UtshovChapter 104
104.1
युधिष्ठिर उवाच
ब्राह्मणस्वानि ये मन्दा हरन्ति भरतर्षभ
नृशंसकारिणो मूढाः क्व ते गच्छन्ति मानवाः
Yudhishthira uvacha
Brahmanasvani ye manda haranti bharatarshabha
Nrishansakarino mudhah kva te gachchhanti manavah
104.2
भीष्म उवाच
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्
चण्डालस्य च संवादं क्षत्रबन्धोश्च भारत
Bhishma uvacha
Atrapyudaharantimamitihasam puratanam
Chandalasya cha sanvadam kshatrabandhoshcha bharata
104.3
राजन्य उवाच
वृद्धरूपोऽसि चण्डाल बालवच्च विचेष्टसे
श्वखराणां रजःसेवी कस्मादुद्विजसे गवाम्
Rajanya uvacha
Vriddharuposi chandala balavachcha vicheshtase
Shvakharanam rajahsevi kasmadudvijase gavam
104.4
साधुभिर्गर्हितं कर्म चण्डालस्य विधीयते
कस्माद्गोरजसा ध्वस्तमपां कुण्डे निषिञ्चसि
Sadhubhirgarhitam karma chandalasya vidhiyate
Kasmadgorajasa dhvastamapam kunde nishinchasi
104.5
चण्डाल उवाच
ब्राह्मणस्य गवां राजन्ह्रियतीनां रजः पुरा
सोममुद्ध्वंसयामास तं सोमं येऽपिबन्द्विजाः
Chandala uvacha
Brahmanasya gavam rajanhriyatinam rajah pura
Somamuddhvansayamasa tam somam yepibandvijah
104.6
दीक्षितश्च स राजापि क्षिप्रं नरकमाविशत्
सह तैर्याजकैः सर्वैर्ब्रह्मस्वमुपजीव्य तत्
Dikshitashcha sa rajapi kshipram narakamavishat
Saha tairyajakaih sarvairbrahmasvamupajivya tat
104.7
येऽपि तत्रापिबन्क्षीरं घृतं दधि च मानवाः
ब्राह्मणाः सहराजन्याः सर्वे नरकमाविशन्
Yepi tatrapibankshiram ghritam dadhi cha manavah
Brahmanah saharajanyah sarve narakamavishan
104.8
जघ्नुस्ताः पयसा पुत्रांस्तथा पौत्रान्विधुन्वतीः
पशूनवेक्षमाणाश्च साधुवृत्तेन दंपती
Jaghnustah payasa putranstatha pautranvidhunvatih
Pashunavekshamanashcha sadhuvrittena dampati
104.9
अहं तत्रावसं राजन्ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः
तासां मे रजसा ध्वस्तं भैक्षमासीन्नराधिप
Aham tatravasam rajanbrahmachari jitendriyah
Tasam me rajasa dhvastam bhaikshamasinnaradhipa
104.10
चण्डालोऽहं ततो राजन्भुक्त्वा तदभवं मृतः
ब्रह्मस्वहारी च नृपः सोऽप्रतिष्ठां गतिं ययौ
Chandaloham tato rajanbhuktva tadabhavam mritah
Brahmasvahari cha nripah sopratishtham gatim yayau
104.11
तस्माद्धरेन्न विप्रस्वं कदाचिदपि किंचन
ब्रह्मस्वरजसा ध्वस्तं भुक्त्वा मां पश्य यादृशम्
Tasmaddharenna viprasvam kadachidapi kinchana
Brahmasvarajasa dhvastam bhuktva mam pashya yadrisham
104.12
तस्मात्सोमोऽप्यविक्रेयः पुरुषेण विपश्चिता
विक्रयं हीह सोमस्य गर्हयन्ति मनीषिणः
Tasmatsomopyavikreyah purushena vipashchita
Vikrayam hiha somasya garhayanti manishinah
104.13
ये चैनं क्रीणते राजन्ये च विक्रीणते जनाः
ते तु वैवस्वतं प्राप्य रौरवं यान्ति सर्वशः
Ye chainam krinate rajanye cha vikrinate janah
Te tu vaivasvatam prapya rauravam yanti sarvashah
104.14
सोमं तु रजसा ध्वस्तं विक्रीयाद्बुद्धिपूर्वकम्
श्रोत्रियो वार्धुषी भूत्वा चिररात्राय नश्यति
नरकं त्रिंशतं प्राप्य श्वविष्ठामुपजीवति
Somam tu rajasa dhvastam vikriyadbuddhipurvakam
Shrotriyo vardhushi bhutva chiraratraya nashyati
Narakam trinshatam prapya shvavishthamupajivati
104.15
श्वचर्यामतिमानं च सखिदारेषु विप्लवम्
तुलयाधारयद्धर्मो ह्यतिमानोऽतिरिच्यते
Shvacharyamatimanam cha sakhidareshu viplavam
Tulayadharayaddharmo hyatimanotirichyate
104.16
श्वानं वै पापिनं पश्य विवर्णं हरिणं कृशम्
अतिमानेन भूतानामिमां गतिमुपागतम्
Shvanam vai papinam pashya vivarnam harinam krisham
Atimanena bhutanamimam gatimupagatam
104.17
अहं वै विपुले जातः कुले धनसमन्विते
अन्यस्मिञ्जन्मनि विभो ज्ञानविज्ञानपारगः
Aham vai vipule jatah kule dhanasamanvite
Anyasminjanmani vibho gyanavigyanaparagah
104.18
अभवं तत्र जानानो ह्येतान्दोषान्मदात्तदा
संरब्ध एव भूतानां पृष्ठमांसान्यभक्षयम्
Abhavam tatra janano hyetandoshanmadattada
Sanrabdha eva bhutanam prishthamansanyabhakshayam
104.19
सोऽहं तेन च वृत्तेन भोजनेन च तेन वै
इमामवस्थां संप्राप्तः पश्य कालस्य पर्ययम्
Soham tena cha vrittena bhojanena cha tena vai
Imamavastham sampraptah pashya kalasya paryayam
104.20
आदीप्तमिव चैलान्तं भ्रमरैरिव चार्दितम्
धावमानं सुसंरब्धं पश्य मां रजसान्वितम्
Adiptamiva chailantam bhramarairiva charditam
Dhavamanam susanrabdham pashya mam rajasanvitam
104.21
स्वाध्यायैस्तु महत्पापं तरन्ति गृहमेधिनः
दानैः पृथग्विधैश्चापि यथा प्राहुर्मनीषिणः
Svadhyayaistu mahatpapam taranti grihamedhinah
Danaih prithagvidhaishchapi yatha prahurmanishinah
104.22
तथा पापकृतं विप्रमाश्रमस्थं महीपते
सर्वसङ्गविनिर्मुक्तं छन्दांस्युत्तारयन्त्युत
Tatha papakritam vipramashramastham mahipate
Sarvasangavinirmuktam chhandansyuttarayantyuta
104.23
अहं तु पापयोन्यां वै प्रसूतः क्षत्रियर्षभ
निश्चयं नाधिगच्छामि कथं मुच्येयमित्युत
Aham tu papayonyam vai prasutah kshatriyarshabha
Nishchayam nadhigachchhami katham muchyeyamityuta
104.24
जातिस्मरत्वं तु मम केनचित्पूर्वकर्मणा
शुभेन येन मोक्षं वै प्राप्तुमिच्छाम्यहं नृप
Jatismaratvam tu mama kenachitpurvakarmana
Shubhena yena moksham vai praptumichchhamyaham nripa
104.25
त्वमिमं मे प्रपन्नाय संशयं ब्रूहि पृच्छते
चण्डालत्वात्कथमहं मुच्येयमिति सत्तम
Tvamimam me prapannaya sanshayam bruhi prichchhate
Chandalatvatkathamaham muchyeyamiti sattama
104.26
राजन्य उवाच
चण्डाल प्रतिजानीहि येन मोक्षमवाप्स्यसि
ब्राह्मणार्थे त्यजन्प्राणान्गतिमिष्टामवाप्स्यसि
Rajanya uvacha
Chandala pratijanihi yena mokshamavapsyasi
Brahmanarthe tyajanpranangatimishtamavapsyasi
104.27
दत्त्वा शरीरं क्रव्याद्भ्यो रणाग्नौ द्विजहेतुकम्
हुत्वा प्राणान्प्रमोक्षस्ते नान्यथा मोक्षमर्हसि
Dattva shariram kravyadbhyo ranagnau dvijahetukam
Hutva prananpramokshaste nanyatha mokshamarhasi
104.28
भीष्म उवाच
इत्युक्तः स तदा राजन्ब्रह्मस्वार्थे परंतप
हुत्वा रणमुखे प्राणान्गतिमिष्टामवाप ह
Bhishma uvacha
Ityuktah sa tada rajanbrahmasvarthe parantapa
Hutva ranamukhe pranangatimishtamavapa ha
104.29
तस्माद्रक्ष्यं त्वया पुत्र ब्रह्मस्वं भरतर्षभ
यदीच्छसि महाबाहो शाश्वतीं गतिमुत्तमाम्
Tasmadrakshyam tvaya putra brahmasvam bharatarshabha
Yadichchhasi mahabaho shashvatim gatimuttamam