UtshovChapter 106
106.1
युधिष्ठिर उवाच
दानं बहुविधाकारं शान्तिः सत्यमहिंसता
स्वदारतुष्टिश्चोक्ता ते फलं दानस्य चैव यत्
Yudhishthira uvacha
Danam bahuvidhakaram shantih satyamahinsata
Svadaratushtishchokta te phalam danasya chaiva yat
106.2
पितामहस्य विदितं किमन्यत्र तपोबलात्
तपसो यत्परं तेऽद्य तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
Pitamahasya viditam kimanyatra tapobalat
Tapaso yatparam tedya tanme vyakhyatumarhasi
106.3
भीष्म उवाच
तपः प्रचक्षते यावत्तावल्लोका युधिष्ठिर
मतं मम तु कौन्तेय तपो नानशनात्परम्
Bhishma uvacha
Tapah prachakshate yavattavalloka yudhishthira
Matam mama tu kaunteya tapo nanashanatparam
106.4
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
भगीरथस्य संवादं ब्रह्मणश्च महात्मनः
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Bhagirathasya sanvadam brahmanashcha mahatmanah
106.5
अतीत्य सुरलोकं च गवां लोकं च भारत
ऋषिलोकं च सोऽगच्छद्भगीरथ इति श्रुतिः
Atitya suralokam cha gavam lokam cha bharata
Rishilokam cha sogachchhadbhagiratha iti shrutih
106.6
तं दृष्ट्वा स वचः प्राह ब्रह्मा राजन्भगीरथम्
कथं भगीरथागास्त्वमिमं देशं दुरासदम्
Tam drishtva sa vachah praha brahma rajanbhagiratham
Katham bhagirathagastvamimam desham durasadam
106.7
न हि देवा न गन्धर्वा न मनुष्या भगीरथ
आयान्त्यतप्ततपसः कथं वै त्वमिहागतः
Na hi deva na gandharva na manushya bhagiratha
Ayantyataptatapasah katham vai tvamihagatah
106.8
भगीरथ उवाच
निःशङ्कमन्नमददं ब्राह्मणेभ्यः; शतं सहस्राणि सदैव दानम्
ब्राह्मं व्रतं नित्यमास्थाय विद्धि; न त्वेवाहं तस्य फलादिहागाम्
Bhagiratha uvacha
Nihshankamannamadadam brahmanebhyah; shatam sahasrani sadaiva danam
Brahmam vratam nityamasthaya viddhi; na tvevaham tasya phaladihagam
106.9
दशैकरात्रान्दश पञ्चरात्रा;नेकादशैकादशकान्क्रतूंश्च
ज्योतिष्टोमानां च शतं यदिष्टं; फलेन तेनापि च नागतोऽहम्
Dashaikaratrandasha pancharatra;nekadashaikadashakankratunshcha
Jyotishtomanam cha shatam yadishtam; phalena tenapi cha nagatoham
106.10
यच्चावसं जाह्नवीतीरनित्यः; शतं समास्तप्यमानस्तपोऽहम्
अदां च तत्राश्वतरीसहस्रं; नारीपुरं न च तेनाहमागाम्
Yachchavasam jahnavitiranityah; shatam samastapyamanastapoham
Adam cha tatrashvatarisahasram; naripuram na cha tenahamagam
106.11
दशायुतानि चाश्वानामयुतानि च विंशतिम्
पुष्करेषु द्विजातिभ्यः प्रादां गाश्च सहस्रशः
Dashayutani chashvanamayutani cha vinshatim
Pushkareshu dvijatibhyah pradam gashcha sahasrashah
106.12
सुवर्णचन्द्रोडुपधारिणीनां; कन्योत्तमानामददं स्रग्विणीनाम्
षष्टिं सहस्राणि विभूषितानां; जाम्बूनदैराभरणैर्न तेन
Suvarnachandrodupadharininam; kanyottamanamadadam sragvininam
Shashtim sahasrani vibhushitanam; jambunadairabharanairna tena
106.13
दशार्बुदान्यददं गोसवेज्या;स्वेकैकशो दश गा लोकनाथ
समानवत्साः पयसा समन्विताः; सुवर्णकांस्योपदुहा न तेन
Dasharbudanyadadam gosavejya;svekaikasho dasha ga lokanatha
Samanavatsah payasa samanvitah; suvarnakansyopaduha na tena
106.14
अप्तोर्यामेषु नियतमेकैकस्मिन्दशाददम्
गृष्टीनां क्षीरदात्रीणां रोहिणीनां न तेन च
Aptoryameshu niyatamekaikasmindashadadam
Grishtinam kshiradatrinam rohininam na tena cha
106.15
दोग्ध्रीणां वै गवां चैव प्रयुतानि दशैव ह
प्रादां दशगुणं ब्रह्मन्न च तेनाहमागतः
Dogdhrinam vai gavam chaiva prayutani dashaiva ha
Pradam dashagunam brahmanna cha tenahamagatah
106.16
वाजिनां बाह्लिजातानामयुतान्यददं दश
कर्काणां हेममालानां न च तेनाहमागतः
Vajinam bahlijatanamayutanyadadam dasha
Karkanam hemamalanam na cha tenahamagatah
106.17
कोटीश्च काञ्चनस्याष्टौ प्रादां ब्रह्मन्दश त्वहम्
एकैकस्मिन्क्रतौ तेन फलेनाहं न चागतः
Kotishcha kanchanasyashtau pradam brahmandasha tvaham
Ekaikasminkratau tena phalenaham na chagatah
106.18
वाजिनां श्यामकर्णानां हरितानां पितामह
प्रादां हेमस्रजां ब्रह्मन्कोटीर्दश च सप्त च
Vajinam shyamakarnanam haritanam pitamaha
Pradam hemasrajam brahmankotirdasha cha sapta cha
106.19
ईषादन्तान्महाकायान्काञ्चनस्रग्विभूषितान्
पत्नीमतः सहस्राणि प्रायच्छं दश सप्त च
Ishadantanmahakayankanchanasragvibhushitan
Patnimatah sahasrani prayachchham dasha sapta cha
106.20
अलंकृतानां देवेश दिव्यैः कनकभूषणैः
रथानां काञ्चनाङ्गानां सहस्राण्यददं दश
सप्त चान्यानि युक्तानि वाजिभिः समलंकृतैः
Alankritanam devesha divyaih kanakabhushanaih
Rathanam kanchananganam sahasranyadadam dasha
Sapta chanyani yuktani vajibhih samalankritaih
106.21
दक्षिणावयवाः केचिद्वेदैर्ये संप्रकीर्तिताः
वाजपेयेषु दशसु प्रादां तेनापि नाप्यहम्
Dakshinavayavah kechidvedairye samprakirtitah
Vajapeyeshu dashasu pradam tenapi napyaham
106.22
शक्रतुल्यप्रभावानामिज्यया विक्रमेण च
सहस्रं निष्ककण्ठानामददं दक्षिणामहम्
Shakratulyaprabhavanamijyaya vikramena cha
Sahasram nishkakanthanamadadam dakshinamaham
106.23
विजित्य नृपतीन्सर्वान्मखैरिष्ट्वा पितामह
अष्टभ्यो राजसूयेभ्यो न च तेनाहमागतः
Vijitya nripatinsarvanmakhairishtva pitamaha
Ashtabhyo rajasuyebhyo na cha tenahamagatah
106.24
स्रोतश्च यावद्गङ्गायाश्छन्नमासीज्जगत्पते
दक्षिणाभिः प्रवृत्ताभिर्मम नागां च तत्कृते
Srotashcha yavadgangayashchhannamasijjagatpate
Dakshinabhih pravrittabhirmama nagam cha tatkrite
106.25
वाजिनां च सहस्रे द्वे सुवर्णशतभूषिते
वरं ग्रामशतं चाहमेकैकस्य त्रिधाददम्
तपस्वी नियताहारः शममास्थाय वाग्यतः
Vajinam cha sahasre dve suvarnashatabhushite
Varam gramashatam chahamekaikasya tridhadadam
Tapasvi niyataharah shamamasthaya vagyatah
106.26
दीर्घकालं हिमवति गङ्गायाश्च दुरुत्सहाम्
मूर्ध्ना धारां महादेवः शिरसा यामधारयत्
न तेनाप्यहमागच्छं फलेनेह पितामह
Dirghakalam himavati gangayashcha durutsaham
Murdhna dharam mahadevah shirasa yamadharayat
Na tenapyahamagachchham phaleneha pitamaha
106.27
शम्याक्षेपैरयजं यच्च देवा;न्सद्यस्कानामयुतैश्चापि यत्तत्
त्रयोदशद्वादशाहांश्च देव; सपौण्डरीकान्न च तेषां फलेन
Shamyakshepairayajam yachcha deva;nsadyaskanamayutaishchapi yattat
Trayodashadvadashahanshcha deva; sapaundarikanna cha tesham phalena
106.28
अष्टौ सहस्राणि ककुद्मिनामहं; शुक्लर्षभाणामददं ब्राह्मणेभ्यः
एकैकं वै काञ्चनं शृङ्गमेभ्यः; पत्नीश्चैषामददं निष्ककण्ठीः
Ashtau sahasrani kakudminamaham; shuklarshabhanamadadam brahmanebhyah
Ekaikam vai kanchanam shringamebhyah; patnishchaishamadadam nishkakanthih
106.29
हिरण्यरत्ननिचितानददं रत्नपर्वतान्
धनधान्यसमृद्धांश्च ग्रामाञ्शतसहस्रशः
Hiranyaratnanichitanadadam ratnaparvatan
Dhanadhanyasamriddhanshcha gramanshatasahasrashah
106.30
शतं शतानां गृष्टीनामददं चाप्यतन्द्रितः
इष्ट्वानेकैर्महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो न तेन च
Shatam shatanam grishtinamadadam chapyatandritah
Ishtvanekairmahayagyairbrahmanebhyo na tena cha
106.31
एकादशाहैरयजं सदक्षिणै;र्द्विर्द्वादशाहैरश्वमेधैश्च देव
आर्कायणैः षोडशभिश्च ब्रह्मं;स्तेषां फलेनेह न चागतोऽस्मि
Ekadashahairayajam sadakshinai;rdvirdvadashahairashvamedhaishcha deva
Arkayanaih shodashabhishcha brahmam;stesham phaleneha na chagatosmi
106.32
निष्कैककण्ठमददं योजनायतं; तद्विस्तीर्णं काञ्चनपादपानाम्
वनं चूतानां रत्नविभूषितानां; न चैव तेषामागतोऽहं फलेन
Nishkaikakanthamadadam yojanayatam; tadvistirnam kanchanapadapanam
Vanam chutanam ratnavibhushitanam; na chaiva teshamagatoham phalena
106.33
तुरायणं हि व्रतमप्रधृष्य;मक्रोधनोऽकरवं त्रिंशतोऽब्दान्
शतं गवामष्ट शतानि चैव; दिने दिने ह्यददं ब्राह्मणेभ्यः
Turayanam hi vratamapradhrishya;makrodhanokaravam trinshatobdan
Shatam gavamashta shatani chaiva; dine dine hyadadam brahmanebhyah
106.34
पयस्विनीनामथ रोहिणीनां; तथैव चाप्यनडुहां लोकनाथ
प्रादां नित्यं ब्राह्मणेभ्यः सुरेश; नेहागतस्तेन फलेन चाहम्
Payasvininamatha rohininam; tathaiva chapyanaduham lokanatha
Pradam nityam brahmanebhyah suresha; nehagatastena phalena chaham
106.35
त्रिंशदग्निमहं ब्रह्मन्नयजं यच्च नित्यदा
अष्टाभिः सर्वमेधैश्च नरमेधैश्च सप्तभिः
Trinshadagnimaham brahmannayajam yachcha nityada
Ashtabhih sarvamedhaishcha naramedhaishcha saptabhih
106.36
दशभिर्विश्वजिद्भिश्च शतैरष्टादशोत्तरैः
न चैव तेषां देवेश फलेनाहमिहागतः
Dashabhirvishvajidbhishcha shatairashtadashottaraih
Na chaiva tesham devesha phalenahamihagatah
106.37
सरय्वां बाहुदायां च गङ्गायामथ नैमिषे
गवां शतानामयुतमददं न च तेन वै
Sarayvam bahudayam cha gangayamatha naimishe
Gavam shatanamayutamadadam na cha tena vai
106.38
इन्द्रेण गुह्यं निहितं वै गुहायां; यद्भार्गवस्तपसेहाभ्यविन्दत्
जाज्वल्यमानमुशनस्तेजसेह; तत्साधयामास महं वरेण्यम्
Indrena guhyam nihitam vai guhayam; yadbhargavastapasehabhyavindat
Jajvalyamanamushanastejaseha; tatsadhayamasa maham varenyam
106.39
ततो मे ब्राह्मणास्तुष्टास्तस्मिन्कर्मणि साधिते
सहस्रमृषयश्चासन्ये वै तत्र समागताः
उक्तस्तैरस्मि गच्छ त्वं ब्रह्मलोकमिति प्रभो
Tato me brahmanastushtastasminkarmani sadhite
Sahasramrishayashchasanye vai tatra samagatah
Uktastairasmi gachchha tvam brahmalokamiti prabho
106.40
प्रीतेनोक्तः सहस्रेण ब्राह्मणानामहं प्रभो
इमं लोकमनुप्राप्तो मा भूत्तेऽत्र विचारणा
Pritenoktah sahasrena brahmananamaham prabho
Imam lokamanuprapto ma bhuttetra vicharana
106.41
कामं यथावद्विहितं विधात्रा; पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत्
तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे; नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद
Kamam yathavadvihitam vidhatra; prishtena vachyam tu maya yathavat
Tapo hi nanyachchanashananmatam me; namostu te devavara prasida
106.42
भीष्म उवाच
इत्युक्तवन्तं तं ब्रह्मा राजानं स्म भगीरथम्
पूजयामास पूजार्हं विधिदृष्टेन कर्मणा
Bhishma uvacha
Ityuktavantam tam brahma rajanam sma bhagiratham
Pujayamasa pujarham vidhidrishtena karmana