UtshovChapter 97
97.1
युधिष्ठिर उवाच
यदिदं श्राद्धधर्मेषु दीयते भरतर्षभ
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्संप्रवर्तितम्
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं च प्रदीयते
Yudhishthira uvacha
Yadidam shraddhadharmeshu diyate bharatarshabha
Chhatram chopanahau chaiva kenaitatsampravartitam
Katham chaitatsamutpannam kimartham cha pradiyate
97.2
न केवलं श्राद्धधर्मे पुण्यकेष्वपि दीयते
एतद्विस्तरतो राजञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
Na kevalam shraddhadharme punyakeshvapi diyate
Etadvistarato rajanshrotumichchhami tattvatah
97.3
भीष्म उवाच
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम्
यथैतत्प्रथितं लोके येन चैतत्प्रवर्तितम्
Bhishma uvacha
Shrinu rajannavahitashchhatropanahavistaram
Yathaitatprathitam loke yena chaitatpravartitam
97.4
यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथा गतम्
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि जनाधिप
Yatha chakshayyatam praptam punyatam cha yatha gatam
Sarvametadasheshena pravakshyami janadhipa
97.5
इतिहासं पुरावृत्तमिमं शृणु नराधिप
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः
Itihasam puravrittamimam shrinu naradhipa
Jamadagneshcha sanvadam suryasya cha mahatmanah
97.6
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषाक्रीडत प्रभो
संधाय संधाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः
Pura sa bhagavansakshaddhanushakridata prabho
Sandhaya sandhaya sharanshchikshepa kila bhargavah
97.7
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः
आनाय्य सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत
Tankshiptanrenuka sarvanstasyeshundiptatejasah
Anayya sa tada tasmai pradadasakridachyuta
97.8
अथ तेन स शब्देन ज्यातलस्य शरस्य च
प्रहृष्टः संप्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान्
Atha tena sa shabdena jyatalasya sharasya cha
Prahrishtah samprachikshepa sa cha pratyajahara tan
97.9
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे
स सायकान्द्विजो विद्ध्वा रेणुकामिदमब्रवीत्
Tato madhyahnamarudhe jyeshthamule divakare
Sa sayakandvijo viddhva renukamidamabravit
97.10
गच्छानय विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान्
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप
Gachchhanaya vishalakshi sharanetandhanushchyutan
Yavadetanpunah subhru kshipamiti janadhipa
97.11
सा गच्छत्यन्तरा छायां वृक्षमाश्रित्य भामिनी
तस्थौ तस्या हि संतप्तं शिरः पादौ तथैव च
Sa gachchhatyantara chhayam vrikshamashritya bhamini
Tasthau tasya hi santaptam shirah padau tathaiva cha
97.12
स्थिता सा तु मुहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा
ययावानयितुं भूयः सायकानसितेक्षणा
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय यशस्विनी
Sthita sa tu muhurtam vai bhartuh shapabhayachchhubha
Yayavanayitum bhuyah sayakanasitekshana
Pratyajagama cha sharanstanadaya yashasvini
97.13
सा प्रस्विन्ना सुचार्वङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती
उपाजगाम भर्तारं भयाद्भर्तुः प्रवेपती
Sa prasvinna sucharvangi padbhyam duhkham niyachchhati
Upajagama bhartaram bhayadbhartuh pravepati
97.14
स तामृषिस्ततः क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम्
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनः पुनः
Sa tamrishistatah kruddho vakyamaha shubhananam
Renuke kim chirena tvamagateti punah punah
97.15
रेणुकोवाच
शिरस्तावत्प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन
सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छायामुपाश्रिता
Renukovacha
Shirastavatpradiptam me padau chaiva tapodhana
Suryatejoniruddhaham vrikshachchhayamupashrita
97.16
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरमेतत्कृतं मया
एतज्ज्ञात्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन
Etasmatkaranadbrahmanshchirametatkritam maya
Etajgyatva mama vibho ma krudhastvam tapodhana
97.17
जमदग्निरुवाच
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम्
शरैर्निपातयिष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा
Jamadagniruvacha
Adyainam diptakiranam renuke tava duhkhadam
Sharairnipatayishyami suryamastragnitejasa
97.18
भीष्म उवाच
स विस्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च बहूञ्शरान्
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः
Bhishma uvacha
Sa vispharya dhanurdivyam grihitva cha bahunsharan
Atishthatsuryamabhito yato yati tatomukhah
97.19
अथ तं प्रहरिष्यन्तं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽब्रवीत्
द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्योऽपराध्यते
Atha tam praharishyantam suryobhyetya vachobravit
Dvijarupena kaunteya kim te suryoparadhyate
97.20
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि विद्वंस्ततस्ततः
रसं स तं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः
Adatte rashmibhih suryo divi vidvanstatastatah
Rasam sa tam vai varshasu pravarshati divakarah
97.21
ततोऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम्
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते
Tatonnam jayate vipra manushyanam sukhavaham
Annam prana iti yatha vedeshu paripathyate
97.22
अथाभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः
सप्त द्वीपानिमान्ब्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति
Athabhreshu nigudhashcha rashmibhih parivaritah
Sapta dvipanimanbrahmanvarshenabhipravarshati
97.23
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पत्रपुष्पजम्
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं संभवति प्रभो
Tatastadaushadhinam cha virudham patrapushpajam
Sarvam varshabhinirvrittamannam sambhavati prabho
97.24
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः
Jatakarmani sarvani vratopanayanani cha
Godanani vivahashcha tatha yagyasamriddhayah
97.25
सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसंचयाः
अन्नतः संप्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव
Satrani danani tatha sanyoga vittasanchayah
Annatah sampravartante yatha tvam vettha bhargava
97.26
रमणीयानि यावन्ति यावदारम्भकाणि च
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते
Ramaniyani yavanti yavadarambhakani cha
Sarvamannatprabhavati viditam kirtayami te
97.27
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मया
प्रसादये त्वा विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते
Sarvam hi vettha vipra tvam yadetatkirtitam maya
Prasadaye tva viprarshe kim te suryo nipatyate