UtshovChapter 69
69.1
भीष्म उवाच
अत्रैव कीर्त्यते सद्भिर्ब्राह्मणस्वाभिमर्शने
नृगेण सुमहत्कृच्छ्रं यदवाप्तं कुरूद्वह
Bhishma uvacha
Atraiva kirtyate sadbhirbrahmanasvabhimarshane
Nrigena sumahatkrichchhram yadavaptam kurudvaha
69.2
निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्यामिति श्रुतिः
अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृतः
Nivishantyam pura partha dvaravatyamiti shrutih
Adrishyata mahakupastrinavirutsamavritah
69.3
प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्कूपाज्जलार्थिनः
श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते
Prayatnam tatra kurvanastasmatkupajjalarthinah
Shramena mahata yuktastasminstoye susanvrite
69.4
ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम्
तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वंस्ते सहस्रशः
Dadrishuste mahakayam krikalasamavasthitam
Tasya choddharane yatnamakurvanste sahasrashah
69.5
प्रग्रहैश्चर्मपट्टैश्च तं बद्ध्वा पर्वतोपमम्
नाशक्नुवन्समुद्धर्तुं ततो जग्मुर्जनार्दनम्
Pragrahaishcharmapattaishcha tam baddhva parvatopamam
Nashaknuvansamuddhartum tato jagmurjanardanam
69.6
खमावृत्योदपानस्य कृकलासः स्थितो महान्
तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्यथ कृष्णे न्यवेदयन्
Khamavrityodapanasya krikalasah sthito mahan
Tasya nasti samuddhartetyatha krishne nyavedayan
69.7
स वासुदेवेन समुद्धृतश्च; पृष्टश्च कामान्निजगाद राजा
नृगस्तदात्मानमथो न्यवेदय;त्पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम्
Sa vasudevena samuddhritashcha; prishtashcha kamannijagada raja
Nrigastadatmanamatho nyavedaya;tpuratanam yagyasahasrayajinam
69.8
तथा ब्रुवाणं तु तमाह माधवः; शुभं त्वया कर्म कृतं न पापकम्
कथं भवान्दुर्गतिमीदृशीं गतो; नरेन्द्र तद्ब्रूहि किमेतदीदृशम्
Tatha bruvanam tu tamaha madhavah; shubham tvaya karma kritam na papakam
Katham bhavandurgatimidrishim gato; narendra tadbruhi kimetadidrisham
69.9
शतं सहस्राणि शतं गवां पुनः; पुनः शतान्यष्ट शतायुतानि
त्वया पुरा दत्तमितीह शुश्रुम; नृप द्विजेभ्यः क्व नु तद्गतं तव
Shatam sahasrani shatam gavam punah; punah shatanyashta shatayutani
Tvaya pura dattamitiha shushruma; nripa dvijebhyah kva nu tadgatam tava
69.10
नृगस्ततोऽब्रवीत्कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिणः
प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने
Nrigastatobravitkrishnam brahmanasyagnihotrinah
Proshitasya paribhrashta gaureka mama godhane
69.11
गवां सहस्रे संख्याता तदा सा पशुपैर्मम
सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाङ्क्षता
Gavam sahasre sankhyata tada sa pashupairmama
Sa brahmanaya me datta pretyarthamabhikankshata
69.12
अपश्यत्परिमार्गंश्च तां यां परगृहे द्विजः
ममेयमिति चोवाच ब्राह्मणो यस्य साभवत्
Apashyatparimarganshcha tam yam paragrihe dvijah
Mameyamiti chovacha brahmano yasya sabhavat
69.13
तावुभौ समनुप्राप्तौ विवदन्तौ भृशज्वरौ
भवान्दाता भवान्हर्तेत्यथ तौ मां तदोचतुः
Tavubhau samanupraptau vivadantau bhrishajvarau
Bhavandata bhavanhartetyatha tau mam tadochatuh
69.14
शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वै
याचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम्
Shatena shatasankhyena gavam vinimayena vai
Yache pratigrahitaram sa tu mamabravididam
69.15
देशकालोपसंपन्ना दोग्ध्री क्षान्तातिवत्सला
स्वादुक्षीरप्रदा धन्या मम नित्यं निवेशने
Deshakalopasampanna dogdhri kshantativatsala
Svadukshiraprada dhanya mama nityam niveshane
69.16
कृशं च भरते या गौर्मम पुत्रमपस्तनम्
न सा शक्या मया हातुमित्युक्त्वा स जगाम ह
Krisham cha bharate ya gaurmama putramapastanam
Na sa shakya maya hatumityuktva sa jagama ha
69.17
ततस्तमपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै
गवां शतसहस्रं वै तत्कृते गृह्यतामिति
Tatastamaparam vipram yache vinimayena vai
Gavam shatasahasram vai tatkrite grihyatamiti
69.18
ब्राह्मण उवाच
न राज्ञां प्रतिगृह्णामि शक्तोऽहं स्वस्य मार्गणे
सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन
Brahmana uvacha
Na ragyam pratigrihnami shaktoham svasya margane
Saiva gaurdiyatam shighram mameti madhusudana
69.19
रुक्ममश्वांश्च ददतो रजतं स्यन्दनांस्तथा
न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभः
Rukmamashvanshcha dadato rajatam syandananstatha
Na jagraha yayau chapi tada sa brahmanarshabhah
69.20
एतस्मिन्नेव काले तु चोदितः कालधर्मणा
पितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम्
Etasminneva kale tu choditah kaladharmana
Pitrilokamaham prapya dharmarajamupagamam
69.21
यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनमब्रवीत्
नान्तः संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मणः
Yamastu pujayitva mam tato vachanamabravit
Nantah sankhyayate rajanstava punyasya karmanah
69.22
अस्ति चैव कृतं पापमज्ञानात्तदपि त्वया
चरस्व पापं पश्चाद्वा पूर्वं वा त्वं यथेच्छसि
Asti chaiva kritam papamagyanattadapi tvaya
Charasva papam pashchadva purvam va tvam yathechchhasi
69.23
रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव
ब्राह्मणस्वस्य चादानं त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः
Rakshitasmiti choktam te pratigya chanrita tava
Brahmanasvasya chadanam trividhaste vyatikramah
69.24
पूर्वं कृच्छ्रं चरिष्येऽहं पश्चाच्छुभमिति प्रभो
धर्मराजं ब्रुवन्नेवं पतितोऽस्मि महीतले
Purvam krichchhram charishyeham pashchachchhubhamiti prabho
Dharmarajam bruvannevam patitosmi mahitale
69.25
अश्रौषं प्रच्युतश्चाहं यमस्योच्चैः प्रभाषतः
वासुदेवः समुद्धर्ता भविता ते जनार्दनः
Ashrausham prachyutashchaham yamasyochchaih prabhashatah
Vasudevah samuddharta bhavita te janardanah
69.26
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते
प्राप्स्यसे शाश्वताँल्लोकाञ्जितान्स्वेनैव कर्मणा
Purne varshasahasrante kshine karmani dushkrite
Prapsyase shashvatanllokanjitansvenaiva karmana
69.27
कूपेऽऽत्मानमधःशीर्षमपश्यं पतितं च ह
तिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न तु मामजहात्स्मृतिः
Kupetmanamadhahshirshamapashyam patitam cha ha
Tiryagyonimanupraptam na tu mamajahatsmritih
69.28
त्वया तु तारितोऽस्म्यद्य किमन्यत्र तपोबलात्
अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै
Tvaya tu taritosmyadya kimanyatra tapobalat
Anujanihi mam krishna gachchheyam divamadya vai
69.29
अनुज्ञातः स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम्
विमानं दिव्यमास्थाय ययौ दिवमरिंदम
Anugyatah sa krishnena namaskritya janardanam
Vimanam divyamasthaya yayau divamarindama
69.30
ततस्तस्मिन्दिवं प्राप्ते नृगे भरतसत्तम
वासुदेव इमं श्लोकं जगाद कुरुनन्दन
Tatastasmindivam prapte nrige bharatasattama
Vasudeva imam shlokam jagada kurunandana
69.31
ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानता
ब्राह्मणस्वं हृतं हन्ति नृगं ब्राह्मणगौरिव
Brahmanasvam na hartavyam purushena vijanata
Brahmanasvam hritam hanti nrigam brahmanagauriva
69.32
सतां समागमः सद्भिर्नाफलः पार्थ विद्यते
विमुक्तं नरकात्पश्य नृगं साधुसमागमात्
Satam samagamah sadbhirnaphalah partha vidyate
Vimuktam narakatpashya nrigam sadhusamagamat
69.33
प्रदानं फलवत्तत्र द्रोहस्तत्र तथाफलः
अपचारं गवां तस्माद्वर्जयेत युधिष्ठिर
Pradanam phalavattatra drohastatra tathaphalah
Apacharam gavam tasmadvarjayeta yudhishthira