Chapter 46

46.1

भीष्म उवाच
प्राचेतसस्य वचनं कीर्तयन्ति पुराविदः
यस्याः किंचिन्नाददते ज्ञातयो न स विक्रयः

Bhishma uvacha
Prachetasasya vachanam kirtayanti puravidah
Yasyah kinchinnadadate gyatayo na sa vikrayah

अर्हणं तत्कुमारीणामानृशंस्यतमं च तत्
सर्वं च प्रतिदेयं स्यात्कन्यायै तदशेषतः

Arhanam tatkumarinamanrishansyatamam cha tat
Sarvam cha pratideyam syatkanyayai tadasheshatah

पितृभिर्भ्रातृभिश्चैव श्वशुरैरथ देवरैः
पूज्या लालयितव्याश्च बहुकल्याणमीप्सुभिः

Pitribhirbhratribhishchaiva shvashurairatha devaraih
Pujya lalayitavyashcha bahukalyanamipsubhih

यदि वै स्त्री न रोचेत पुमांसं न प्रमोदयेत्
अमोदनात्पुनः पुंसः प्रजनं न प्रवर्धते

Yadi vai stri na rocheta pumansam na pramodayet
Amodanatpunah punsah prajanam na pravardhate

पूज्या लालयितव्याश्च स्त्रियो नित्यं जनाधिप
अपूजिताश्च यत्रैताः सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः
तदैव तत्कुलं नास्ति यदा शोचन्ति जामयः

Pujya lalayitavyashcha striyo nityam janadhipa
Apujitashcha yatraitah sarvastatraphalah kriyah
Tadaiva tatkulam nasti yada shochanti jamayah

जामीशप्तानि गेहानि निकृत्तानीव कृत्यया
नैव भान्ति न वर्धन्ते श्रिया हीनानि पार्थिव

Jamishaptani gehani nikrittaniva krityaya
Naiva bhanti na vardhante shriya hinani parthiva

स्त्रियः पुंसां परिददे मनुर्जिगमिषुर्दिवम्
अबलाः स्वल्पकौपीनाः सुहृदः सत्यजिष्णवः

Striyah punsam paridade manurjigamishurdivam
Abalah svalpakaupinah suhridah satyajishnavah

ईर्ष्यवो मानकामाश्च चण्डा असुहृदोऽबुधाः
स्त्रियो माननमर्हन्ति ता मानयत मानवाः

Irshyavo manakamashcha chanda asuhridobudhah
Striyo mananamarhanti ta manayata manavah

स्त्रीप्रत्ययो हि वो धर्मो रतिभोगाश्च केवलाः
परिचर्यान्नसंस्कारास्तदायत्ता भवन्तु वः

Stripratyayo hi vo dharmo ratibhogashcha kevalah
Paricharyannasanskarastadayatta bhavantu vah

उत्पादनमपत्यस्य जातस्य परिपालनम्
प्रीत्यर्थं लोकयात्रा च पश्यत स्त्रीनिबन्धनम्

Utpadanamapatyasya jatasya paripalanam
Prityartham lokayatra cha pashyata strinibandhanam

संमान्यमानाश्चैताभिः सर्वकार्याण्यवाप्स्यथ
विदेहराजदुहिता चात्र श्लोकमगायत

Sammanyamanashchaitabhih sarvakaryanyavapsyatha
Videharajaduhita chatra shlokamagayata

नास्ति यज्ञः स्त्रियः कश्चिन्न श्राद्धं नोपवासकम्
धर्मस्तु भर्तृशुश्रूषा तया स्वर्गं जयत्युत

Nasti yagyah striyah kashchinna shraddham nopavasakam
Dharmastu bhartrishushrusha taya svargam jayatyuta

पिता रक्षति कौमारे भर्ता रक्षति यौवने
पुत्रास्तु स्थविरीभावे न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

Pita rakshati kaumare bharta rakshati yauvane
Putrastu sthaviribhave na stri svatantryamarhati

श्रिय एताः स्त्रियो नाम सत्कार्या भूतिमिच्छता
लालिता निगृहीता च स्त्री श्रीर्भवति भारत

Shriya etah striyo nama satkarya bhutimichchhata
Lalita nigrihita cha stri shrirbhavati bharata