UtshovChapter 10
10.1
इन्द्र उवाच
एवमेतद्ब्रह्मबलं गरीयो; न ब्रह्मतः किंचिदन्यद्गरीयः
आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये; वज्रमस्मै प्रहरिष्यामि घोरम्
Indra uvacha
Evametadbrahmabalam gariyo; na brahmatah kinchidanyadgariyah
Avikshitasya tu balam na mrishye; vajramasmai praharishyami ghoram
10.2
धृतराष्ट्र प्रहितो गच्छ मरुत्तं; संवर्तेन सहितं तं वदस्व
बृहस्पतिं त्वमुपशिक्षस्व राज;न्वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्
Dhritarashtra prahito gachchha maruttam; sanvartena sahitam tam vadasva
Brihaspatim tvamupashikshasva raja;nvajram va te praharishyami ghoram
10.3
व्यास उवाच
ततो गत्वा धृतराष्ट्रो नरेन्द्रं; प्रोवाचेदं वचनं वासवस्य
गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबोध; त्वामागतं वक्तुकामं नरेन्द्र
Vyasa uvacha
Tato gatva dhritarashtro narendram; provachedam vachanam vasavasya
Gandharvam mam dhritarashtram nibodha; tvamagatam vaktukamam narendra
10.4
ऐन्द्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह; यत्प्राह लोकाधिपतिर्महात्मा
बृहस्पतिं याजकं त्वं वृणीष्व; वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्
वचश्चेदेतन्न करिष्यसे मे; प्राहैतदेतावदचिन्त्यकर्मा
Aindram vakyam shrinu me rajasinha; yatpraha lokadhipatirmahatma
Brihaspatim yajakam tvam vrinishva; vajram va te praharishyami ghoram
Vachashchedetanna karishyase me; prahaitadetavadachintyakarma
10.5
मरुत्त उवाच
त्वं चैवैतद्वेत्थ पुरंदरश्च; विश्वेदेवा वसवश्चाश्विनौ च
मित्रद्रोहे निष्कृतिर्वै यथैव; नास्तीति लोकेषु सदैव वादः
Marutta uvacha
Tvam chaivaitadvettha purandarashcha; vishvedeva vasavashchashvinau cha
Mitradrohe nishkritirvai yathaiva; nastiti lokeshu sadaiva vadah
10.6
बृहस्पतिर्याजयिता महेन्द्रं; देवश्रेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम्
संवर्तो मां याजयिताद्य राज;न्न ते वाक्यं तस्य वा रोचयामि
Brihaspatiryajayita mahendram; devashreshtham vajrabhritam varishtham
Sanvarto mam yajayitadya raja;nna te vakyam tasya va rochayami
10.7
गन्धर्व उवाच
घोरो नादः श्रूयते वासवस्य; नभस्तले गर्जतो राजसिंह
व्यक्तं वज्रं मोक्ष्यते ते महेन्द्रः; क्षेमं राजंश्चिन्त्यतामेष कालः
Gandharva uvacha
Ghoro nadah shruyate vasavasya; nabhastale garjato rajasinha
Vyaktam vajram mokshyate te mahendrah; kshemam rajanshchintyatamesha kalah
10.8
व्यास उवाच
इत्येवमुक्तो धृतराष्ट्रेण राजा; श्रुत्वा नादं नदतो वासवस्य
तपोनित्यं धर्मविदां वरिष्ठं; संवर्तं तं ज्ञापयामास कार्यम्
Vyasa uvacha
Ityevamukto dhritarashtrena raja; shrutva nadam nadato vasavasya
Taponityam dharmavidam varishtham; sanvartam tam gyapayamasa karyam
10.9
मरुत्त उवाच
इममश्मानं प्लवमानमारा;दध्वा दूरं तेन न दृश्यतेऽद्य
प्रपद्येऽहं शर्म विप्रेन्द्र त्वत्तः; प्रयच्छ तस्मादभयं विप्रमुख्य
Marutta uvacha
Imamashmanam plavamanamara;dadhva duram tena na drishyatedya
Prapadyeham sharma viprendra tvattah; prayachchha tasmadabhayam vipramukhya
10.10
अयमायाति वै वज्री दिशो विद्योतयन्दश
अमानुषेण घोरेण सदस्यास्त्रासिता हि नः
Ayamayati vai vajri disho vidyotayandasha
Amanushena ghorena sadasyastrasita hi nah
10.11
संवर्त उवाच
भयं शक्राद्व्येतु ते राजसिंह; प्रणोत्स्येऽहं भयमेतत्सुघोरम्
संस्तम्भिन्या विद्यया क्षिप्रमेव; मा भैस्त्वमस्माद्भव चापि प्रतीतः
Sanvarta uvacha
Bhayam shakradvyetu te rajasinha; pranotsyeham bhayametatsughoram
Sanstambhinya vidyaya kshiprameva; ma bhaistvamasmadbhava chapi pratitah
10.12
अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस्त्वं शक्रतो नृप
सर्वेषामेव देवानां क्षपितान्यायुधानि मे
Aham sanstambhayishyami ma bhaistvam shakrato nripa
Sarveshameva devanam kshapitanyayudhani me
10.13
दिशो वज्रं व्रजतां वायुरेतु; वर्षं भूत्वा निपततु काननेषु
आपः प्लवन्त्वन्तरिक्षे वृथा च; सौदामिनी दृश्यतां मा बिभस्त्वम्
Disho vajram vrajatam vayuretu; varsham bhutva nipatatu kananeshu
Apah plavantvantarikshe vritha cha; saudamini drishyatam ma bibhastvam
10.14
अथो वह्निस्त्रातु वा सर्वतस्ते; कामं वर्षं वर्षतु वासवो वा
वज्रं तथा स्थापयतां च वायु;र्महाघोरं प्लवमानं जलौघैः
Atho vahnistratu va sarvataste; kamam varsham varshatu vasavo va
Vajram tatha sthapayatam cha vayu;rmahaghoram plavamanam jalaughaih
10.15
मरुत्त उवाच
घोरः शब्दः श्रूयते वै महास्वनो; वज्रस्यैष सहितो मारुतेन
आत्मा हि मे प्रव्यथते मुहुर्मुहु;र्न मे स्वास्थ्यं जायते चाद्य विप्र
Marutta uvacha
Ghorah shabdah shruyate vai mahasvano; vajrasyaisha sahito marutena
Atma hi me pravyathate muhurmuhu;rna me svasthyam jayate chadya vipra
10.16
संवर्त उवाच
वज्रादुग्राद्व्येतु भयं तवाद्य; वातो भूत्वा हन्मि नरेन्द्र वज्रम्
भयं त्यक्त्वा वरमन्यं वृणीष्व; कं ते कामं तपसा साधयामि
Sanvarta uvacha
Vajradugradvyetu bhayam tavadya; vato bhutva hanmi narendra vajram
Bhayam tyaktva varamanyam vrinishva; kam te kamam tapasa sadhayami
10.17
मरुत्त उवाच
इन्द्रः साक्षात्सहसाभ्येतु विप्र; हविर्यज्ञे प्रतिगृह्णातु चैव
स्वं स्वं धिष्ण्यं चैव जुषन्तु देवाः; सुतं सोमं प्रतिगृह्णन्तु चैव
Marutta uvacha
Indrah sakshatsahasabhyetu vipra; haviryagye pratigrihnatu chaiva
Svam svam dhishnyam chaiva jushantu devah; sutam somam pratigrihnantu chaiva
10.18
संवर्त उवाच
अयमिन्द्रो हरिभिरायाति राज;न्देवैः सर्वैः सहितः सोमपीथी
मन्त्राहूतो यज्ञमिमं मयाद्य; पश्यस्वैनं मन्त्रविस्रस्तकायम्
Sanvarta uvacha
Ayamindro haribhirayati raja;ndevaih sarvaih sahitah somapithi
Mantrahuto yagyamimam mayadya; pashyasvainam mantravisrastakayam
10.19
व्यास उवाच
ततो देवैः सहितो देवराजो; रथे युक्त्वा तान्हरीन्वाजिमुख्यान्
आयाद्यज्ञमधि राज्ञः पिपासु;राविक्षितस्याप्रमेयस्य सोमम्
Vyasa uvacha
Tato devaih sahito devarajo; rathe yuktva tanharinvajimukhyan
Ayadyagyamadhi ragyah pipasu;ravikshitasyaprameyasya somam
10.20
तमायान्तं सहितं देवसंघैः; प्रत्युद्ययौ सपुरोधा मरुत्तः
चक्रे पूजां देवराजाय चाग्र्यां; यथाशास्त्रं विधिवत्प्रीयमाणः
Tamayantam sahitam devasanghaih; pratyudyayau sapurodha maruttah
Chakre pujam devarajaya chagryam; yathashastram vidhivatpriyamanah
10.21
संवर्त उवाच
स्वागतं ते पुरुहूतेह विद्व;न्यज्ञोऽद्यायं संनिहिते त्वयीन्द्र
शोशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः; पिबस्व सोमं सुतमुद्यतं मया
Sanvarta uvacha
Svagatam te puruhuteha vidva;nyagyodyayam sannihite tvayindra
Shoshubhyate balavritraghna bhuyah; pibasva somam sutamudyatam maya
10.22
मरुत्त उवाच
शिवेन मां पश्य नमश्च तेऽस्तु; प्राप्तो यज्ञः सफलं जीवितं मे
अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्द्र; बृहस्पतेरवरो जन्मना यः
Marutta uvacha
Shivena mam pashya namashcha testu; prapto yagyah saphalam jivitam me
Ayam yagyam kurute me surendra; brihaspateravaro janmana yah
10.23
इन्द्र उवाच
जानामि ते गुरुमेनं तपोधनं; बृहस्पतेरनुजं तिग्मतेजसम्
यस्याह्वानादागतोऽहं नरेन्द्र; प्रीतिर्मेऽद्य त्वयि मन्युः प्रनष्टः
Indra uvacha
Janami te gurumenam tapodhanam; brihaspateranujam tigmatejasam
Yasyahvanadagatoham narendra; pritirmedya tvayi manyuh pranashtah
10.24
संवर्त उवाच
यदि प्रीतस्त्वमसि वै देवराज; तस्मात्स्वयं शाधि यज्ञे विधानम्
स्वयं सर्वान्कुरु मार्गान्सुरेन्द्र; जानात्वयं सर्वलोकश्च देव
Sanvarta uvacha
Yadi pritastvamasi vai devaraja; tasmatsvayam shadhi yagye vidhanam
Svayam sarvankuru margansurendra; janatvayam sarvalokashcha deva
10.25
व्यास उवाच
एवमुक्तस्त्वाङ्गिरसेन शक्रः; समादिदेश स्वयमेव देवान्
सभाः क्रियन्तामावसथाश्च मुख्याः; सहस्रशश्चित्रभौमाः समृद्धाः
Vyasa uvacha
Evamuktastvangirasena shakrah; samadidesha svayameva devan
Sabhah kriyantamavasathashcha mukhyah; sahasrashashchitrabhaumah samriddhah
10.26
कॢप्तस्थूणाः कुरुतारोहणानि; गन्धर्वाणामप्सरसां च शीघ्रम्
येषु नृत्येरन्नप्सरसः सहस्रशः; स्वर्गोद्देशः क्रियतां यज्ञवाटः
Kliptasthunah kurutarohanani; gandharvanamapsarasam cha shighram
Yeshu nrityerannapsarasah sahasrashah; svargoddeshah kriyatam yagyavatah
10.27
इत्युक्तास्ते चक्रुराशु प्रतीता; दिवौकसः शक्रवाक्यान्नरेन्द्र
ततो वाक्यं प्राह राजानमिन्द्रः; प्रीतो राजन्पूजयानो मरुत्तम्
Ityuktaste chakrurashu pratita; divaukasah shakravakyannarendra
Tato vakyam praha rajanamindrah; prito rajanpujayano maruttam
10.28
एष त्वयाहमिह राजन्समेत्य; ये चाप्यन्ये तव पूर्वे नरेन्द्राः
सर्वाश्चान्या देवताः प्रीयमाणा; हविस्तुभ्यं प्रतिगृह्णन्तु राजन्
Esha tvayahamiha rajansametya; ye chapyanye tava purve narendrah
Sarvashchanya devatah priyamana; havistubhyam pratigrihnantu rajan
10.29
आग्नेयं वै लोहितमालभन्तां; वैश्वदेवं बहुरूपं विराजन्
नीलं चोक्षाणं मेध्यमभ्यालभन्तां; चलच्छिश्नं मत्प्रदिष्टं द्विजेन्द्राः
Agneyam vai lohitamalabhantam; vaishvadevam bahurupam virajan
Nilam chokshanam medhyamabhyalabhantam; chalachchhishnam matpradishtam dvijendrah
10.30
ततो यज्ञो ववृधे तस्य राज्ञो; यत्र देवाः स्वयमन्नानि जह्रुः
यस्मिञ्शक्रो ब्राह्मणैः पूज्यमानः; सदस्योऽभूद्धरिमान्देवराजः
Tato yagyo vavridhe tasya ragyo; yatra devah svayamannani jahruh
Yasminshakro brahmanaih pujyamanah; sadasyobhuddharimandevarajah
10.31
ततः संवर्तश्चित्यगतो महात्मा; यथा वह्निः प्रज्वलितो द्वितीयः
हवींष्युच्चैराह्वयन्देवसंघा;ञ्जुहावाग्नौ मन्त्रवत्सुप्रतीतः
Tatah sanvartashchityagato mahatma; yatha vahnih prajvalito dvitiyah
Havinshyuchchairahvayandevasangha;njuhavagnau mantravatsupratitah
10.32
ततः पीत्वा बलभित्सोममग्र्यं; ये चाप्यन्ये सोमपा वै दिवौकसः
सर्वेऽनुज्ञाताः प्रययुः पार्थिवेन; यथाजोषं तर्पिताः प्रीतिमन्तः
Tatah pitva balabhitsomamagryam; ye chapyanye somapa vai divaukasah
Sarvenugyatah prayayuh parthivena; yathajosham tarpitah pritimantah
10.33
ततो राजा जातरूपस्य राशी;न्पदे पदे कारयामास हृष्टः
द्विजातिभ्यो विसृजन्भूरि वित्तं; रराज वित्तेश इवारिहन्ता
Tato raja jatarupasya rashi;npade pade karayamasa hrishtah
Dvijatibhyo visrijanbhuri vittam; raraja vittesha ivarihanta
10.34
ततो वित्तं विविधं संनिधाय; यथोत्साहं कारयित्वा च कोशम्
अनुज्ञातो गुरुणा संनिवृत्य; शशास गामखिलां सागरान्ताम्
Tato vittam vividham sannidhaya; yathotsaham karayitva cha kosham
Anugyato guruna sannivritya; shashasa gamakhilam sagarantam
10.35
एवंगुणः संबभूवेह राजा; यस्य क्रतौ तत्सुवर्णं प्रभूतम्
तत्त्वं समादाय नरेन्द्र वित्तं; यजस्व देवांस्तर्पयानो विधानैः
Evangunah sambabhuveha raja; yasya kratau tatsuvarnam prabhutam
Tattvam samadaya narendra vittam; yajasva devanstarpayano vidhanaih
10.36
वैशंपायन उवाच
ततो राजा पाण्डवो हृष्टरूपः; श्रुत्वा वाक्यं सत्यवत्याः सुतस्य
मनश्चक्रे तेन वित्तेन यष्टुं; ततोऽमात्यैर्मन्त्रयामास भूयः
Vaishampayana uvacha
Tato raja pandavo hrishtarupah; shrutva vakyam satyavatyah sutasya
Manashchakre tena vittena yashtum; tatomatyairmantrayamasa bhuyah