UtshovChapter 15
15.1
उपमन्युरुवाच
एतान्सहस्रशश्चान्यान्समनुध्यातवान्हरः
कस्मात्प्रसादं भगवान्न कुर्यात्तव माधव
Upamanyuruvacha
Etansahasrashashchanyansamanudhyatavanharah
Kasmatprasadam bhagavanna kuryattava madhava
15.2
त्वादृशेन हि देवानां श्लाघनीयः समागमः
ब्रह्मण्येनानृशंसेन श्रद्दधानेन चाप्युत
जप्यं च ते प्रदास्यामि येन द्रक्ष्यसि शंकरम्
Tvadrishena hi devanam shlaghaniyah samagamah
Brahmanyenanrishansena shraddadhanena chapyuta
Japyam cha te pradasyami yena drakshyasi shankaram
15.3
कृष्ण उवाच
अब्रुवं तमहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुने
द्रक्ष्ये दितिजसंघानां मर्दनं त्रिदशेश्वरम्
Krishna uvacha
Abruvam tamaham brahmanstvatprasadanmahamune
Drakshye ditijasanghanam mardanam tridasheshvaram
15.4
दिनेऽष्टमे च विप्रेण दीक्षितोऽहं यथाविधि
दण्डी मुण्डी कुशी चीरी घृताक्तो मेखली तथा
Dineshtame cha viprena dikshitoham yathavidhi
Dandi mundi kushi chiri ghritakto mekhali tatha
15.5
मासमेकं फलाहारो द्वितीयं सलिलाशनः
तृतीयं च चतुर्थं च पञ्चमं चानिलाशनः
Masamekam phalaharo dvitiyam salilashanah
Tritiyam cha chaturtham cha panchamam chanilashanah
15.6
एकपादेन तिष्ठंश्च ऊर्ध्वबाहुरतन्द्रितः
तेजः सूर्यसहस्रस्य अपश्यं दिवि भारत
Ekapadena tishthanshcha urdhvabahuratandritah
Tejah suryasahasrasya apashyam divi bharata
15.7
तस्य मध्यगतं चापि तेजसः पाण्डुनन्दन
इन्द्रायुधपिनद्धाङ्गं विद्युन्मालागवाक्षकम्
नीलशैलचयप्रख्यं बलाकाभूषितं घनम्
Tasya madhyagatam chapi tejasah pandunandana
Indrayudhapinaddhangam vidyunmalagavakshakam
Nilashailachayaprakhyam balakabhushitam ghanam
15.8
तमास्थितश्च भगवान्देव्या सह महाद्युतिः
तपसा तेजसा कान्त्या दीप्तया सह भार्यया
Tamasthitashcha bhagavandevya saha mahadyutih
Tapasa tejasa kantya diptaya saha bharyaya
15.9
रराज भगवांस्तत्र देव्या सह महेश्वरः
सोमेन सहितः सूर्यो यथा मेघस्थितस्तथा
Raraja bhagavanstatra devya saha maheshvarah
Somena sahitah suryo yatha meghasthitastatha
15.10
संहृष्टरोमा कौन्तेय विस्मयोत्फुल्ललोचनः
अपश्यं देवसंघानां गतिमार्तिहरं हरम्
Sanhrishtaroma kaunteya vismayotphullalochanah
Apashyam devasanghanam gatimartiharam haram
15.11
किरीटिनं गदिनं शूलपाणिं; व्याघ्राजिनं जटिलं दण्डपाणिम्
पिनाकिनं वज्रिणं तीक्ष्णदंष्ट्रं; शुभाङ्गदं व्यालयज्ञोपवीतम्
Kiritinam gadinam shulapanim; vyaghrajinam jatilam dandapanim
Pinakinam vajrinam tikshnadanshtram; shubhangadam vyalayagyopavitam
15.12
दिव्यां मालामुरसानेकवर्णां; समुद्वहन्तं गुल्फदेशावलम्बाम्
चन्द्रं यथा परिविष्टं ससंध्यं; वर्षात्यये तद्वदपश्यमेनम्
Divyam malamurasanekavarnam; samudvahantam gulphadeshavalambam
Chandram yatha parivishtam sasandhyam; varshatyaye tadvadapashyamenam
15.13
प्रमथानां गणैश्चैव समन्तात्परिवारितम्
शरदीव सुदुष्प्रेक्ष्यं परिविष्टं दिवाकरम्
Pramathanam ganaishchaiva samantatparivaritam
Sharadiva sudushprekshyam parivishtam divakaram
15.14
एकादश तथा चैनं रुद्राणां वृषवाहनम्
अस्तुवन्नियतात्मानः कर्मभिः शुभकर्मिणम्
Ekadasha tatha chainam rudranam vrishavahanam
Astuvanniyatatmanah karmabhih shubhakarminam
15.15
आदित्या वसवः साध्या विश्वेदेवास्तथाश्विनौ
विश्वाभिः स्तुतिभिर्देवं विश्वदेवं समस्तुवन्
Aditya vasavah sadhya vishvedevastathashvinau
Vishvabhih stutibhirdevam vishvadevam samastuvan
15.16
शतक्रतुश्च भगवान्विष्णुश्चादितिनन्दनौ
ब्रह्मा रथन्तरं साम ईरयन्ति भवान्तिके
Shatakratushcha bhagavanvishnushchaditinandanau
Brahma rathantaram sama irayanti bhavantike
15.17
योगीश्वराः सुबहवो योगदं पितरं गुरुम्
ब्रह्मर्षयश्च ससुतास्तथा देवर्षयश्च वै
Yogishvarah subahavo yogadam pitaram gurum
Brahmarshayashcha sasutastatha devarshayashcha vai
15.18
पृथिवी चान्तरिक्षं च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा
मासार्धमासा ऋतवो रात्र्यः संवत्सराः क्षणाः
Prithivi chantariksham cha nakshatrani grahastatha
Masardhamasa ritavo ratryah sanvatsarah kshanah
15.19
मुहूर्ताश्च निमेषाश्च तथैव युगपर्ययाः
दिव्या राजन्नमस्यन्ति विद्याः सर्वा दिशस्तथा
Muhurtashcha nimeshashcha tathaiva yugaparyayah
Divya rajannamasyanti vidyah sarva dishastatha
15.20
सनत्कुमारो वेदाश्च इतिहासास्तथैव च
मरीचिरङ्गिरा अत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः
Sanatkumaro vedashcha itihasastathaiva cha
Marichirangira atrih pulastyah pulahah kratuh
15.21
मनवः सप्तसोमश्च अथर्वा सबृहस्पतिः
भृगुर्दक्षः कश्यपश्च वसिष्ठः काश्य एव च
Manavah saptasomashcha atharva sabrihaspatih
Bhrigurdakshah kashyapashcha vasishthah kashya eva cha
15.22
छन्दांसि दीक्षा यज्ञाश्च दक्षिणाः पावको हविः
यज्ञोपगानि द्रव्याणि मूर्तिमन्ति युधिष्ठिर
Chhandansi diksha yagyashcha dakshinah pavako havih
Yagyopagani dravyani murtimanti yudhishthira
15.23
प्रजानां पतयः सर्वे सरितः पन्नगा नगाः
देवानां मातरः सर्वा देवपत्न्यः सकन्यकाः
Prajanam patayah sarve saritah pannaga nagah
Devanam matarah sarva devapatnyah sakanyakah
15.24
सहस्राणि मुनीनां च अयुतान्यर्बुदानि च
नमस्यन्ति प्रभुं शान्तं पर्वताः सागरा दिशः
Sahasrani muninam cha ayutanyarbudani cha
Namasyanti prabhum shantam parvatah sagara dishah
15.25
गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतवादित्रकोविदाः
दिव्यतानेन गायन्तः स्तुवन्ति भवमद्भुतम्
विद्याधरा दानवाश्च गुह्यका राक्षसास्तथा
Gandharvapsarasashchaiva gitavaditrakovidah
Divyatanena gayantah stuvanti bhavamadbhutam
Vidyadhara danavashcha guhyaka rakshasastatha
15.26
सर्वाणि चैव भूतानि स्थावराणि चराणि च
नमस्यन्ति महाराज वाङ्मनःकर्मभिर्विभुम्
पुरस्ताद्विष्ठितः शर्वो ममासीत्त्रिदशेश्वरः
Sarvani chaiva bhutani sthavarani charani cha
Namasyanti maharaja vanmanahkarmabhirvibhum
Purastadvishthitah sharvo mamasittridasheshvarah
15.27
पुरस्ताद्विष्ठितं दृष्ट्वा ममेशानं च भारत
सप्रजापतिशक्रान्तं जगन्मामभ्युदैक्षत
Purastadvishthitam drishtva mameshanam cha bharata
Saprajapatishakrantam jaganmamabhyudaikshata
15.28
ईक्षितुं च महादेवं न मे शक्तिरभूत्तदा
ततो मामब्रवीद्देवः पश्य कृष्ण वदस्व च
Ikshitum cha mahadevam na me shaktirabhuttada
Tato mamabraviddevah pashya krishna vadasva cha
15.29
शिरसा वन्दिते देवे देवी प्रीता उमाभवत्
ततोऽहमस्तुवं स्थाणुं स्तुतं ब्रह्मादिभिः सुरैः
Shirasa vandite deve devi prita umabhavat
Tatohamastuvam sthanum stutam brahmadibhih suraih
15.30
नमोऽस्तु ते शाश्वत सर्वयोने; ब्रह्माधिपं त्वामृषयो वदन्ति
तपश्च सत्त्वं च रजस्तमश्च; त्वामेव सत्यं च वदन्ति सन्तः
Namostu te shashvata sarvayone; brahmadhipam tvamrishayo vadanti
Tapashcha sattvam cha rajastamashcha; tvameva satyam cha vadanti santah
15.31
त्वं वै ब्रह्मा च रुद्रश्च वरुणोऽग्निर्मनुर्भवः
धाता त्वष्टा विधाता च त्वं प्रभुः सर्वतोमुखः
Tvam vai brahma cha rudrashcha varunognirmanurbhavah
Dhata tvashta vidhata cha tvam prabhuh sarvatomukhah
15.32
त्वत्तो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च
त्वमादिः सर्वभूतानां संहारश्च त्वमेव हि
Tvatto jatani bhutani sthavarani charani cha
Tvamadih sarvabhutanam sanharashcha tvameva hi
15.33
ये चेन्द्रियार्थाश्च मनश्च कृत्स्नं; ये वायवः सप्त तथैव चाग्निः
ये वा दिविस्था देवताश्चापि पुंसां; तस्मात्परं त्वामृषयो वदन्ति
Ye chendriyarthashcha manashcha kritsnam; ye vayavah sapta tathaiva chagnih
Ye va divistha devatashchapi punsam; tasmatparam tvamrishayo vadanti
15.34
वेदा यज्ञाश्च सोमश्च दक्षिणा पावको हविः
यज्ञोपगं च यत्किंचिद्भगवांस्तदसंशयम्
Veda yagyashcha somashcha dakshina pavako havih
Yagyopagam cha yatkinchidbhagavanstadasanshayam
15.35
इष्टं दत्तमधीतं च व्रतानि नियमाश्च ये
ह्रीः कीर्तिः श्रीर्द्युतिस्तुष्टिः सिद्धिश्चैव त्वदर्पणा
Ishtam dattamadhitam cha vratani niyamashcha ye
Hrih kirtih shrirdyutistushtih siddhishchaiva tvadarpana
15.36
कामः क्रोधो भयं लोभो मदः स्तम्भोऽथ मत्सरः
आधयो व्याधयश्चैव भगवंस्तनयास्तव
Kamah krodho bhayam lobho madah stambhotha matsarah
Adhayo vyadhayashchaiva bhagavanstanayastava
15.37
कृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवोऽव्ययः
मनसः परमा योनिः स्वभावश्चापि शाश्वतः
अव्यक्तः पावन विभो सहस्रांशो हिरण्मयः
Kritirvikarah pralayah pradhanam prabhavovyayah
Manasah parama yonih svabhavashchapi shashvatah
Avyaktah pavana vibho sahasransho hiranmayah
15.38
आदिर्गुणानां सर्वेषां भवान्वै जीवनाश्रयः
महानात्मा मतिर्ब्रह्मा विश्वः शंभुः स्वयंभुवः
Adirgunanam sarvesham bhavanvai jivanashrayah
Mahanatma matirbrahma vishvah shambhuh svayambhuvah
15.39
बुद्धिः प्रज्ञोपलब्धिश्च संवित्ख्यातिर्धृतिः स्मृतिः
पर्यायवाचकैः शब्दैर्महानात्मा विभाव्यसे
Buddhih pragyopalabdhishcha sanvitkhyatirdhritih smritih
Paryayavachakaih shabdairmahanatma vibhavyase
15.40
त्वां बुद्ध्वा ब्राह्मणो विद्वान्न प्रमोहं निगच्छति
हृदयं सर्वभूतानां क्षेत्रज्ञस्त्वमृषिष्टुतः
Tvam buddhva brahmano vidvanna pramoham nigachchhati
Hridayam sarvabhutanam kshetragyastvamrishishtutah
15.41
सर्वतःपाणिपादस्त्वं सर्वतोक्षिशिरोमुखः
सर्वतःश्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि
Sarvatahpanipadastvam sarvatokshishiromukhah
Sarvatahshrutimanlloke sarvamavritya tishthasi
15.42
फलं त्वमसि तिग्मांशो निमेषादिषु कर्मसु
त्वं वै प्रभार्चिः पुरुषः सर्वस्य हृदि संस्थितः
अणिमा लघिमा प्राप्तिरीशानो ज्योतिरव्ययः
Phalam tvamasi tigmansho nimeshadishu karmasu
Tvam vai prabharchih purushah sarvasya hridi sansthitah
Anima laghima praptirishano jyotiravyayah
15.43
त्वयि बुद्धिर्मतिर्लोकाः प्रपन्नाः संश्रिताश्च ये
ध्यानिनो नित्ययोगाश्च सत्यसंधा जितेन्द्रियाः
Tvayi buddhirmatirlokah prapannah sanshritashcha ye
Dhyanino nityayogashcha satyasandha jitendriyah
15.44
यस्त्वां ध्रुवं वेदयते गुहाशयं; प्रभुं पुराणं पुरुषं विश्वरूपम्
हिरण्मयं बुद्धिमतां परां गतिं; स बुद्धिमान्बुद्धिमतीत्य तिष्ठति
Yastvam dhruvam vedayate guhashayam; prabhum puranam purusham vishvarupam
Hiranmayam buddhimatam param gatim; sa buddhimanbuddhimatitya tishthati
15.45
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडङ्गं त्वां च मूर्तितः
प्रधानविधियोगस्थस्त्वामेव विशते बुधः
Viditva sapta sukshmani shadangam tvam cha murtitah
Pradhanavidhiyogasthastvameva vishate budhah
15.46
एवमुक्ते मया पार्थ भवे चार्तिविनाशने
चराचरं जगत्सर्वं सिंहनादमथाकरोत्
Evamukte maya partha bhave chartivinashane
Characharam jagatsarvam sinhanadamathakarot
15.47
सविप्रसंघाश्च सुरासुराश्च; नागाः पिशाचाः पितरो वयांसि
रक्षोगणा भूतगणाश्च सर्वे; महर्षयश्चैव तथा प्रणेमुः
Saviprasanghashcha surasurashcha; nagah pishachah pitaro vayansi
Rakshogana bhutaganashcha sarve; maharshayashchaiva tatha pranemuh
15.48
मम मूर्ध्नि च दिव्यानां कुसुमानां सुगन्धिनाम्
राशयो निपतन्ति स्म वायुश्च सुसुखो ववौ
Mama murdhni cha divyanam kusumanam sugandhinam
Rashayo nipatanti sma vayushcha susukho vavau
15.49
निरीक्ष्य भगवान्देवीमुमां मां च जगद्धितः
शतक्रतुं चाभिवीक्ष्य स्वयं मामाह शंकरः
Nirikshya bhagavandevimumam mam cha jagaddhitah
Shatakratum chabhivikshya svayam mamaha shankarah
15.50
विद्मः कृष्ण परां भक्तिमस्मासु तव शत्रुहन्
क्रियतामात्मनः श्रेयः प्रीतिर्हि परमा त्वयि
Vidmah krishna param bhaktimasmasu tava shatruhan
Kriyatamatmanah shreyah pritirhi parama tvayi
15.51
वृणीष्वाष्टौ वरान्कृष्ण दातास्मि तव सत्तम
ब्रूहि यादवशार्दूल यानिच्छसि सुदुर्लभान्
Vrinishvashtau varankrishna datasmi tava sattama
Bruhi yadavashardula yanichchhasi sudurlabhan