijanimo yanna shakyam prabadhitum
Daivam purushakarena na shakyamativartitum
16.3
अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः
अष्टादशाहेन हता दशभिर्योधपुंगवैः
Akshauhinyo maharaja dashashtau cha samagatah
Ashtadashahena hata dashabhiryodhapungavaih
16.4
भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना
युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चैव ह
Bhishmadronakripadyaishcha karnena cha mahatmana
Yuyudhanena virena dhrishtadyumnena chaiva ha
16.5
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैर्नृप
जनक्षयोऽयं नृपते कृतो दैवबलात्कृतैः
Chaturbhih panduputraishcha bhimarjunayamairnripa
Janakshayoyam nripate krito daivabalatkritaih
16.6
अवश्यमेव संग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः
कर्तव्यं निधनं लोके शस्त्रेण क्षत्रबन्धुना
Avashyameva sangrame kshatriyena visheshatah
Kartavyam nidhanam loke shastrena kshatrabandhuna
16.7
तैरियं पुरुषव्याघ्रैर्विद्याबाहुबलान्वितैः
पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा
Tairiyam purushavyaghrairvidyabahubalanvitaih
Prithivi nihata sarva sahaya sarathadvipa
16.8
न स राजापराध्नोति पुत्रस्तव महामनाः
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः
Na sa rajaparadhnoti putrastava mahamanah
Na bhavanna cha te bhritya na karno na cha saubalah
16.9
यद्विनष्टाः कुरुश्रेष्ठा राजानश्च सहस्रशः
सर्वं दैवकृतं तद्वै कोऽत्र किं वक्तुमर्हति
Yadvinashtah kurushreshtha rajanashcha sahasrashah
Sarvam daivakritam tadvai kotra kim vaktumarhati
16.10
गुरुर्मतो भवानस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः
धर्मात्मानमतस्तुभ्यमनुजानीमहे सुतम्
Gururmato bhavanasya kritsnasya jagatah prabhuh
Dharmatmanamatastubhyamanujanimahe sutam
16.11
लभतां वीरलोकान्स ससहायो नराधिपः
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखी
Labhatam viralokansa sasahayo naradhipah
Dvijagryaih samanugyatastridive modatam sukhi
16.12
प्राप्स्यते च भवान्पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम्
वेद पुण्यं च कार्त्स्न्येन सम्यग्भरतसत्तम
Prapsyate cha bhavanpunyam dharme cha paramam sthitim
Veda punyam cha kartsnyena samyagbharatasattama
16.13
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः
Drishtapadanashchasmabhih pandavah purusharshabhah
Samarthastridivasyapi palane kim punah kshiteh
16.14
अनुवत्स्यन्ति चापीमाः समेषु विषमेषु च
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान्
Anuvatsyanti chapimah sameshu vishameshu cha
Prajah kurukulashreshtha pandavanshilabhushanan
16.15
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च परिहारांश्च पार्थिव
पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः
Brahmadeyagraharanshcha pariharanshcha parthiva
Purvarajatisarganshcha palayatyeva pandavah
16.16
दीर्घदर्शी कृतप्रज्ञः सदा वैश्रवणो यथा
अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः
Dirghadarshi kritapragyah sada vaishravano yatha
Akshudrasachivashchayam kuntiputro mahamanah
16.17
अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभ
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत्पाति नः सदा
Apyamitre dayavanshcha shuchishcha bharatarshabha
Riju pashyati medhavi putravatpati nah sada
16.18
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद्धर्मजस्य वै
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः
Vipriyam cha janasyasya sansargaddharmajasya vai
Na karishyanti rajarshe tatha bhimarjunadayah
16.19
मन्दा मृदुषु कौरव्यास्तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः
Manda mridushu kauravyastikshneshvashivishopamah
Viryavanto mahatmanah pauranam cha hite ratah
16.20
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित्
Na kunti na cha panchali na cholupi na satvati
Asminjane karishyanti pratikulani karhichit
16.21
भवत्कृतमिमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम्
न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरजानपदा जनाः
Bhavatkritamimam sneham yudhishthiravivardhitam
Na prishthatah karishyanti paurajanapada janah
16.22
अधर्मिष्ठानपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः
मानवान्पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः
Adharmishthanapi satah kuntiputra maharathah
Manavanpalayishyanti bhutva dharmaparayanah
16.23
स राजन्मानसं दुःखमपनीय युधिष्ठिरात्
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते भरतर्षभ
Sa rajanmanasam duhkhamapaniya yudhishthirat
Kuru karyani dharmyani namaste bharatarshabha
16.24
वैशंपायन उवाच
तस्य तद्वचनं धर्म्यमनुबन्धगुणोत्तरम्
साधु साध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान्
Vaishampayana uvacha
Tasya tadvachanam dharmyamanubandhagunottaram
Sadhu sadhviti sarvah sa janah pratigrihitavan
16.25
धृतराष्ट्रश्च तद्वाक्यमभिपूज्य पुनः पुनः
विसर्जयामास तदा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः
Dhritarashtrashcha tadvakyamabhipujya punah punah
Visarjayamasa tada sarvastu prakritih shanaih
16.26
स तैः संपूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तदा
प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ
Sa taih sampujito raja shivenavekshitastada
Pranjalih pujayamasa tam janam bharatarshabha
16.27
ततो विवेश भुवनं गान्धार्या सहितो नृपः
व्युष्टायां चैव शर्वर्यां यच्चकार निबोध तत्
Tato vivesha bhuvanam gandharya sahito nripah
Vyushtayam chaiva sharvaryam yachchakara nibodha tat